Λίγο μετά τις 8 το πρωί.
Δεκάδες άνθρωποι σε μία μονή σειρά διασχίζουμε την γκρι μεταλλική πύλη ασφαλείας και μπαίνουμε στον προαύλιο χώρο του Συνεδριακού Κέντρου «Γαιόπολις». Τα συρματόπλεγματα γύρω μας γυαλίζουν. Δείχνουν ολοκαίνουρια. Οι αστυνομικοί της ΟΠΚΕ στέκονται δεξιά και αριστερά και μας κοιτάνε.
Η σειρά προχωράει αργά· πού και πού σταματάμε και δίνουμε προτεραιότητα στους συγγενείς των θυμάτων που αναγνωρίζουμε από την τηλεόραση. Υπάρχει κάτι σχεδόν ιερό σε αυτή την παραμέριση. Φέρνει μαζί της σεβασμό. Μετά από τρία χρόνια ήρθε η ώρα που θα ακουστούν από τη δικαιοσύνη.
Πολύ γρήγορα η συγκίνηση μετατρέπεται σε αγωνία. Θα χωρέσουμε; Θα μπορέσουμε να μπούμε μέσα να παρακολουθήσουμε την ακροαματική διαδικασία;
Έχουμε διαβάσει πολλά για τον χώρο που θα φιλοξενήσει αυτή την ιστορική δίκη αλλά είναι η πρώτη φορά που θα τον δούμε. Ξέρουμε ότι είναι μία πρώην αίθουσα διαλέξεων που αναδιαμορφώθηκε με ειδικά χωρίσματα, έδρα και μεγαφωνικές υποδομές. Ότι στοίχισε μερικές εκατοντάδες χιλιάδες ευρώ. Ότι περιλαμβάνει 480 θέσεις, που – ξαφνικά συνειδητοποιούμε – ότι δεν επαρκούν. Μόνο οι ενάγοντες, οι μάρτυρες και οι δικηγόροι ξεπερνούν τους 600. Και όλοι πρέπει να είναι εκεί την πρώτη μέρα. Τουλάχιστον άλλοι 200 είμαστε οι δημοσιογράφοι, από τα ελληνικά μέσα και το εξωτερικό.
Από το Βήμα είμαστε τρεις. Η Ιωάννα Μάνδρου που καλύπτει όλες τις δικαστικές εξελίξεις, ο Γιώργος Πολυμενέας που θα γράφει σε πραγματικό χρόνο για το site και εγώ, που θεωρητικά έχω την πιο εύκολη δουλειά. Να παρατηρώ γύρω μου και να αποτυπώνω όσα βλέπω, με την ησυχία μου, την επόμενη μέρα.
Μπαίνουμε μέσα και οι τρεις. Η εικόνα που αντικρίζουμε επιβεβαιώνει τους υπολογισμούς μας.
Επικρατεί χάος. Πολύς κόσμος είναι όρθιος και κανείς δεν είναι διατεθειμένος να αποχωρήσει. Όλοι είμαστε εκεί για κάποιο λόγο και οι περισσότεροι έχουμε ταξιδέψει πολλά χιλιόμετρα. Πιάνουμε κάποιες τελευταίες θέσεις πίσω πίσω μαζί με άλλους συναδέλφους μας.
Δίπλα μας ένας κατηγορούμενος. Τον αναγνωρίζω, έχω δει φωτογραφίες του. Οι ματιές μας διασταυρώνονται. Νιώθω αμηχανία. Πώς συμπεριφέρεται κανείς σε κάποιον που ίσως αποδειχθεί ότι ευθύνεται για τον θάνατο 57 ανθρώπων; Χαμογελά από ευγένεια; Τον αγνοεί; Αυθόρμητα γυρίζω απότομα το κεφάλι μου και κοιτάω αλλού.
«Εάν δεν πεις ποιος διόρισε τον σταθμάρχη, έχεις τελειώσει», του φωνάζει ο Δημήτρης Πλακιάς, που έχασε την κόρη του και τις ανιψιές του στο δυστύχημα. Τον καταλαβαίνω, αλλά η στιγμή είναι άβολη.
Ο κατηγορούμενος εξαφανίζεται.
