«Κάνεις Zoom με ένα σωρό κυρίες που παίρνουν τον υπνάκο τους;». Αυτό με ρώτησε ένας φίλος, όταν του έστειλα στιγμιότυπο από την παραδοξότητα της εργασιακής μου καθημερινότητας. Είχε δίκιο: Υπήρχε κάτι απόκοσμα γαλήνιο σε αυτό το μωσαϊκό οθονών που έδειχναν γυναίκες κουλουριασμένες σε εμβρυακή στάση.

Στην πραγματικότητα γυμναζόμουν μαζί με τις φαινομενικά ακίνητες κυρίες. Εκτελούσαμε ανεπαίσθητες συσπάσεις και χαλαρώσεις της λεκάνης, αφού πρώτα είχαμε δουλέψει σφίγγοντας και χαλαρώνοντας το στέρνο και τους ώμους μας, κατά τη διάρκεια ενός μεσημεριανού προγράμματος somatics, ή αλλιώς σωματικής επίγνωσης, με την Κριστίν Τζάκσον, η οποία έχει ένα boutique γυμναστήριο στο Γουένσβιλ της Βόρειας Καρολίνας. «Ο κόσμος πιστεύει ότι πρέπει να ζορίζουμε το σώμα μας και να του επιβάλουμε να αλλάξει» λέει η Τζάκσον κατά τη διάρκεια του προγράμματος. «Σωματική επίγνωση σημαίνει να συντονίζεσαι, να νιώθεις τι κάνεις και να μαθαίνεις πώς να χαλαρώνεις τους μυς σου».

Από τότε που η Τάιριν Τούμι έβαλε τον όρο somatic στον χάρτη του boutique fitness το 2011 με το πρόγραμμα γυμναστικής που έγινε γνωστό ως «The Class» –μια αγαπημένη άσκηση των διασημοτήτων, που συνδυάζει ασκήσεις τύπου boot camp με «ψαγμένες» εσωτεριστικές τεχνικές αναπνοής– η λέξη επανέρχεται διαρκώς στον κόσμο του wellness. Τελευταία όμως το «somatic» έχει πάψει να λειτουργεί συμπληρωματικά και αναδεικνύεται σε πρωταγωνιστή, με προγράμματα που επικεντρώνονται σε ασκήσεις αυτού του είδους.

Η άσκηση της «κραυγής»

Νωρίτερα αυτόν τον μήνα, μια Τρίτη βράδυ, σε μια εκδήλωση με την ονομασία «Le Scream» («Η κραυγή»), στο διάσημο κέντρο yoga, Prema Brooklyn, οι μαθητές καλούνταν να ουρλιάξουν για να νιώσουν «σωματική απελευθέρωση και αποκατάσταση». Με μια ματιά που έριξα πρόσφατα στα προγράμματα του WSA, ενός κλειστού συνεργατικού χώρου εργασίας στο Μανχάταν, είδα ότι σχεδόν τα μισά προγράμματα γυμναστικής που διαθέτει διαφημίζονται ως «somatic». Κάτι με τράβηξε σε αυτή τη λέξη. Επειτα από χρόνια σφιξίματος, διατάσεων και συστροφών του σώματός μου που με έκαναν να χάσω εντελώς το κέντρο και τη συμμετρία μου, είμαι έτοιμη να αφεθώ να επιστρέψω σε μια πρότερη κατάσταση ισορροπίας. Η ενήλικη σωματική μου ζωή ήταν ένα μείγμα από υπεραθλητική hot yoga, τρέξιμο μεγάλων αποστάσεων στο ύπαιθρο και ατελείωτες μέρες καμπουριάσματος πάνω από τον υπολογιστή μου. Αν προσθέσετε στην εξίσωση και δύο γέννες, είναι εύκολο να καταλάβετε γιατί μου άρεσε η ιδέα μιας ευκαιρίας για χαλάρωση – ίσως ακόμα και μιας επιστροφής του σώματός μου στην εποχή που ο αριστερός μου ώμος ήταν ακόμη συνεργάσιμος.

