To επιχείρημα του ρώσου προέδρου Βλαντίμιρ Πούτιν, όταν εισέβαλε στην Ουκρανία το 2022, ήταν μεταξύ άλλων «η αποναζιστικοποίηση της Ουκρανίας». Κατά έναν τρόπο, ο Πούτιν υπονοούσε ότι στη Ρωσία δεν υφίστανται βίαια ακροδεξιά κινήματα, ούτε ακροδεξιά πολιτική βία. Σύμφωνα όμως με στοιχεία του RUSI, του βρετανικού ινστιτούτου μελετών για θέματα άμυνας και ασφάλειας, στο διάστημα μεταξύ 2000 και 2017 κατεγράφησαν στη Ρωσία 495 περιστατικά ακροδεξιάς πολιτικής βίας, τα οποία προκάλεσαν τον θάνατο 459 ανθρώπων.
Οι δύο ομάδες υπέρ και κατά του Πούτιν
Η βία της ρωσικής Ακροδεξιάς επανήλθε στην επικαιρότητα με αφορμή πρόσφατο ντοκιμαντέρ του BBC σχετικά με την ακροδεξιά οργάνωση «Ρωσική Κοινότητα» (Russkaya Obshchina), της οποίας τα μέλη στοχοποιούν μετανάστες και ΛΟΑΤΚΙ. Η «Ρωσική Κοινότητα», που στηρίζει τον Πούτιν, πραγματοποιεί εφόδους και επιχειρήσεις σε συνεργασία με τις αρχές ασφαλείας. Υπάρχει ωστόσο και ένα άλλο κομμάτι της ρωσικής Ακροδεξιάς, το οποίο, παρότι επίσης ομνύει στη χριστιανική ορθόδοξη Ρωσία και εχθρεύεται τη «διεφθαρμένη Δύση», αντιμάχεται τον Πούτιν και πολεμά εναντίον του στην Ουκρανία. Η δυναμικότερη εκπρόσωπος αυτής της αντιπουτινικής Ακροδεξιάς είναι η οργάνωση «Σώμα Ρώσων Εθελοντών» (Corps of Russian Volunteers).
Μιλώντας στο «Βήμα», ο Αλεξάντερ Βερκόφσκι, επικεφαλής του ανεξάρτητου κέντρου ερευνών Sova (του οποίου ο Πούτιν ανέστειλε τη λειτουργία το 2023 και σήμερα λειτουργεί υπό νέο καθεστώς), αναφέρει ότι «ανάμεσα στις πολλές οργανώσεις ρώσων εθνικιστών, η “Ρωσική Κοινότητα” είναι η μεγαλύτερη. Λειτουργεί περισσότερο σαν παραστρατιωτική ομάδα “που παίρνει τον νόμο στα χέρια της”. Υποστηρίζει τις παραδοσιακές αξίες, την κυβέρνηση, τη ρωσική Ορθόδοξη Εκκλησία και τον πόλεμο κατά της Ουκρανίας. Οι στόχοι της είναι κυρίως μετανάστες και όσοι αναπτύσσουν “μη παραδοσιακές δραστηριότητες”, και όχι μόνο δράσεις σχετικά με ΛΟΑΤΚΙ ζητήματα. Η ρωσική αστυνομία δεν τη σταματά και σε πολλές περιπτώσεις (περίπου στο 40% των εφόδων της τους τελευταίους μήνες) συνεργάζεται μαζί της».
Εφοδοι μαζί με την αστυνομία
Η Ελισαβέτα Γκάουφμαν, επίκουρη καθηγήτρια Ρωσικής Πολιτικής στο Πανεπιστήμιο του Xρόνινγκεν στην Ολλανδία, επισημαίνει στο «Βήμα» ότι «οι επιδρομές της “Ρωσικής Κοινότητας” εναντίον “παράνομων μεταναστών” και μη σλαβικών εθνοτικών ομάδων συχνά καταλήγουν σε πογκρόμ. Η οργάνωση είναι δημοφιλής στη Ρωσία – έχει περίπου 600.000 συνδρομητές στο Telegram». Από το 2023 έως το 2025 μέλη της οργάνωσης συμμετείχαν σε περισσότερες από 900 εφόδους και επιχειρήσεις, εκ των οποίων οι 300 πραγματοποιήθηκαν μαζί με αστυνομικές δυνάμεις.
Παρότι ισχυρίζεται ότι λειτουργεί χάρη στις δωρεές των μελών της, σύμφωνα με την έρευνα του BBC η «Ρωσική Κοινότητα» χρηματοδοτείται από ιδρύματα που συνδέονται με τον Σεργκέι Μικέγεφ, πολιτικό αναλυτή και υποστηρικτή του Πούτιν, και τον δισεκατομμυριούχο Iγκορ Χουντοκόρμοφ, επίσης υποστηρικτή του ρώσου προέδρου.
Ο Χουντοκόρμοφ, ιδιοκτήτης του αγροτικού ομίλου Prodimeks, με περιουσία 1,7 δισ. δολάρια, κατατάσσεται στην 90ή θέση της λίστας «Forbes» των ρώσων δισεκατομμυριούχων. Γνωστός ως ο «βασιλιάς της ζάχαρης», θεωρείται ένας από τους μεγαλύτερους γαιοκτήμονες της Ρωσίας. Σπανίως εμφανίζεται δημόσια και μετέχει στον κύκλο του αντιπροέδρου της ρωσικής κυβέρνησης Ντιμίτρι Πατρούσεφ.
