Λίγο μετά τις 8 το πρωί.
Και οι δημοσιογράφοι είμαστε λίγοι. Αυτή τη φορά είμαι μόνη μου από το Βήμα. Η μέρα είναι αφιερωμένη σε διαδικαστικά θέματα – στη συνέχιση των νομιμοποιήσεων – και δεν αναμένονται εκπλήξεις. Η Ιωάννα Μάνδρου και ο Γιώργος Πολυμενέας δεν έκαναν το ταξίδι μέχρι τη Λάρισα.
Περνάω μπροστά από την αστυνομική φρουρά με αέρα. Ο επικεφαλής με αναγνωρίζει. Τον αναγνωρίζω κι εγώ και του ζητάω να με γράψει στη λίστα των δημοσιογράφων, αλλά να μην μπω ακόμα στην αίθουσα. Είναι νωρίς.
«Δεν κάνουμε προκρατήσεις», μου λέει. «Εάν θέλετε, περάστε μέσα τώρα.»
Μπαίνω στην αίθουσα από τους πρώτους· όχι στην κύρια αίθουσα όπου θα διεξαχθεί η δίκη, αλλά στη βοηθητική, που προορίζεται για όσους δεν χωρούν στην πρώτη. Οι περισσότερες καρέκλες μένουν κενές. Λείπουν όσοι πρόλαβαν να νομιμοποιηθούν στην προηγούμενη συνεδρίαση της 1ης Απριλίου – περίπου οι μισοί από τους 230 – όπως και πολλοί από τους δικηγόρους. Όσοι μπορούν να αποφύγουν αυτή τη χρονοβόρα διαδικασία, δεν είναι εδώ.
Αλλά για μένα, που τα παρακολουθώ πρώτη φορά από κοντά, έχει ενδιαφέρον.
Η νομιμοποίηση είναι τυπική, αλλά και καθοριστική. Όποιος δεν δηλώσει παράσταση υποστήριξης της κατηγορίας, δεν θα μπορεί να ακουστεί αργότερα στη δίκη. Σαν τη γνωστή φράση στους γάμους – «μιλήστε τώρα ή σωπάστε για πάντα» – έτσι, και εδώ, αυτή είναι η μόνη ευκαιρία.
Ποιοι θα μιλήσουν και ποιοι θα σωπάσουν για πάντα;
Ό,τι συμβεί σήμερα είναι και μία πρόγευση για όσα θα ακολουθήσουν τους επόμενους μήνες. Κάποια από τα πραγματικά περιστατικά θα ακουστούν, έστω επιγραμματικά, στο ακροατήριο.
Η Πρόεδρος αρχίζει να εκφωνεί τον κατάλογο των διαδίκων που δηλώθηκαν στο στάδιο της ανάκρισης. Η διαδικασία που βλέπω να εξελίσσεται μπροστά μου είναι η εξής: Μόλις ακουστεί ένα όνομα, ο δικηγόρος του σηκώνεται στο βήμα και δηλώνει ότι εκπροσωπείται. Μετά αιτιολογεί τη ζημιά που υπέστη, σύμφωνα με το κατηγορητήριο, δηλώνοντας παράσταση υποστήριξης της κατηγορίας.
«Το έγκλημα των Τεμπών είναι διαρκείας», λέει ένας δικηγόρος που έχει αναλάβει μεγάλο αριθμό πολυτραυματιών. Δίπλα του μία νέα γυναίκα που διασώθηκε από το δεύτερο βαγόνι, παραμένει σιωπηλή. «Η εντολέας μου έχει χρειαστεί 28 επεμβάσεις και έχει ποσοστό αναπηρίας άνω του 80%», λέει ένας άλλος δικηγόρος για μία άλλη επιζήσασα.
Ένας-ένας, δικηγόροι, συγγενείς θυμάτων και τραυματίες ανεβαίνουν στο βήμα και επαναλαμβάνουν περίπου τα ίδια, αλλά το ακροατήριο παραμένει σε εγρήγορση. «Εκλιπαρώ τη δικαιοσύνη για να δικαιωθούν τα εγγόνια μου», ακούμε να λέει η μητέρα της 36χρονης στρατιωτικού Έλενας Δορμίκα, συνοψίζοντας τον πόνο δύο διαφορετικών γενιών.