Οι βασικές αρχές της σωματικής επίγνωσης περιλαμβάνουν μια σειρά από αργές κινήσεις σχεδιασμένες να απελευθερώνουν την ένταση που οδηγεί σε πόνο και εμποδίζει την ευλυγισία και την ευκινησία. Η μέθοδος αυτή προσφέρει κάτι πολύ πιο σπάνιο από τέλεια σύσφιξη στα μπράτσα: ένα χαλαρό και ήρεμο νευρικό σύστημα.

«Ο κόσμος των somatics βρίσκεται σε φάση ραγδαίας ανάπτυξης» λέει η ψυχιατρική νοσηλεύτρια Λόρα Τεμπλ, που το 2022 ίδρυσε τον πολυχώρο ευεξίας Held Space στο Μπρούκλιν. Στην κολεκτίβα συμμετέχουν και ένας εκπαιδευτής ολιστικής somatic yoga, ένας θεραπευτής somatics και ένας χειροπράκτης somatics.

Η «νέα καραμέλα»

Πολλοί επαγγελματίες που δραστηριοποιούνται στον τομέα της σωματικής επίγνωσης είναι πιστοποιημένοι. Ορισμένα κέντρα ειδικεύονται στην εφαρμογή της σωματικής επίγνωσης στην ψυχική υγεία και στη διαχείριση τραύματος, ενώ άλλα προγράμματα απευθύνονται σε life coaches και κινησιολόγους.

«Είναι σίγουρα η νέα “καραμέλα” σε κάθε κυριλέ μάθημα γυμναστικής» λέει η Κάιλ Μίλερ, δασκάλα γιόγκα με έδρα το Λος Αντζελες. Ωστόσο, όταν ίδρυσε με τους συνεργάτες της την ψηφιακή πλατφόρμα γιόγκα Tenon Movement το 2025, αποφάσισε να μην εντάξει τον όρο στην ταυτότητα του brand της. «Δεν θέλω να το υποτιμήσω, αλλά μερικές φορές οι άνθρωποι το χρησιμοποιούν ως έναν τρόπο για να κάνουν τα πράγματα να φαίνονται πιο ολιστικά και σημαντικά» εξηγεί.

Οπως ακριβώς το pilates έχει ως «προστάτη άγιο» τον Γιόζεφ Πιλάτες, έτσι και ο κλάδος των somatics έχει τον αείμνηστο Τόμας Χάνα, έναν φιλόσοφο και μελετητή της νευρολογίας, ο οποίος καθιέρωσε τον όρο το 1976. Πίστευε ότι η επανεκπαίδευση του νευρικού μας συστήματος προκειμένου αυτό να βρίσκεται σε κατάσταση ηρεμίας ήταν απαραίτητη για τη θεραπεία του δύσκαμπτου και πονεμένου σώματός μας. Οπως έγραψε στο βιβλίο-ορόσημο «Somatics» (1988), ο Χάνα δημιούργησε μια μέθοδο για να βοηθήσει τους ανθρώπους «να ξεμάθουν ό,τι έχουν μάθει και να θυμηθούν ό,τι έχουν ξεχάσει». Το εξέδωσε σε ηλικία 59 ετών, όταν η προσωπική του ενασχόληση με τη ρύθμιση του νευρικού συστήματος του επέτρεψε να λυγίσει το μέχρι πρότινος δύσκαμπτο σώμα του προς τα πίσω, στη «στάση του αρότρου». Η συσσώρευση επαναλαμβανόμενων κινήσεων του σώματος δημιουργεί τη λεγόμενη «ολέθρια μέγγενη», την οποία ο Χάνα όρισε ως το σταδιακό άθροισμα μυϊκών συσπάσεων.

