Πώς βλέπουν τη συμφωνία με το Mercosur τα κράτη της ΕΕ

Οι ευρωπαϊκές χώρες είναι άνισα εξοπλισμένες απέναντι στη συμφωνία για ελεύθερο εμπόριο με τα κράτη του Mercosur που θα υπογραφεί στην Παραγουάη στις 17 Ιανουαρίου. Η γαλλική εφημερίδα Le Monde έκανε μια έρευνα για τις ιδιαίτερες δυσκολίες που θα αντιμετωπίσουν τα μέλη της ΕΕ.

Γαλλία

Πρώτη αγροτική δύναμη στην Ευρώπη χάρη στα σητιρά, το κρασί, τη ζάχαρη, το βόιο κρέας και τα στρείδια, και δεύτερη δύναμη σε γάλα, τυρί και βούτυρο, η Γαλλία είδε τις εξαγωγές της να μειώνονται και τις εισαγωγές να αυξάνονται το 2025, εν μέρει λόγω των δασμών που επέβαλαν οι ΗΠΑ και η Κίνα (το οποίο οδήγησε στη μείωση της κατανάλωσης π.χ. γαλλικών κρασιών στις χώρες αυτές) καθώς και στην αύξηση της τιμής του κακάο και του καφέ.

Τα προβλήματα του αγροτικού τομέα έχουν και άλλες αιτίες που χρονολογούνται από προηγούμενα χρόνια, όπως το τέλος των επιδοτήσεων στις βιολογικές καλλιέργειες που θεσπίστηκε στη Γαλλία το 2017.

Ιταλία

Η Ιταλία θεωρεί ότι το ελεύθερο εμπόριο με τις χώρες του  Mercosur θα ευνοήσει τις αγροτικές εξαγωγές της γιατί θα της δώσει πρόσβαση σε 700 εκατομμύρια επιπλέον καταναλωτές, ιδίως για τα προϊόντα Προστατευόμενης Ονομασίας Προέλευσης (ΠΟΠ) και Προστατευόμενης Γεωγραφικής Ένδειξης (ΠΓΕ). Η Ιταλία είναι ο παγκόσμιος ηγέτης σε προϊόντα ΠΟΠ και ΠΓΕ – περίπου 900 που αντιπροσωπεύουν το 20% της αγροτικής αγοράς της – ενώ η ιταλική κουζίνα αναγνωρίστηκε πρόσφατα ως άυλη πολιτιστική κληρονομιά της Unesco.

Αναμένει ότι θα αυξηθούν οι εξαγωγές προϊόντων όπως τα μακαρόνια, το κρασί, το ελαιόλαδο και οι κονσέρβες λαχανικών προς τις τέσσερις χώρες του Mercosur που συμμετέχουν στη συμφωνία. Αντίθετα, οι αγρότες που παράγουν πουλερικά, ζάχαρη, βόιο κρέας ή καλαμπόκι πήγαν πρόσφατα στις Βρυξέλλες για να διαδηλώσουν, ανησυχώντας για τη μείωση των τιμών και τον αθέμιτο ανταγωνισμό.

Ολλανδία

Μια τόσο μικρή σε έκταση χώρα (42.000 τετρ. χλμ. έναντι 132.000 τετρ. χλμ. η Ελλάδα) κατάφερε να γίνει δεύτερη παγκόσμια δύναμη στις εξαγωγές αγροτικών και αγροτοδιατροφικών προϊόντων επιτυγχάνοντας τη συνεργασία παραγωγών, βιομηχάνων και υψηλής τεχνολογίας. Ειδικοί και πανεπιστήμια συνέβαλαν στην αύξηση της παραγωγικότητας χάρη σε τεχνολογικές καινοτομίες όπως θερμοκήπια που θερμαίνονται με γεωθερμία, drones, τρακτέρ χωρίς οδηγό, ανάπτυξη ποικιλιών ανθεκτικών στις ασθένειες, αυτοματοποιημένη συγκομιδή ενώ αναπτύσσει θερμοκήπιο ικανό να παράγει 30 φορές περισσότερα κηπευτικά από το χωράφι.

