Το Μαντείο των Δελφών είχε προειδοποιήσει τον Κροίσο ότι θα κατέστρεφε μια μεγάλη αυτοκρατορία αν επιτίθετο στην Περσία. Περισσότερα από 2.500 χρόνια αργότερα, ένας άλλος ηγέτης με εμμονή στον πλούτο απείλησε να καταστρέψει ολόκληρο τον περσικό πολιτισμό μέσα σε μια νύχτα. Ο Ντόναλντ Τραμπ μπορεί, όπως και ο Κροίσος, να ανακαλύψει ότι είναι η δική του αυτοκρατορία που θα καταστραφεί.
Φυσικά, οι ΗΠΑ δεν πρόκειται να καταρρεύσουν. Ομως ο αμερικανός πρόεδρος έχει κάνει τόσα πολλά για να υπονομεύσει τη δύναμη της χώρας του, που η εποχή της παγκόσμιας ηγεμονίας της μπορεί να έχει τελειώσει. Πιθανότατα δεν θα επιστρέψουμε ποτέ στην «Pax Americana», την αμερικανική ειρήνη.
Κάποιοι μπορεί να λυπούνται για το τέλος της παγκόσμιας κυριαρχίας των ΗΠΑ. Εξάλλου, η Ουάσιγκτον υπήρξε μια αρκετά καλοπροαίρετη ηγεμονική δύναμη. Βρισκόταν στη σωστή πλευρά στον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο εναντίον του Χίτλερ και στον Ψυχρό Πόλεμο εναντίον της Σοβιετικής Ενωσης.
Ομως η Pax Americana είχε πολλά ελαττώματα. Ακόμη και πριν εκλεγεί ο Τραμπ στον Λευκό Οίκο, οι ΗΠΑ προκαλούσαν μερικές φορές χάος επιβάλλοντας τη δύναμή τους – για παράδειγμα, στη διάρκεια των πολέμων στο Βιετνάμ και στο Ιράκ. Επομένως, ο υπόλοιπος κόσμος δεν πρέπει να σπαταλήσει πολύ χρόνο θρηνώντας το τέλος της Pax Americana. Αντίθετα, πρέπει να εργαστεί για την οικοδόμηση ενός καλύτερου κόσμου μόλις αποχωρήσει ο Τραμπ. Αυτό ισχύει ιδιαίτερα για τις χώρες που ενδιαφέρονται για το κράτος δικαίου, όπως η Ελλάδα και το μεγαλύτερο μέρος της Ευρώπης.
Πρέπει να προσπαθήσουμε να δημιουργήσουμε αυτό που αποκαλώ «Pax Planetana» – ή πλανητική ειρήνη. Αυτή θα διαφέρει από την παγκόσμια τάξη που υποχωρεί, επειδή οι ΗΠΑ δεν θα κυριαρχούν εντός της. Δεν θα υπάρχει μία και μοναδική ηγεμονική δύναμη η οποία μερικές φορές παραβίαζε τους κανόνες που η ίδια είχε βοηθήσει να δημιουργηθούν. Η νέα αυτή παγκόσμια τάξη θα δίνει επίσης μεγαλύτερη προσοχή στη διάσωση του πλανήτη από τη μάστιγα της κλιματικής αλλαγής.
Αυτό το όνειρο μπορεί να μοιάζει αδύνατο. Αλλωστε, δεν είναι μόνο η Αμερική που έχει ξεφύγει από τον έλεγχο. Η Ρωσία εισέβαλε στην Ουκρανία – και η Κίνα είναι πιθανό να αρχίσει να επιβάλλει περισσότερο την επιρροή της αν συνεχίσει να ενισχύει τη δύναμή της.
Μπορούμε όμως να δημιουργήσουμε την Pax Planetana αν εργαστούμε σκληρά και έχουμε λίγη τύχη. Πρώτον, ο υπόλοιπος κόσμος πρέπει να αντισταθεί στους νταήδες. Αυτό σημαίνει ότι οι χώρες πρέπει να ενισχύσουν τις άμυνές τους. Πρέπει επίσης να μειώσουν την εξάρτησή τους τόσο από την Κίνα όσο και από την Αμερική όσον αφορά τις σπάνιες γαίες, την ενέργεια, την τεχνολογία και τη χρηματοδότηση.
Δεύτερον, η ΕΕ πρέπει να γίνει ισχυρότερη και πιο ενωμένη, διότι μόνο αυτή διαθέτει την κρίσιμη μάζα γύρω από την οποία μπορεί να συσπειρωθεί ο υπόλοιπος κόσμος. Η Ευρώπη ήταν υπερβολικά αδύναμη και διχασμένη. Εχει αργήσει να ενισχύσει την ανταγωνιστικότητά της – και συχνά παραλύει από την ανάγκη ομοφωνίας μεταξύ των 27 μελών της.
Τρίτον, η Αμερική πρέπει να έρθει στα συγκαλά της μόλις αναλάβει την εξουσία ένας νέος πρόεδρος. Οι ΗΠΑ θα εξακολουθήσουν να είναι η ισχυρότερη χώρα του κόσμου. Ομως, πρέπει να συνεργαστούν με τον υπόλοιπο κόσμο σε πιο ισότιμη βάση. Μετά τις καταστροφές της εποχής Τραμπ, ίσως οι ΗΠΑ να είναι λιγότερο αλαζονικές.
Η Ιστορία δεν τελείωσε με την επίθεση του Κροίσου στην Περσία. Ακολούθησε η εποχή του Σωκράτη, του Πλάτωνα και του Αριστοτέλη. Πρέπει να αγωνιστούμε για να διασφαλίσουμε ότι και την Pax Americana θα την ακολουθήσει κάτι καλύτερο.
Ο κ. Χιούγκο Ντίξον είναι βασικός αρθρογράφος του Reuters.