Τι δείχνουν οι μελέτες

Μια πιλοτική μελέτη του 2025 διαπίστωσε ότι οι στοχευμένες παρεμβάσεις στη σωματική κίνηση βοήθησαν στη βελτίωση της σωματικής επίγνωσης και της κινητικότητας της σπονδυλικής στήλης σε άτομα μεγαλύτερης ηλικίας. Αλλες μελέτες δείχνουν ότι οι πρακτικές somatics μπορούν να βοηθήσουν στον κινητικό έλεγχο και την ευλυγισία. «Συχνά βλέπουμε πελάτες που είναι εντελώς σφιγμένοι – κυριολεκτικά και μεταφορικά – και το πρώτο πράγμα που τους ενθαρρύνουμε να κάνουν είναι να προσπαθήσουν να έχουν απόλυτη αίσθηση των μυών τους όταν γυμνάζονται» λέει η Χέδερ Μίλτον, κλινική εργοφυσιολόγος στο Κέντρο Αθλητικών Επιδόσεων του NYU Langone Orthopedics, η οποία προπονείται για να λάβει μέρος σε έναν εξαντλητικό, πολυήμερο αγώνα fitness, το Hyrox. Στη δική μου περίπτωση, όπως μου έδειξε ένας θεραπευτής μασάζ κατά τη διάρκεια μιας μάλλον αποκαρδιωτικής συνεδρίας, στην προσπάθειά μου να μην επιβαρύνω το τραυματισμένο μεγάλο δάχτυλο του δεξιού μου ποδιού απέκτησα τη συνήθεια να ρίχνω το βάρος μου στο αριστερό. Ο δεξιός μου γοφός τείνει να πετάγεται προς τα έξω και ο δεξιός μου ώμος ανασηκώνεται προς το αφτί μου, γεγονός που εξηγεί γιατί ο δεξιός μου γοφός αντιστέκεται στη «στάση του περιστεριού».

Σε ένα πριβέ δωμάτιο ενός στούντιο γιόγκα, όπου γίνονται και ομαδικά μαθήματα, η Λίζα Σακ, εκπαιδεύτρια somatics πιστοποιημένη στη μέθοδο Hanna, ακουγόταν απίστευτα χαρούμενη καθώς καθοδηγούσε ήπια το δεξί μου χέρι προς τα κάτω, πλάι στα πλευρά μου, πάνω στο μαλακό κρεβάτι. «Ναι, σωστά, ο ώμος σου κατεβαίνει» μου είπε ψιθυρίζοντας ήρεμα. Επιασε τον καρπό μου και μου είπε να σκεφτώ το χέρι μου σαν τον πλάστη ενός φούρναρη, καθοδηγώντας το σε ανεπαίσθητες περιστροφές έως ότου ο ώμος μου ακούμπησε εντελώς στο τραπέζι. «Προσπάθησε λιγότερο – ανάπνεε περισσότερο» έλεγε συχνά κατά τη διάρκεια της συνεδρίας μας. Οταν τελειώσαμε, είχα μια παράξενη αίσθηση ότι έλαμπα και ήμουν πανάλαφρη. «Σαν ένας χαρούμενος, πολύχρωμος αστερίας… φτιαγμένος από ζελέ» έπιασα τον εαυτό μου να λέει.

«Οι άνθρωποι συνήθως έρχονται επειδή αντιμετωπίζουν κάποιο σωματικό πρόβλημα» λέει η Σακ. «Επειτα ξεκινάμε να δουλεύουμε και τα πράγματα αλλάζουν. Υστερα από λίγο καιρό λένε: “Θα κάνω μεταπτυχιακό”, “παραιτούμαι από τη δουλειά μου” ή “αποφάσισα να τελειώσω αυτή τη σχέση”».

Η στάση του σώματός μου παραμένει σφιγμένη και καμπουριαστή όπως πάντα. Ωστόσο, πλέον, δίνω μεγαλύτερη σημασία, πράγμα που σημαίνει ότι μπορώ να επιβραδύνω την αναπνοή μου και να κυλήσω απαλά τους ώμους μου προς τα κάτω, μακριά από την «ολέθρια μέγγενη» της στιγμής.