Μετά από λίγο, καθώς δεν έχει πολύ κόσμο, δίνεται σε όλους η άδεια να μπούμε μέσα στην κεντρική αίθουσα. Προχωρώ προς τα εκεί που κάθονται οι δημοσιογράφοι που είναι διαπιστευμένοι στο Υπουργείο Δικαιοσύνης. «Καλώς την», μου λέει με σιγανή φωνή ο συνάδελφος Δημήτρης Δαμιανός από τον Σκάι, καθώς παίρνω θέση δίπλα του, και νιώθω μία περίεργη αίσθηση «κομραντερί». Γνωρίζομαι χρόνια με πολλούς από το δικαστικό ρεπορτάζ και πάντα ζήλευα λίγο τη σχέση αλληλεγγύης που έχει χτιστεί μεταξύ τους μέσα από τις πολλές ώρες στις αίθουσες των δικαστηρίων.
Είμαι τώρα πολύ κοντά στην έδρα από τη δεξιά πλευρά. Από αυτή τη θέση βλέπω πολύ καλύτερα. Για παράδειγμα, το πουκάμισο της Προέδρου που στην οθόνη φαινόταν άσπρο, τελικά έχει μικρά μαύρα πουά. Επίσης, μπορώ να ξεχωρίζω εκφράσεις – ή την απουσία τους. Οι δικαστές – οι δύο εφέτες και οι δύο αναπληρωματικοί – κοιτούν όλη την ώρα ευθεία μπροστά με ουδέτερο βλέμμα, ενώ, ο ένας μετά τον άλλον, δικηγόροι συνεχίζουν να ανεβαίνουν στο βήμα για τη νομιμοποίηση. Νούμερο 128, νούμερο 129, νούμερο 130, νούμερο 131…
Το 131 ανεβαίνει μόνο του. Μοιάζει με μικρό κορίτσι, αλλά πρέπει να είναι μεγαλύτερη. Έχει ξανθοκάστανα μαλλιά και είναι ντυμένη με μία απλή ανοιχτόχρωμη μπλούζα.
«Δεν έχετε συνήγορο;» τη ρωτάει η Πρόεδρος
«Όχι», λέει το κορίτσι.
Από πίσω της, από τη μεριά των δικηγόρων υπεράσπισης της κατηγορίας, ακούγονται ψίθυροι.
«Να τον περιμένουμε», λέει η Πρόεδρος και το κορίτσι κάνει αμήχανα λίγο πίσω. «Ελάτε ξανά αργότερα», την προτρέπει.
Οι επόμενοι είναι δύο νέοι άντρες – αυτοί μαζί με τη συνήγορο τους· η οποία πληροφορεί το δικαστήριο ότι οι εντολείς της ήταν στο βαγόνι «2» και βοήθησαν πολλούς να βγουν από τα παράθυρα, σπάζοντας τα τζάμια, τη νύχτα της 28ης Φεβρουαρίου. Η συνήγορος των δύο νέων εκφράζει τη διαμαρτυρία της διότι ο ανακριτής δεν τους κάλεσε να δώσουν πληροφορίες για το δυστύχημα παρότι, όπως λέει, «άκουγαν τις φωνές» και «είδαν τις φλόγες». Νομιμοποιούνται αμέσως.
Η νέα γυναίκα ανεβαίνει ξανά στο βήμα και τώρα δίπλα της στέκεται η μητέρα της. Για συμπαράσταση. Πάλι δεν βλέπουμε δικηγόρο και εγώ σκέφτομαι πόσο θάρρος θα χρειαστεί για να βγάλει δυνατή φωνή και να ακουστεί μέσα στη μεγάλη αίθουσα.
Τις προηγούμενες μέρες είχα, κατά τύχη, μιλήσει με τον πατέρα της. Καθόμαστε, δίπλα δίπλα, στη βοηθητική αίθουσα. Έχουν ξοδέψει, μου είπε, τόσα χρήματα σε γιατρούς μετά το δυστύχημα, πού να βρουν τις 2000 που ζήτησαν οι δικηγόροι; Μιλούσε χαμηλόφωνα, με αξιοπρέπεια. Δεν ήθελε να πει περισσότερα και δεν τον πίεσα με άλλες ερωτήσεις.
Η νέα γυναίκα δηλώνει στο δικαστήριο ότι δεν θα παραστεί ως υποστήριξη της κατηγορίας.
Θα είναι μόνο μάρτυρας.
