Η 5η πιο επιβαρυμένη, κυκλοφοριακά, πόλη στην Ευρωπαϊκή Ένωση είναι η Αθήνα, με 37,6 λεπτά μέσο ημερήσιο χρόνο μετακίνησης των οχημάτων. Η Θεσσαλονίκη βρίσκεται 12 θέσεις πιο χαμηλά, με μέσο ημερήσιο χρόνο 28,7 λεπτά, ενώ την πρώτη θέση καταλαμβάνει το Παρίσι (41,2 λεπτά) και την τελευταία (22,5 λεπτά) η «πόλη των ποδηλάτων», όπως χαρακτηρίζεται το Άμστερνταμ.

Το οδικό δίκτυο «έχει τελειώσει»

«Τα 37,6 λεπτά είναι μία καλή περίπτωση», σχολιάζει στο ΒΗΜΑ ο κ. Κωνσταντίνος (Ιαβέρης) Μαρκουϊζος, αντιπεριφερειάρχης Οδικής Ασφάλειας και Κέντρου Διαχείρισης Κυκλοφορίας της Περιφέρειας Αττικής. «Σκεφθείτε ότι αργά το βράδυ που δεν έχει κίνηση, μπορεί να κάνουμε ένα λεπτό ανά χιλιόμετρο. Όμως, κατά τις ώρες αιχμής μπορεί να χρειαζόμαστε όχι δύο, αλλά τέσσερα λεπτά ανά χιλιόμετρο. Και το πρόβλημα διαρκώς επιδεινώνεται. Δεν αργεί η στιγμή που θα κάνουμε πέντε και έξι λεπτά ανά χιλιόμετρο. Το οδικό δίκτυο δεν αντέχει. Έχει ήδη τελειώσει. Και όσο θα υπάρχουν διάχυτες αρμοδιότητες και όχι ένας φορέας που θα εκπονήσει μελέτη για όλη την Αττική, λύση δεν βλέπω».

1 εκατ. νέα αυτοκίνητα στη 10ετία

Ο κ. Μαρκουϊζος πάει 75 χρόνια πίσω, όταν σχεδιάστηκε το οδικό δίκτυο της Αθήνας. «Το οδικό δίκτυο σχεδιάστηκε το 1950 με έναν αριθμό αυτοκινήτων που πλησίαζε το ένα εκατομμύριο. Βρισκόμαστε στο 2026 με περισσότερα από 4,5 εκατ. οχήματα στην Αττική, με χιλιάδες φορτηγά τα οποία έχουν πολλαπλασιαστεί διότι έχει αυξηθεί και ο όγκος των εμπορευματοκιβωτίων που έρχονται στο λιμάνι του Πειραιά – είχαμε 550.000 εμπορευματοκιβώτια και σήμερα έχουμε 5,5 εκατομμύρια. Παράλληλα, έχουμε αυξημένες καθημερινές ανάγκες. Αυτή τη στιγμή η Αθήνα είναι ένα εργοτάξιο κατασκευής οικοδομής. Κτίζονται γραφεία και πολυώροφες πολυκατοικίες. Τη θέση των μονοκατοικιών, που κάποτε στέγαζαν μία τετραμελή οικογένεια, παίρνουν πολυκατοικίες που στεγάζουν 20 και 30 οικογένειες».

Στην Αττική εισέρχονται κάθε χρόνο 110.000 – 120.000 νέα αυτοκίνητα. «Δεν φταίνε τα καινούργια αυτοκίνητα που μπαίνουν. Το πρόβλημα είναι ότι δεν αποσύρονται τα παλιά αυτοκίνητα. Αποσύρονται μόνο περί τα 20.000 αυτοκίνητα ετησίως. Έτσι, μέσα σε μία πενταετία έχουμε 500.000 επιπλέον αυτοκίνητα και στη δεκαετία, 1 εκατομμύριο».

Σύμφωνα με τον κ. Μαρκουϊζο, για να αντιμετωπιστεί το πρόβλημα απαιτείται μητροπολιτική προσέγγιση. «Πρέπει να γίνει μία μελέτη και όχι πολλές επιμέρους υπερτοπικού χαρακτήρα. Κάθε δήμος θα προσπαθήσει να αποσυμφορήσει τα του οίκου του, με αποτέλεσμα να μεταφερθεί η επιβάρυνση σε παραδιπλανό δήμο. Επίσης, πρέπει να δοθεί ιδιαίτερο βάρος στα Μέσα Μαζικής Μεταφοράς, και δη στο Μετρό και στη Γραμμή 1 («Ηλεκτρικός») και όλα αυτά με συνδεσιμότητα, συνέπεια και πιο πυκνά δρομολόγια, για να μπορούν να εξυπηρετήσουν περισσότερο κόσμο και να είναι δελεαστικά, δηλαδή πιο γρήγορα ή αντίστοιχης ταχύτητας με το αυτοκίνητο».

