Οι σημερινές βουλευτικές εκλογές, στις οποίες «παίζεται» αν το Κόμμα Δικαιοσύνης και Ανάπτυξης (ΑΚΡ) του προέδρου Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν θα κατορθώσει να πετύχει αυτοδυναμία, είναι οι πρώτες στις οποίες το κόμμα που κυβερνά τη χώρα από το 2002 κατεβαίνει χωρίς να μπορεί να «πουλήσει» το θαύμα της τουρκικής οικονομίας.
Η ανάπτυξη έχει μειωθεί, η ανεργία έχει εκτιναχθεί ενώ παράλληλα η εικόνα του Ερντογάν έχει αμαυρωθεί από τα σκάνδαλα διαφθοράς, τη βίαιη πάταξη των διαδηλωτών στο Πάρκο Γκεζί, τη φίμωση των μέσων ενημέρωσης και την ανέγερση ενός παλατιού 1.150 δωματίων έξω από την Αγκυρα –το αν έχει επίχρυσα καθίσματα τουαλέτας ήταν από τα μείζονα ζητήματα της προεκλογικής εκστρατείας. Το μεγαλύτερο διακύβευμα των εκλογών όμως για τον ίδιο τον Ερντογάν είναι η πιθανότατη, τουλάχιστον σύμφωνα με τις δημοσκοπήσεις, είσοδος του κουρδικού HDP στη Βουλή. Οι περίπου 50 έδρες που αναμένεται να διασφαλίσει, αν μπει, ανατρέπουν τα σχέδια του προέδρου να τροποποιήσει το Σύνταγμα και να συγκεντρώσει όλες τις εξουσίες στα χέρια του. Από την άλλη πλευρά, ο Ερντογάν εξακολουθεί να έχει απήχηση σε μεγάλη μερίδα Τούρκων, οι οποίοι φορούσαν σάβανα στις προεκλογικές συγκεντρώσεις του ΑΚΡ για να δηλώσουν συμβολικά την επιθυμία τους «να πεθάνουν για αυτόν».
Ο πρόεδρος, αν και υποτίθεται υπερκομματικός, πήρε πάνω του την προεκλογική εκστρατεία, παραγκωνίζοντας τελείως τον πρωθυπουργό Αχμέτ Νταβούτογλου, όταν τα είδε σκούρα στις δημοσκοπήσεις. Βάσισε την εκστρατεία του στην προσέλκυση των τούρκων εθνικιστών αλλά και των συντηρητικών Κούρδων, πράγματα ασυμβίβαστα μεταξύ τους και συνεπώς δύσκολο να αποδώσουν.
Βεβαίως το γεγονός ότι στις προεκλογικές συγκεντρώσεις του HDP ο κόσμος κρατούσε κουρδικές μαζί με τις τουρκικές σημαίες θα ήταν ανήκουστο στο παρελθόν και οφείλεται στον Ερντογάν. Αν και τα δύο τρίτα των Κούρδων (που αποτελούν το 20% των 77 εκατ. της χώρας) ψήφιζαν ΑΚΡ, σήμερα πολλοί στρέφονται προς το HDP. Ο Ερντογάν αποκαλεί το HDP «τρομοκράτες» για να τρομάξει όσους Τούρκους σκέφτονται να το ψηφίσουν τονίζοντας ότι, στην πραγματικότητα, «ψηφίζουν το ΡΚΚ». Επίσης αποκαλεί τους οπαδούς του HDP «αθεϊστές και ζωροάστρες», για να συγκρατήσει τις ψήφους των συντηρητικών, θρησκευόμενων Κούρδων.
Για την αλλαγή του Συντάγματος απαιτούνται τα δύο τρίτα των βουλευτών (367 από το σύνολο των 550). Σύμφωνα με τις τελευταίες δημοσκοπήσεις όμως το ΑΚΡ όχι μόνο δεν θα καταφέρει να εκλέξει 367 βουλευτές αλλά μπορεί να μην φθάσει ούτε τους 330 που απαιτούνται για να αλλάξει το Σύνταγμα μέσω δημοψηφίσματος –ούτε καν τους 276 που απαιτούνται για απλή πλειοψηφία.
Ποια τα κυριότερα ζητήματα της προεκλογικής εκστρατείας;
Κερίμ Μπαλτζί: «Είμαστε στο σταυροδρόμι ανάμεσα στον κοινοβουλευτισμό και στη δικτατορία»
Αρχίζει να υποχωρεί η δημοτικότητα του Ερντογάν, αν και παραμένει ο ισχυρότερος πολιτικός στην Τουρκία, λέει στο «Βήμα» ο Κερίμ Μπαλτζί, αρχισυντάκτης του αγγλόφωνου περιοδικού «Turkish Review» και αρθρογράφος της εφημερίδας «Zaman».