Στο μεταξύ η αίθουσα γεμίζει κι άλλο.
Από τις πρώτες σειρές αρχίζουν να φωνάζουν: «Σεβαστείτε μας! Τρία χρόνια περιμένουμε! Να αραιώσουν οι παρατηρητές! Αυτό που γίνεται εδώ είναι απαράδεκτο!»
Κοιταζόμαστε. Δεν είμαστε ακριβώς παρατηρητές, αλλά πιάνουμε πολύτιμες θέσεις.
«Έχετε δίκιο», λέει η Ιωάννα Μάνδρου, αρκετά δυνατά για να ακουστεί. Οι περισσότεροι δημοσιογράφοι σηκωνόμαστε και στεκόμαστε όρθιοι, με την πλάτη στον τοίχο. Έτσι όπως εξελίσσεται η κατάσταση, είμαστε ευχαριστημένοι. Οι πόρτες παραμένουν ανοιχτές και η εγγύτητα στον τοίχο βοηθάει να μη μπορεί να μας σπρώξει ο κόσμος που συνεχίζει να εισρέει μέσα.
9 και ένα λεπτό
Το προεδρείο ανεβαίνει στην έδρα του στην ώρα του. Δείγμα ότι θα επιχειρήσει να είναι τυπικό. Όλοι, Πρόεδρος, εφέτες και εισαγγελέας, φορούν γκρι ή μαύρο σακάκι. Δεν μπόρεσα να μάθω πολλά για την Πρόεδρο καθώς δεν έχει υπηρετήσει στην Αθήνα – εκτός από ένα σύντομο χρονικό διάστημα το 2010 – και οι περισσότεροι δικηγόροι που ρώτησα δεν την γνωρίζουν. Αλλά δείχνει σοβαρή και μάλλον δεν έχει πολιτικές διασυνδέσεις· όπως προκύπτει από τα ΦΕΚ των μεταθέσεών της, έχει υπηρετήσει σε όλη τη χώρα στην καριέρα της από τη Μυτιλήνη μέχρι τη Θράκη.
Αλλά, μέσα σε αυτό το πανδαιμόνιο, δεν έχει, σκέφτομαι, καμία ελπίδα να τα καταφέρει.
Ξεκινά με τα τυπικά. Απαγορεύονται οι φωτογραφίες και η ηχογράφηση. Από εκεί που είμαστε δεν μπορούμε να την ακούσουμε καθαρά· ακούγεται όμως η χαρακτηριστική φωνή της Ζωής Κωνσταντοπούλου – μαζί με άλλους δικηγόρους – που εναντιώνονται.
-Δεν μπορείτε να διώξετε τους δημοσιογράφους; Γιατί δεν θέλετε δημοσιότητα;
Πρόεδρος: Δεν αποβάλλω τους δημοσιογράφους! Τους λέω να πάνε στην άλλη αίθουσα!
Δεν έχουν περάσει ούτε τρία λεπτά και αναγκάζεται να φωνάξει για να ακουστεί.
Ανακοινώνει διακοπή 15 λεπτών.
Η συνεδρίαση δεν έχει ακόμη αρχίσει – και ήδη δεν λειτουργεί.
9.47: Οι δικαστές επιστρέφουν στην έδρα.
Εξακολουθεί να επικρατεί πανδαιμόνιο. Φωνές, χειρονομίες, άνθρωποι όρθιοι παντού.
Πρόεδρος: Το δικαστήριο ζητά συγγνώμη. Είναι πρωτόγνωρα όλα αυτά για εμάς.
Δικηγόροι πλησιάζουν την έδρα. Προβάλλουν ενστάσεις για την καταλληλότητα της αίθουσας. Πολλοί παίρνουν τον λόγο και λένε περίπου το ίδιο:
-Πάνω από 100 συνάδελφοι είμαστε όρθιοι… Είναι αδιανόητο, σε τέτοιες συνθήκες, να γίνει μια ιστορική δίκη… Δεν μπορούμε να ασκήσουμε τα καθήκοντα μας…
Ανάμεσά τους και ο Πρόεδρος της Ολομέλειας των Δικηγορικών Συλλόγων Ανδρέας Κουτσόλαμπρος, και η πιο αναγνωρίσιμη φωνή, της Ζωής Κωνσταντοπούλου που, με τα δεδομένα, είναι το μικρότερο από τα προβλήματα του δικαστηρίου εκείνη την ώρα.
