Κατά τη διάρκεια της Σαρακοστής δεσπόζουν οι Χαιρετισμοί της Παναγίας κάθε Παρασκευή και η λατρεία των νεκρών τα Ψυχοσάββατα. Το πρώτο Σάββατο της Σαρακοστής, των Αγίων Θεοδώρων, είναι επιβεβλημένο να θυμηθούν όλοι τους νεκρούς τους. Γι’ αυτό φτιάχνουν κόλλυβα και τα πηγαίνουν στην εκκλησία, κάνουν μνημόσυνα στο νεκροταφείο και προσφέρουν πίτες, κουλούρια και άλλα νηστίσιμα εδέσματα στους γείτονες για να συγχωρήσουν τις ψυχές των νεκρών. Από την αρχή του Τριωδίου, λέει ο λαός, οι νεκροί… κόβουν βόλτες στον επάνω κόσμο, γι’ αυτό πρέπει να τους καλοπιάσουν για να μη γίνουν… επικίνδυνοι.
«Στο καίριο ερώτημα πώς συμβιβάζονται οι γιορτές και τα ξεφαντώματα των ζωντανών με τη λατρεία των νεκρών, απαντά η ίδια η πραγματικότητα της ζωής με τη διαρκή εναλλαγή ευτυχών και δυσάρεστων συμβάντων, η φύση με την αέναη ανανέωση και τη φθορά στον κύκλο του χρόνου» σημειώνει η κυρία Καμηλάκη.
Σε αυτή τη διαδοχή, προκειμένου η ζωή και η ευτυχία να έχουν το μεγαλύτερο μερίδιο για τους ζωντανούς, είναι απαραίτητη η συνδρομή και άλλων δυνάμεων. «Σε όλες τις κοινωνίες και εποχές η προσπάθεια των ανθρώπων να εξευμενίσουν τις δυνάμεις εκείνες της φύσης που δεν μπορούν να ελέγξουν, καθώς και τις ψυχές των νεκρών, έχουν οδηγήσει σε σειρά λατρευτικών εκδηλώσεων προς αυτούς με σκοπό την εξασφάλιση της συμβολής τους στη συνέχιση της ζωής και την ευφορία της γης» εξηγεί η κυρία Καμηλάκη. Αλλωστε, σύμφωνα με την ίδια, τα Ανθεστήρια των Αθηναίων (γιορτή των λουλουδιών και των νεκρών) και τα Λεμούρια ή Ροσάλια -Ρουσάλια των Ρωμαίων και Βυζαντινών ήταν γιορτές αφιερωμένες στους νεκρούς με σκοπό την ευημερία και τη γονιμότητα της γης. Ολοι οι λαοί τιμούν τους νεκρούς, με τελετές, δείπνα επιμνημόσυνα (μακαριές), προσφορές καρπών κ.ά.
Ετσι, διαμορφώνεται ένα σύνολο εθιμικών εκδηλώσεων και πράξεων στον κύκλο του χρόνου, με παγανιστικό (ειδωλολατρικό) αλλά και χριστιανικό περιεχόμενο που διαφέρουν από περιοχή σε περιοχή και από εποχή σε εποχή. «Πρόκειται για τα πολύ ενδιαφέροντα έθιμα του λατρευτικού κύκλου, πανάρχαιες αναπαραστάσεις της ζωής και του θανάτου μέσα από τα μαγικοθρησκευτικά δρώμενα του εθιμικού κύκλου, κατά βάση παγανιστικά έθιμα της Αποκριάς και της άνοιξης» αναφέρει η διευθύντρια του Κέντρου Λαογραφίας.
Η συγκεκριμένη περίοδος που έχει άμεση σχέση με την αναγέννηση της ζωής και της φύσης, όπως επισημαίνει η κυρία Καμηλάκη, συνδέεται με μια σειρά από μαγικοθρησκευτικά έθιμα που αποβλέπουν στην αποτροπή του κακού και στην εξασφάλιση της γονιμότητας και της καλοχρονιάς. Ετσι στη Λέσβο έκαναν κομπολόι με τα κόλλυβα των Αγίων Θεοδώρων και τα έδεναν στα κλωνάρια των δένδρων ως αποτρεπτικά κατά της βασκανίας.
