Ως «ένα μέσο που μπορεί να χρησιμοποιήσει η Ρουμανία» περιέγραψε η υπουργός Εξωτερικών της χώρας, Οάνα Τσόιου, το άρθρο 4 του ΝΑΤΟ, μετά το σοκ που προκάλεσε το πλήγμα ρωσικού drone σε πολυκατοικία στη ρουμανική πόλη Γκαλάτσι, κοντά στα σύνορα με την Ουκρανία, το οποίο είχε ως αποτέλεσμα τον τραυματισμό δύο ανθρώπων. Πέραν του Βουκουρεστίου, το εν λόγω περιστατικό προκαλεί έντονο προβληματισμό στη διεθνή κοινότητα και ειδικότερα στο ΝΑΤΟ, ως προς το ενδεχόμενο διάχυσης του πολέμου της Ουκρανίας.
Άρθρο 4
Πιο συγκεκριμένα, η Τσόιου, δήλωσε σε τηλεοπτική συνέντευξη ότι η συντριβή του drone την Παρασκευή (29/05) «εμπίπτει στην κατηγορία των περιστατικών που δικαιολογούν τη χρήση μέσων» όπως το Άρθρο 4. Προηγουμένως, ο πρόεδρος της Ρουμανίας, Νικουσόρ Νταν, δήλωσε ότι η χώρα του «δε θα δεχθεί να μεταφερθεί στους πολίτες της ο πόλεμος που διεξάγει η Ρωσία εναντίον της Ουκρανίας», χαρακτηρίζοντας το περιστατικό «εξαιρετικά σοβαρό». Ο γενικός γραμματέας του ΝΑΤΟ Μαρκ Ρούτε, διαμήνυσε ότι η Συμμαχία «παραμένει έτοιμη να υπερασπιστεί κάθε σπιθαμή του εδάφους της». «Η απερίσκεπτη συμπεριφορά της Ρωσίας αποτελεί κίνδυνο για όλους μας», ανέφερε σε ανάρτησή του στο Χ, προσθέτοντας ότι οι συνέπειες του πολέμου της Μόσχας «δεν σταματούν στα σύνορα».
Την πρόθεση της ρουμανικής πολιτικής ηγεσίας επιβεβαιώνει ρεπορτάζ των New York Times, σύμφωνα με το οποίο το Βουκουρέστι ζητά την ενεργοποίηση του άρθρου 4 του ΝΑΤΟ, το οποίο περιλαμβάνει έναν μηχανισμό διαβουλεύσεων μεταξύ των συμμάχων. Συγκεκριμένα προβλέπεται ότι όταν ένα κράτος μέλος της Συμμαχίας θεωρεί ότι απειλείται μπορεί να ζητήσει από τους εταίρους του να ξεκινήσουν διαβουλεύσεις για να εξεταστεί η σοβαρότητα της απειλής και με ποιούς τρόπους αυτή μπορεί να αντιμετωπιστεί.
Ειδικότερα, σύμφωνα με το άρθρο 4 της ιδρυτικής συνθήκης του ΝΑΤΟ, τα κράτη μέλη μπορούν να φέρουν ένα θέμα υπόψη του Βορειοατλαντικού Συμβουλίου (NAC), το οποίο αποτελεί το κύριο όργανο λήψης πολιτικών αποφάσεων του ΝΑΤΟ κι απαρτίζεται από αντιπροσώπους όλων των κρατών-μελών της Συμμαχίας. Ο Γενικός Γραμματέας, λόγω της προεδρίας του, διαδραματίζει ουσιαστικό ρόλο σε αυτή τη διαδικασία. Η ακριβής διατύπωση του άρθρου αναφέρει: “Τα Μέρη θα διαβουλεύονται από κοινού όποτε, κατά τη γνώμη οποιουδήποτε από αυτά, απειλείται η εδαφική ακεραιότητα, η πολιτική ανεξαρτησία ή η ασφάλεια οποιουδήποτε από αυτά”.
Πρέπει να σημειωθεί το άρθρο 4 δεν σημαίνει ότι θα υπάρξει άμεση πίεση για ανάληψη στρατιωτικής δράσης. Αυτός ο μηχανισμός διαβούλευσης έχει ενεργοποιηθεί αρκετές φορές στην ιστορία του ΝΑΤΟ.
Πότε και που
Πιο συγκεκριμένα, το άρθρο 4 έχει ενεργοποιηθεί συνολικά επτά φορές:
2003 – Ιράκ
Η Τουρκία ζήτησε διαβουλεύσεις, φοβούμενη επιπτώσεις στην ασφάλειά της από τον πόλεμο. Το ΝΑΤΟ τελικά παρείχε ενισχυτικά μέτρα, όπως αεράμυνα (πυραύλους Patriot).
2012 – Συρία
Σε δύο περιπτώσεις το 2012, η Τουρκία ζήτησε συνεδρίαση του Συμβουλίου του ΝΑΤΟ σύμφωνα με το Άρθρο 4: μία φορά στις 22 Ιουνίου μετά την κατάρριψη ενός από τα μαχητικά της από τις συριακές δυνάμεις αεράμυνας και τη δεύτερη φορά στις 3 Οκτωβρίου όταν πέντε τούρκοι άμαχοι σκοτώθηκαν από συριακές οβίδες. Μετά από αυτά τα περιστατικά, στις 21 Νοεμβρίου, η Τουρκία ζήτησε την ανάπτυξη πυραύλων Patriot. Το ΝΑΤΟ συμφώνησε να αναπτύξει πυραύλους Patriot στα σύνορα Τουρκίας–Συρίας για να βοηθήσει την Τουρκία να υπερασπιστεί τον πληθυσμό και το έδαφός της και να βοηθήσει στην αποκλιμάκωση της κρίσης κατά μήκος των συνόρων.
2014 – Ουκρανία (Κριμαία)
Η Πολωνία ζήτησε διαβουλεύσεις λόγω της ρωσικής προσάρτησης της Κριμαίας και της αστάθειας στην περιοχή.
2015 – Τουρκία
Στις 26 Ιουλίου 2015, η Τουρκία υπέβαλε το ίδιο αίτημα λόγω της σοβαρότητας της κατάστασης μετά τις τρομοκρατικές επιθέσεις της τζιχαντιστικής οργάνωσης ISIS και των Κούρδων μαχητών του PKK και παράλληλα για να ενημερώσει τους Συμμάχους σχετικά με τα μέτρα που λάμβανε.
2020 – Συρία
Η Τουρκία επικαλέστηκε ξανά το Άρθρο 4, μετά τον θάνατο δεκάδων τούρκων στρατιωτών σε επιθέσεις στο Ιντλίμπ της Συρίας.
2022 – Ρωσική εισβολή στην Ουκρανία
Πολωνία, Λιθουανία, Λετονία, Εσθονία και Σλοβακία ζήτησαν διαβουλεύσεις. Τελικά το ΝΑΤΟ αποφάσισε να ενισχύσει τη στρατιωτική παρουσία στα ανατολικά του σύνορα.
