Η μητέρα θα είναι πάντα το φαγητό που ζει στις αναμνήσεις μας

Δεν είναι ανάγκη η μαμά να ξέρει να μαγειρεύει, αυτό είναι αλήθεια. Επειδή, όμως, πολλοί από εμάς μεγαλώσαμε σε εποχές και περιβάλλοντα που η γυναίκα ήταν η αρχηγός της κουζίνας, μάθαμε να περιμένουμε το φαγητό από εκείνη. Ήταν τεράστια έκπληξη για μένα, όταν επιβεβαίωσα αυτό που για χρόνια υποψιαζόμουν: η δική μου η μαμά απεχθανόταν τη μαγειρική, ασχολούνταν μόνο επειδή κάποιοι της είχαν πει ότι οι γυναίκες οφείλουν να φτιάχνουν το φαγητό της οικογένειας. Έτσι, ποτέ δεν έλειπε κάτι από το τραπέζι και είναι αλήθεια ότι για χρόνια πιστεύαμε πώς ό,τι έφτιαχνε ήταν το καλύτερο. Δεν αμφισβητήσαμε ποτέ τη μαγειρική της. Και αν συνέβη αυτό κάποια στιγμή, δεν το θυμάμαι.

Ακόμη, όμως, και όταν μεγαλώσαμε αρκετά και καταλάβαμε ότι η μαγειρική της δεν ήταν τίποτα ιδιαίτερο, εμείς εξακολουθούσαμε να αναζητάμε τις δικές της γεύσεις. Θέλαμε την σπανακόπιτα με φύλλο σκληρό και άκαμπτο, το σπανακόρυζο με το λιωμένο σπανάκι, το παστίτσιο με τη λίγη μπεσαμέλ και το πολύ μακαρόνι. Στην πραγματικότητα, θέλαμε ό,τι μας συνδέει με εκείνη και τις στιγμές μας μαζί της. Και είμαι σίγουρη ότι το ίδιο συμβαίνει και με εσάς. Γιατί, όμως, συμβαίνει αυτό;

Οι περισσότερες μητέρες έχουν δεινή επικοινωνιακή ικανότητα. Από πολύ νωρίς αναζητούν τρόπους για να πετύχουν βαθιά σύνδεση με τα παιδιά τους. Μαθαίνουν πότε είναι η καλή στιγμή για να τους πιάνουν συζήτηση, βρίσκουν τρόπο να αποσπούν μυστικά, οδηγούν περίτεχνα μια συζήτηση σε εξομολογήσεις, αφήνουν χώρο για να ξεδιπλώνονται οι προσωπικότητες και να εκφράζονται οι επιθυμίες.

Και το μεγαλύτερο «όπλο» που έχουν στα χέρια τους είναι το φαγητό. Γιατί εκείνες έχουν μάθει πολύ καλά, πως με ένα φαγητό μπορείς να πετύχεις πολλά και το πιο σημαντικό, να χτίσεις γέφυρες επικοινωνίας. Στο μυαλό τους, υπάρχει ένας χάρτης επειγόντων καταστάσεων αλλά και χαρμόσυνων γεγονότων. Για παράδειγμα, στα επείγοντα περιλαμβάνονται η ξαφνική ασθένεια, η στεναχώρια, ο θυμός, ενώ στα χαρούμενα βρίσκουμε τις επιτυχίες, την αντάμωση μετά από καιρό, τις γιορτές και τις Κυριακές.

Φωτό: Shutterstock

Κάθε στιγμή που έχει ξεπεράσει το φάσμα της ρουτίνας και της καθημερινότητας, για τη μητέρα έχει το φαγητό της, τη γεύση που περιγράφει τα συναισθήματα που προκαλεί, τη συσσωρευμένη σοφία ή απλά το μητρικό της ένστικτο που βρίσκει πάντα τον τρόπο να εξισορροπεί καταστάσεις.

Με αυτόν τον υπέροχο τρόπο της, να δίνει γεύση σε κάθε στιγμή, οι μητέρες αποτυπώνονται και οι ίδιες σαν γεύσεις μέσα στο μυαλό μας. Εξάλλου, όπως έλεγε και ο αγαπημένος Gabriel García Márquez: «η ζωή δεν είναι αυτή που έζησε κανείς, αλλά αυτή που θυμάται και πώς τη θυμάται για να την αφηγηθεί».