Ο πιο αργός δρόμος της Αττικής

Το μεγαλύτερο πρόβλημα εντοπίζεται στον Κηφισό. «Βρισκόμαστε στη διαδικασία εκπόνησης μελετών για την ενίσχυση της ασφάλειας εκατέρωθεν. Ο Κηφισός έχει πολλές εισόδους και εξόδους. Περισσότερες από την Αττική Οδό, η οποία παρότι είναι σχετικά νέος και καλοσχεδιασμένος δρόμος, έχει κορεστεί πλέον. Τεράστιο ζήτημα έχουμε με τη Λεωφόρο Αλεξάνδρας, που είναι ο πιο αργός δρόμος της Αττικής. Και βέβαια έχουμε και πάρα πολλούς άλλους δύσκολους δρόμους, όπως είναι οι Λεωφόροι Κηφισίας, Μεσογείων, Ποσειδώνος, Βουλιαγμένης, η Βασιλίσσης Αμαλίας, η Συγγρού ψηλά κοντά στους Στύλους του Ολυμπίου Διός, η Πανεπιστημίου, η Σταδίου, και γενικότερα όλο το κέντρο», επισημαίνει ο κ. Μαρκουϊζος.

Εκατομμύρια χαμένες ώρες στον Κηφισό

«Η Αθήνα βρίσκεται στο “κόκκινο”. Αυτό ήταν νομοτελειακό. Πριν από την οικονομική κρίση του 2010 φαινόταν ότι θα έρθει ο κορεσμός στο οδικό δίκτυο», αναφέρει ο αντιπρόεδρος του Συλλόγου Ελλήνων Συγκοινωνιολόγων, Πέτρος Ευγενικός. Όπως αναφέρει, το 2010 άρχισαν οι αποεπενδύσεις του συστήματος μεταφορών. «Δεν υπήρχαν πόροι για συντήρηση και ανανέωση των υποδομών. Μέσα στα χρόνια, μειώθηκε πολύ το επίπεδο εξυπηρέτησης των πολιτών με τα Μέσα Μαζικής Μεταφοράς. Και όταν αυτό “πέφτει” αναγκαστικά θα αυξηθεί η μετακίνηση με ΙΧ». Παράλληλα, σημειώνει, η Αττική διαρκώς εξαπλώνεται οικιστικά, χωρίς να επεκτείνονται αντίστοιχα οι σχετικές υποδομές με τα Μέσα Μαζικής Μεταφοράς. «Όλα αυτά έχουν ως αποτέλεσμα», καταλήγει, «να χάνονται πολλές ώρες στο δρόμο. Μετρήσεις που έγιναν το 2024 δείχνουν 100 ώρες χαμένου χρόνου ετησίως ανά άτομο. Στον δε Κηφισό, χάθηκαν την ίδια χρονιά, συνολικά, 6.500.000 ώρες».

Η ζημιά του Covid

Το μεγάλο πρόβλημα στις μεταφορές παρουσιάστηκε την περίοδο της οικονομικής κρίσης, χαλώντας την καλή εικόνα με τις σημαντικές παρεμβάσεις που είχαν γίνει το 2004 για την υποδοχή των Ολυμπιακών Αγώνων. Ακολούθησε η πανδημία. Τότε, όσοι μπορούσαν να μετακινηθούν με δικό τους όχημα, αυτό έκαναν, προκειμένου να αποφύγουν τον συγχρωτισμό και κατ’ επέκταση τις πιθανότητες να προσβληθούν από τον ιό. «Την περίοδο της πανδημίας, ο δείκτης για τους επιβάτες στα ΙΧ πήγε στο 1,1 ανά όχημα, από 1,4 που ήταν πριν τον Covid. Αυτό σημαίνει ότι υπήρχε μόνο ένας επιβάτης σε κάθε όχημα», τονίζει ο πρόεδρος του Συλλόγου Ελλήνων Συγκοινωνιολόγων, Θανάσης Τσιάνος. «Αν φτάναμε ξανά στο 1,4 (επιβάτες) ανά όχημα, θα μειωνόταν ο κυκλοφοριακός φόρτος κατά 20%», εκτιμά.

Στοιχεία που δίνει δείχνουν ότι ενώ μετά το 2004 το 40% των πολιτών χρησιμοποιούσε Μέσο Μαζικής Μεταφοράς για τις μετακινήσεις του, σήμερα το αντίστοιχο ποσοστό ανέρχεται στο 25%.