Επίσημη συνεργασία με τη Ρωσική Εκκλησία
Η «Ρωσική Κοινότητα» ιδρύθηκε το 2020 ως κοινότητα «που ενώνει τους Ρώσους στη βάση της αλληλοβοήθειας» και διαθέτει περισσότερα από εκατό παραρτήματα σε όλη τη χώρα. «Από το 2025 η Ρωσική Εκκλησία συνεργάζεται επίσημα μαζί της, κάτι αρκετά ασυνήθιστο για την ίδια» επισημαίνει στο «Βήμα» ο Βερκόφσκι. «Η οργάνωση έχει ισχυρούς δεσμούς με ορθόδοξες ακροδεξιές οργανώσεις, όπως το κίνημα “Sorok Sorokov”, μια ορθόδοξη φονταμενταλιστική οργάνωση. Η θρησκευτική διάσταση είναι έντονη σε πολλές δράσεις της. Για παράδειγμα, συμμετέχει ενεργά σε εκστρατείες κατά της ανέγερσης τζαμιών στη Ρωσία» προθέτει η Γκάουφμαν.
Ως ιδρυτές της «Ρωσικής Κοινότητας» φέρονται ο Αντρέι Τκάτσουκ, πρώην αντιπρόεδρος του δημοτικού συμβουλίου του Ομσκ, ο Γεβγένι Τσεσνόκοφ, πρώην συντονιστής του κινήματος εναντίον των αμβλώσεων «Za Zhizn!» (Για τη Ζωή!), και ο Αντρέι Αφανάσιεφ, παρουσιαστής του θρησκευτικού τηλεοπτικού καναλιού Spas.
Σύμφωνα με το ανεξάρτητο ρωσικό μέσο ενημέρωσης Meduza, πολλά μέλη της είναι πρώην στρατιώτες που επέστρεψαν τραυματισμένοι από τον πόλεμο στην Ουκρανία και αναζητούν έναν ρόλο στη ρωσική κοινωνία.
Νεοναζιστές εναντίον του Κρεμλίνου
Στις 26 Ιανουαρίου, η «αντιπουτινική» ακροδεξιά οργάνωση «Σώμα Ρώσων Εθελοντών» παρουσίασε το πολιτικό πρόγραμμα που σκοπεύει να εφαρμόσει αν καταφέρει να καταλάβει την εξουσία με τη βία. Η ρωσίδα ιστορικός Μαρίνα Σιμάκοβα ανέφερε στη γαλλική πολιτική επιθεώρηση «Le Grand Continent» ότι ο πόλεμος στην Ουκρανία άνοιξε νέα φάση στη «μάχη μέχρις εσχάτων» ανάμεσα στο καθεστώς Πούτιν και τους ρώσους εθνικιστές, όπως το «Σώμα Ρώσων Εθελοντών».
Η οργάνωση αυτή ιδρύθηκε τον Αύγουστο του 2022 από τον νεοναζί ακτιβιστή Ντένις Καπούστιν, πρώην διοργανωτή αγώνων πυγμαχίας στη Μόσχα, στον οποίο, σύμφωνα με τη «Washington Post», έχει απαγορευτεί από το 2019 η είσοδος στη Δυτική Ευρώπη λόγω ακροδεξιού χουλιγκανισμού. Η Ρωσία θεωρεί τον Καπούστιν τρομοκράτη.
Η Γκάουφμαν λέει στο «Βήμα» ότι το βασικό κίνητρο της συμμετοχής αυτής της οργάνωσης στον πόλεμο υπέρ της Ουκρανίας είναι, όπως αναφέρεται και στο κανάλι της στο Telegram, ότι «ο Πούτιν και οι άνθρωποί του καταστρέφουν τους Ρώσους ως εθνότητα. Επομένως, η μάχη εναντίον της Ρωσίας συνδέεται με τον τελικό στόχο της οργάνωσης: τη δημιουργία ενός εθνοτικά “καθαρού” κράτους στο ρωσικό έδαφος».
Αντιθέτως, για τον Βερκόφσκι, «το “Σώμα Ρώσων Εθελοντών” ιδρύθηκε από νεοναζί οι οποίοι έφυγαν από τη Ρωσία πριν από χρόνια, δρα ως τμήμα του ουκρανικού στρατού και δεν έχει καμία επιρροή μέσα στη Ρωσία». Ο ίδιος θεωρεί πιο επικίνδυνες «τις μικρές υπόγειες ομάδες νεοναζιστών εφήβων που επικεντρώνονται σε εγκλήματα μίσους με στόχους εργάτες, μετανάστες, αστέγους και ΛΟΑΤΚΙ».
Οσο για το ρόλο των ρώσων εθνικιστών στον πόλεμο στην Ουκρανία, ο Βερκόφσκι μας λέει ότι «ο ρωσικός στρατός δεν διαθέτει πραγματικά τάγματα εθνικιστών. Υπάρχουν δύο μονάδες που δημιουργήθηκαν από χούλιγκαν του ποδοσφαίρου (οι περισσότεροι από τους οποίους ήταν ακροδεξιοί), όμως το βασικό τάγμα από χούλιγκαν, με το όνομα “Espaniola”, διαλύθηκε φέτος».