Και το πιο σημαντικό κομμάτι της ζωής μας ή το μεγαλύτερο μέρος από αυτήν -αν είμαστε τυχεροί- η μητέρα είναι εκείνη που ορίζει την τροφή μας, γίνεται τροφή μας, παίρνει τη μορφή, τη μυρωδιά και τη γεύση της τροφής μας. Κλείστε τα μάτια σας, φέρτε την στο μυαλό σας και προσπαθήστε να συλλάβετε την εικόνα: άλλοτε ξαναμμένη να πλένει λεκάνες ξέχειλες με χορταρικά, άλλοτε φορές προσηλωμένη πάνω στην ανοιχτή κατσαρόλα με τους ατμούς να χάνονται μέσα στα μαλλιά και τα μάτια της, άλλες φορές χαρούμενη να βαστά ένα μεγάλο ταψί με κρέας και χρυσαφένιες πατάτες και άλλες στοργική να γέρνει στο προσκεφάλι μας, κρατώντας ένα κουτάλι δυναμωτική σούπα που μέσα έχουν πέσει δάκρυα έγνοιας και αγάπης.

Οι μητέρες μας είναι τόσο συνδεδεμένες με το φαγητό και τη γεύση που δύσκολα καθόμαστε σε τραπέζι χωρίς να τις νιώθουμε πλάι μας. Ακόμη πιο δύσκολα συμβαίνει να περνάμε μέρες χωρίς να τη σχηματίζουμε στο μυαλό μας, τρώγοντας λίγο ψωμί, πίνοντας μια κούπα γάλα, απολαμβάνοντας ένα πιάτο φαγητό που εκείνη συνήθιζε να κάνει στην κουζίνα της. Και αυτό είναι μια απέραντη παρηγοριά. Γιατί είναι όμορφο να ξέρουμε ότι θα την έχουμε πάντα μέσα μας, το στόμα μας θα γεμίζει από εκείνη, το μυαλό μας θα βρίσκει καταφύγιο στα βαθιά πιάτα της φροντίδας, της απλότητας και της αγάπης της.

Φωτό: Shutterstock

Ένας από τους πνευματικούς μου πατέρες, ο Τάσος Λειβαδίτης, στο ποίημα του «Πανσέληνος» από την Συλλογή «Βιολέτες για μια εποχή (1985)» σπαρακτικά αναφέρει:

«Μητέρα, της λέω, μη μου ετοιμάζεις πια το γάλα — δεν μπορείς να καταλάβεις ότι είσαι πεθαμένη; Περίμενα να δω τί θα πει. Ήταν Ιούνιος, βράδυ, με μια φανταστική πανσέληνο στον ουρανό. Και μη μου πείτε πως αυτό δεν ήταν μια απάντηση».

Ναι, είναι οι μητέρες εκείνες που στρώνουν τα τραπέζια της μνήμης μας ακόμη και όταν δεν έχουμε την πολυτέλεια της φυσικής τους παρουσίας. Είναι εκείνες που κρύβονται πίσω σε εκείνες τις μπουκιές ή γουλιές που υγραίνουν τα μάτια μας, κάνουν την καρδιά μας να χτυπάει λίγο πιο δυνατά ή πιο γαλήνια.

Για να ελαφρύνουμε όμως το κλίμα και για να μπορέσουμε με έναν τρόπο ακόμη να γιορτάσουμε τις υπέροχες κυρίες της ζωής μας, μοιραζόμαστε μαζί σας μερικές συνταγές ζυμαρικών. Είναι πιάτα από εκείνα, που αν μάθετε να φτιάχνετε στα καμάρια σας, θα καταγραφούν ως απίστευτες λιχουδιές στον σκληρό δίσκο των πιο εσωτερικών και ευαίσθητων σημείων του μυαλό τους:

Παστίτσιο για τις Κυριακές, λαζάνια φούρνου για τις δύσκολες μέρες που θέλουν έξτρα κανάκεμα, σουφλέ για το μεγάλο «μπράβο», φιδέ για την αρρώστια και τον πυρετό, τορτελίνια για την ερωτική απογοήτευση που οι μανάδες ξέρουν να την κατατροπώνουν με τον πιο αποτελεσματικό και άμεσο τρόπο.

Συνεχίστε αγαπημένες να μαγειρεύετε, όποτε και αν θέλετε, όχι για να ξεγελάτε το στομάχι μας αλλά για να θρέφετε την ψυχή και να θεριεύει η αγάπη μας.