Νούμερο 180: Δικηγορικός Σύλλογος Αθηνών, νομίμως εκπροσωπούμενος από τον πρώην πρόεδρό του Δημήτρη Βερβεσό και τον πρώην αντιπρόεδρο Θεόδωρο Μαντά. Ζητούν και αυτοί νομιμοποίηση. Ξεχωρίζω κάποιες φράσεις από την επιχειρηματολογία του που πρόλαβα να σημειώσω στο τετράδιο μου: οι δικηγόροι είναι συλλειτουργοί της δικαιοσύνης· το ενδιαφέρον σε αυτή την υπόθεση είναι απόλυτο· δεν υπάρχει Έλληνας πολίτης που να μην έχει συγκλονιστεί.
Ακολουθούν ονομαστικά 48 ακόμη σύλλογοι, από τη Χαλκιδική μέχρι το Λασίθι. Η Πρόεδρος εκφωνεί περιοχές: Αίγιο, Άρτα, Έδεσσα, Βόλος, Ιωάννινα, Χαλκίδα…
Στην Ελλάδα οι δικηγορικοί σύλλογοι είναι 63. Όταν τόσοι σύλλογοι δηλώνουν παράσταση προς υποστήριξη της κατηγορίας, πώς μετατοπίζεται η ισορροπία μέσα στην αίθουσα;
Λίγο πριν από τις 4 το απόγευμα, η Πρόεδρος ανακοινώνει διακοπή λόγω λήξης του ωραρίου της γραμματέως. Παρότι τα πρακτικά πλέον ηχογραφούνται, η εργασία στην έδρα παραμένει απαιτητική και τα δικαστήρια συνήθως διακόπτουν εκείνη την ώρα.
Οι δικηγόροι Αθηνών που δεν πρόλαβαν να νομιμοποιηθούν διαμαρτύρονται. Δεν θέλουν να ξανανέβουν στη Λάρισα για μία τυπική διαδικασία. Η Ζωή Κωνσταντοπούλου, που μέχρι εκείνη τη στιγμή σχεδόν δεν είχε ακουστεί, σε αντίθεση με την προηγούμενη συνεδρίαση, βρίσκει ευκαιρία να φωνάξει. Θέλει τη δικογραφία στα χέρια της πριν από το Πάσχα. Και σε στικάκι και σε έντυπη μορφή.
Και εκείνη την στιγμή, μέσα στην αναμπουμπούλα για το εάν οι εξουσιοδοτήσεις των δικηγόρων θα σκαναριστουν ή θα δοθούν σε φωτοτυπίες, γίνεται γνωστό ότι το ελληνικό Δημόσιο δηλώνει παράσταση υποστήριξης της κατηγορίας. Η δικηγόρος του Νομικού Συμβουλίου του Κράτους βρισκόταν από το πρωί στην αίθουσα και τώρα ζητά να παρέμβει. Πολλοί δικηγόροι τη συνδράμουν.
-Η εξέλιξη αυτή είναι σημαντική! Πρέπει να μάθουμε τι θα κάνει το κράτος!
-Κυρία γραμματέα μπορείτε να μείνετε λίγο ακόμα;
Όμως η Πρόεδρος δεν κάνει πίσω. Το ωράριο της γραμματέως είναι απαρέγκλιτο. Μας εύχεται καλό Πάσχα και η έδρα αποχωρεί.
Αμέσως σχηματίζονται δικηγορικά πηγαδάκια που προσπαθούν να καταλάβουν τι έχει μόλις συμβεί. Πλησιάζω και εγώ. Εναντίον τίνων θα στραφεί το Δημόσιο; Εναντίον όλων; Ή εναντίον μεμονωμένων προσώπων; Και πώς θα επηρεάσει αυτό την υποχρέωση του να πληρώσει αποζημιώσεις; Με πόσα πρόσωπα μπορεί να εμφανιστεί το ελληνικό Δημόσιο;
Κανείς δεν μπορεί να απαντήσει. Θα πρέπει όλοι να περιμένουμε μέχρι τις 27 Απριλίου.
Μέχρι τότε ελπίζω το ελληνικό Δημόσιο να έχει φτιάξει τις γυναικείες τουαλέτες δίπλα στο ακροατήριο διότι, εάν έχει περισσότρο κόσμο, τα πράγματα θα είναι δύσκολα.