Έτσι η Ολλανδία είναι σήμερα ο πρώτος εξαγωγέας παγκοσμίως όχι μόνο στο τυρί και στα λουλούδια αλλά και στα αγγούρια, στις πιπεριές και στις ντομάτες – τις οποίες μάλιστα παράγει χρησιμοποιώντας 9,5 λίτρα νερό ανά κιλό έναντι 214 λίτρων κατά μέσο όρο στον υπόλοιπο κόσμο. Η χώρα όμως επικρίνεται για περιορισμό της βιοποικιλότητας και για το ότι η περιεκτικότητα των εδαφών της σε άζωτο είναι η υψηλότερη στην ΕΕ.

Οι ολλανδοί αγρότες δεν διαδήλωσαν κατά της Mercosur, ούτε στη χώρα τους ούτε στις Βρυξέλλες, καθώς θεωρούν ότι θα ευνοήσει τις εξαγωγές τους.

Ιρλανδία

Αν και κάποτε ήταν από τις πιο αγροτικές χώρες της Ευρώπης – το 1973, όταν εντάχθηκε στην τότε ΕΟΚ (πρόδρομο της ΕΕ), ο αγροτικός τομέας αντιπροσώπευε το 18% του ΑΕΠ της -, σήμερα ο αγροτικός και αγροτοδιατροφικός τομέας αντιπροσωπεύει μόλις το 1% του ΑΕΠ καθώς η τεχνολογία της πληροφορίας πήρε τα σκήπτρα στη δημιουργία θέσεων εργασίας και πλούτου. Παράγοντας κυρίως βοοειδή, πουλερικά και γάλα, η Ιρλανδία ευνοήθηκε πλήρως από τις εγγυημένες τιμές και τις επιδοτήσεις της Κοινής Αγροτικής Πολιτικής της ΕΕ.

Πολλοί ιρλανδοί αγρότες είναι αντίθετοι στη συμφωνία με το Mercosur. Παράλληλα νιώθουν ότι απειλούνται και από το ότι το Δουβλίνο θα απαιτήσει τη μείωση του αριθμού των βοοειδών προκειμένου να μειωθούν οι εκπομπές μεθανίου και η χώρα να πετύχει τους εθνικούς στόχους για την μείωση των αερίων που συμβάλλουν στο φαινόμενο του θερμοκηπίου ώστε να φθάσει σε μηδενικό αποτύπωμα το 2050. Αυτά εξηγούν γιατί η Ιρλανδία, που είναι πολύ φιλοευρωπαϊκή και σπανίως «επαναστατεί» στις Βρυξέλλες, καταψήφισε τη συμφωνία στις 9 Ιανουαρίου.

Βέλγιο

Οι γαλλόφωνοι βαλόνοι αγρότες ελπίζουν ότι στην περίπτωση της Mercosur θα επαναληφθεί εκείνο που είχε συμβεί με την εμπορική συμφωνία ανάμεσα στην ΕΕ και τον Καναδά το 2016, όταν κατάφεραν να καθυστερήσουν την υιοθέτησή της και πέτυχαν ορισμένες αλλαγές. Τις τρεις τελευταίες δεκαετίες, η Βαλονία έχασε το 57% των γεωργικών της εκτάσεων. Σήμερα ο ένας στους δύο αγρότες είναι άνω των 55 ετών και οι οκτώ στους 10 αντιμετωπίζουν πρόβλημα διαδοχής.

Οι φλαμανδοί αγρότες είναι σε διαφορετική κατάσταση, και οι καλλιέργειες τους είναι εντατικές, όπως στην Ολλανδία. Συχνά οι δύο υπουργοί Γεωργίας, της Βαλονίας και της Φλάνδρας, είχαν αντίθετες θέσεις και ως αποτέλεσμα, το Βέλγιο απείχε από την ψηφοφορία της 9^η Ιανουαρίου για τη Mercosur.