Παστίτσιο

Από την Τασούλα Κουφοπούλου

Φωτό: Γιώργος Δρακόπουλος
Food styling: Olivia Artemis Webb

Χρόνος προετοιμασίας: 30′  

Χρόνος μαγειρέματος: 60′  

Βαθμός δυσκολίας: **   

Υλικά για 10-12 μερίδες

•  500 γρ. μακαρόνια Νο 2
•  100 γρ. γραβιέρα Αγράφων + λίγη επιπλέον για το τελείωμα
•  100 γρ. βαρελίσια φέτα Αγράφων
•  800 γρ. ανάμεικτο κιμά
•  Λίγο ε.π. ελαιόλαδο
•  2 μέτρια κρεμμύδια χτυπημένα στον πολυκόφτη
•  1 ποτηράκι κόκκινο κρασί Μαύρο Μεσενικόλα
•  400 γρ. χυμό φρέσκιας ντομάτας
•  1/2 ματσάκι μαϊντανό ψιλοκομμένο
•  150 γρ. βούτυρο + λίγο επιπλέον για το ταψί
•  1 ξύλο κανέλας
•  Αλάτι
•  Πιπέρι φρεσκοτριμμένο
•  100 γρ. αλεύρι
•  1 λίτρο γάλα
•  2 αβγά χτυπημένα + 1 ασπράδι επιπλέον χτυπημένο
•  Μοσχοκάρυδο τριμμένο
•  Φρυγανιά τριμμένη

Εκτέλεση

Ζεσταίνουμε σε μια κατσαρόλα το ελαιόλαδο και σοτάρουμε για λίγο το κρεμμύδι. Προσθέτουμε τον κιμά και τον σοτάρουμε μέχρι να αλλάξει χρώμα. Σβήνουμε με το κρασί. Μόλις εξατμιστεί το αλκοόλ, ρίχνουμε το χυμό ντομάτας, αλάτι, πιπέρι, 1 πρέζα μοσχοκάρυδο, την κανέλα και λίγο νερό και σιγοβράζουμε μέχρι να σωθούν τα υγρά. Στο τέλος πασπαλίζουμε με το μαϊντανό.

Λιώνουμε σε μια κατσαρόλα το βούτυρο. Ρίχνουμε το αλεύρι και ανακατεύουμε για 1-2 λεπτά, να ψηθεί. Προσθέτουμε σιγά σιγά το γάλα, ανακατεύοντας συνεχώς μέχρι να πήξει το μείγμα. Πασπαλίζουμε με αλάτι, πιπέρι και λίγο μοσχοκάρυδο και αποσύρουμε το σκεύος από τη φωτιά. Ενσωματώνουμε στην κρέμα τα δύο χτυπημένα αβγά και τη μισή γραβιέρα.

Βράζουμε τα μακαρόνια 1-2 λεπτά λιγότερο από το χρόνο που αναγράφεται στη συσκευασία τους. Τα στραγγίζουμε και τα ραντίζουμε με ελαιόλαδο. Στη συνέχεια, τα ανακατεύουμε με τη φέτα, την υπόλοιπη γραβιέρα και το χτυπημένο ασπράδι (για καλό σώμα).

Στρώνουμε σε βουτυρωμένο ταψί τα μακαρόνια. Τα καλύπτουμε με τη σάλτσα του κιμά και ολοκληρώνουμε με την μπεσαμέλ. Πασπαλίζουμε με τριμμένη φρυγανιά και λίγη γραβιέρα για τραγανή κρούστα.

Ψήνουμε το παστίτσιο στους 180°C σε προθερμασμένο φούρνο για 40 λεπτά περίπου. Το αφήνουμε λίγο να κρυώσει και να σταθεροποιηθεί πριν το κόψουμε και το σερβίρουμε.

Tip: Για πιο πλούσια και ενδιαφέρουσα γεύση, αντικαθιστούμε το κρασί με το οποίο σβήνουμε τον κιμά με ένα από τα αγαπημένα μας αποστάγματα, ιδανικά κάποιο παλαιωμένο όπως ουίσκι ή ρούμι. Αφήνουμε το αλκοόλ να εξατμιστεί χαρίζοντας στον κιμά όλες τις μεθυστικές αρωματικές νότες του ποτού.