10.07:
Πρόεδρος: Έχω ακούσει όλους. Θα διακόψουμε για λίγο…
Τώρα αντιδρούν και οι συγγενείς:
-Τρία χρόνια περιμέναμε… Συνεχίζετε να μας κοροϊδεύετε…
Η αίθουσα ξεσπά σε χειροκροτήματα και, μέσα σε αυτά, ακούγεται ξανά η φωνή της Ζωής Κωνσταντοπούλου:
-Είμαστε εδώ πάρα πολλοί συνήγοροι… Και ήρθαμε εδώ…
Συγγενείς τη διακόπτουν:
-Δεν μας σέβεστε ούτε εσείς, κυρία Κωνσταντοπούλου. Επαναλαμβάνετε ό,τι είπαν οι άλλοι.
Η Πρόεδρος διακόπτει ξανά. Δεν καταφέρνει να προχωρήσει.
Βγαίνουμε πάλι όλοι έξω. Προσεγγίζω μία ομάδα δικηγόρων και ακούω τι λένε. Υπάρχει κοινή αντίληψη ότι η δίκη δεν μπορεί να ξεκινήσει με αυτές τις συνθήκες.
Αλλά όταν οι δικαστές επιστρέφουν η Πρόεδρος επιμένει ότι η διαδικασία θα προχωρήσει. Παρά το χάος. Γιατί δεν διακόπτει για άλλη μέρα; Αναρωτιέμαι αν μίλησε με κάποιον στο μεταξύ. Στην Ελλάδα έχουμε μάθει να πιστεύουμε ότι τα πράγματα είναι καθοδηγούμενα. Εγώ δεν το πιστεύω. Ή τουλάχιστον δεν θέλω να το πιστεύω χωρίς να το δω με τα μάτια μου. Και αυτό που βλέπω είναι ότι η Πρόεδρος θέλει πάση θυσία να προεδρεύσει – και δεν μπορεί.
Μέχρι την οριστική διακοπή, στις 1.26, αναγκάζεται να διακόψει άλλες τρεις φορές: στις 11.24, στις 12.12 και στις 12.22.
Όσο περνάει η ώρα, οι ενστάσεις των δικηγόρων εντείνονται.
Επιμένουν ότι, με όσα συμβαίνουν στην αίθουσα, δεν μπορεί να γίνει δίκαιη δίκη και επικαλούνται το άρθρο 6 της Ευρωπαϊκής Σύμβασης Δικαιωμάτων του Ανθρώπου. Εισηγούνται αποχή. Θέτουν ζήτημα ασφάλειας. Απαιτούν να δουν πιστοποιητικό πυρασφάλειας.
Στο τέλος απειλούν να καλέσουν το 100.
Όλη αυτή την ώρα, η Πρόεδρος προσπαθεί να ακουστεί. Να εκφωνήσει τα ονόματα των κατηγορουμένων για να αρχίσει τη διαδικασία. Μάταια. Οι φωνές δεν την αφήνουν. Φτάνει με δυσκολία μέχρι το νούμερο 5 και σταματά.
Τότε, η Μαρία Καρυστιανού περνά το προστατευτικό κιγκλίδωμα και στέκεται μπροστά στην έδρα – κάτι που, φυσικά, δεν προβλέπεται. Έχω και εγώ πλησιάσει για να ακούω καλύτερα.
«Έχετε ξαναδικάσει σε τέτοιες συνθήκες;» ρωτά την Πρόεδρο.
Επικρατεί ακόμα συνωστισμός· δικηγόροι διαγκωνίζονται για να μιλήσουν, συγγενείς έχουν σηκωθεί όρθιοι, οι αστυνομικοί κυκλοφορούν ανάμεσα μας.
Η Πρόεδρος ρίχνει μια στιγμιαία ματιά στην Καρυστιανού και μετά ξανά στους δικηγόρους μπροστά της.
«Δεν έχει ξαναυπάρξει τέτοια δίκη», απαντά τελικά.
Και διακόπτει για τελευταία φορά τη συνεδρίαση.