Πολωνία

Μεγάλη παραγωγός πουλερικών και ζωοτροφών, η Πολωνία ανησυχεί για τη συμφωνία με το Mercosur, λόγω του ανταγωνισμού προς τα πολωνικά προϊόντα που είναι ακριβότερα από τα λατινοαμερικανικά.

Η Πολωνία είναι σήμερα πρώτη στην παραγωγή κρέατος πουλερικών στην Ευρώπη και εξάγει το μισό από αυτό. Αν και στις αρχές του 21^ου αιώνα, πριν την ένταξή της στην ΕΕ, εισήγαγε αγροτικά προϊόντα, κατάφερε να μετατραπεί σε εξαγωγικό γίγαντα ανάμεσα στους πέντε πρώτους παγκοσμίως όσον αφορά τα μήλα, τις πατάτες, τα λευκά μανιτάρια, τα φρούτα του δάσους αλλά και τον καπνό ή το ψωμί. Σ’ αυτό συνέβαλαν οι χαμηλοί μισθοί των εργατών γης, το ότι διαθέτει την τρίτη μεγαλύτερη έκταση καλλιεργήσιμης γης στην ΕΕ και οι ευρωπαϊκές επιδοτήσεις.

Γερμανία

Ο γερμανικός αγροτικός τομέας δεν αντιπροσωπεύει παρά το 0,8% του ΑΕΠ (το 2024, έναντι 2% στην Ιταλία και 1,4% στη Γαλλία) διότι το «βαρύ πυροβολικό» της χώρας είναι η αυτοκινητοβιομηχανία και η χημική βιομηχανία.

Το αγροτικό μοντέλο διαφέρει στον βορρά από τον νότο: η  Βαυαρία και η Βάδη-Βιρτεμβέργη (νότος) ειδικεύονται στην γαλακτοπαραγωγική κτηνοτροφία, στις βιολογικές καλλιέργειες και στο κρασί και έχουν πολλές οικογενειακές μονάδες ενώ στον βορρά και κυρίως στα ανατολικά όπου μεγάλες βιομηχανοποιημένες εκτάσεις παράγουν σητιρά, ελαιοκράμβη και ζαχαρότευτλα που είναι πιο εκτεθειμένα στον διεθνή ανταγωνισμό, όπως και η εντατική παραγωγή χοιρινού κρέατος σε φάρμες πολύ παραγωγικές στη βορειοδυτική Γερμανία. Στις περιοχές αυτές πραγματοποιήθηκαν οι περισσότερες διαδηλώσεις κατά της Mercosur.

Ισπανία

Αν και η κυβέρνηση πανηγύρισε την ολοκλήρωση της συμφωνίας ανάμεσα στην ΕΕ και το Mercosur, οι ισπανοί αγρότες έκλεισαν τους δρόμους διαμαρτυρόμενοι διότι ανησυχούν για τον ανταγωνισμό από φθηνότερα προϊόντα σε μεγάλες ποσότητες. Ήδη οι εξαγωγές προς τις χώρες του Mercosur – ελαιόλαδο, κρασί, μούστο, φρούτα με κουκούτσι – ξεπερνούν τις εισαγωγές (σόγια, καφέ, οστρακοειδή).

Ορισμένοι τομείς αισθάνονται πολύ εκτεθειμένοι όπως οι παραγωγοί βόιου κρέατος – η Ισπανία είναι τρίτη στην ΕΕ (11% της ευρωπαϊκής παραγωγής) – και χοιρινού (δεύτερη στην ΕΕ μετά τη Γερμανία με 19% της συνολικής ευρωπαϊκής παραγωγής). Αντίθετα, οι ισπανοί παραγωγοί κρασιού ζητούσαν την υπογραφή της συμφωνίας για να βρουν νέες αγορές αφού η αμερικανική χαρακτηρίζεται από μεγάλη αβεβαιότητα.