Γιατί οι σημερινές εκλογές θεωρούνται οι σημαντικότερες των τελευταίων ετών στην Τουρκία;
«Για να είμαι ειλικρινής, δεν υπήρξαν ποτέ εκλογές στην Τουρκία που να μην τις αποκαλέσουν “πιο σημαντικές ή πιο κρίσιμες”. Οι σημερινές εκλογές όμως είναι όντως. Ποτέ στο παρελθόν οι εκλογές δεν αποτέλεσαν καμπή για το πολιτικό καθεστώς της χώρας, ούτε κίνδυνο για την ενότητά της. Αυτή τη φορά όμως η έκβαση των εκλογών θα αποφασίσει το μέλλον της χώρας: αν η Τουρκία θα διατηρήσει το κοινοβουλευτικό σύστημά της ή θα μετατραπεί σε δικτατορία με τον μανδύα προεδρικού συστήματος. Είμαστε σε αυτό το σταυροδρόμι.
Δεν είναι μυστικό ότι ο πρόεδρος Ερντογάν επιθυμεί τροποποίηση του Συντάγματος και υιοθέτηση ενός προεδρικού συστήματος που θα είναι μοναδικό για την Τουρκία. Με τον όρο “μοναδικό για την Τουρκία” εννοεί την ενοποίηση των εξουσιών, τη δημιουργία ενός προεδρικού γραφείου που θα διοικεί τόσο την εσωτερική όσο και την εξωτερική πολιτική και τη μόνιμη παραγραφή των κατηγοριών για διαφθορά εναντίον του ίδιου και των πολιτικών του συμμάχων. Αν το ΑΚΡ λάβει αρκετές ψήφους για να αλλάξει το Σύνταγμα, η Τουρκία θα μετατραπεί σε μεσανατολική δικτατορία. Από την άλλη πλευρά, το πλαφόν του 10% δεν υπήρξε ποτέ τόσο προβληματικό στην ιστορία της Τουρκίας. Το κουρδικό HDP κατεβαίνει ως κόμμα, αντί να κατεβάσει ανεξάρτητους υποψηφίους όπως στο παρελθόν, και αν δεν περάσει το πλαφόν, δεν είναι μυστικό ότι σχεδιάζει να ιδρύσει περιφερειακά κοινοβούλια και να κόψει τις σχέσεις με την κεντρική κυβέρνηση στην Αγκυρα. Αλλά αν περάσει το πλαφόν, θα αντιμετωπίσει την πρόκλησή του να γίνει ένα “τουρκικό κόμμα”. Ο επικεφαλής του, Σελαχατίν Ντεμιρτάς, αφήνει να εννοηθεί αυτή η μεγάλη αλλαγή, η οποία σημαίνει ομαλοποίηση της κουρδικής πολιτικής της Τουρκίας και μόνιμη λύση στην τρομοκρατία του ΡΚΚ. Συνεπώς στις σημερινές εκλογές μπορούμε να χάσουμε τα πάντα ή να κερδίσουμε τα πάντα.
Ενα τρίτο ζήτημα είναι η προθυμία της κυβέρνησης να φθάσει στα άκρα για να φιμώσει τα ΜΜΕ της αντιπολίτευσης. Αν το ΑΚΡ λάβει άνω του 42%, του ποσοστού που έλαβε στις τελευταίες τοπικές εκλογές, η ηγεσία του κόμματος θα το εκλάβει ως πράσινο φως για περισσότερες συλλήψεις δημοσιογράφων και ενίσχυση της “πολιτικής σιδερένιας γροθιάς” προς τα ΜΜΕ».
Αρχίζει να υποχωρεί η δημοτικότητα του Ερντογάν;
«Βρισκόμαστε μόλις στα αρχικά στάδια. Ο Ερντογάν παραμένει η ισχυρότερη πολιτική προσωπικότητα στη χώρα. Υπάρχουν ορισμένοι προφανείς λόγοι για την υποχώρηση αυτή. Πρώτον, η τουρκική οικονομία δεν κάνει πια θαύματα. Δεύτερον, το σύστημα υγείας, που αποτελούσε μείζονα λόγο απήχησης στον λαό, άρχισε να εκπέμπει σήμα κινδύνου. Τρίτον, ο λαός επιθυμεί να παραμείνει ο Ερντογάν ως πρόεδρος και να αφήσει την καθημερινή πολιτική στους πολιτικούς. Τέταρτον, ο Ερντογάν έχει αρχίσει να χρησιμοποιεί πολύ χαμηλού επιπέδου γλώσσα για τους αντιπάλους του. Βρίζει τους αρχηγούς της αντιπολίτευσης, τις γυναίκες, τους γκέι, τους Αρμενίους κ.λπ. Είναι οργισμένος προς τον λαό και ο λαός, με τη σειρά του, εξοργίζεται με αυτόν. Πέμπτον, το ΑΚΡ δεν υποστηρίζει αρκετά την ατζέντα του Ερντογάν, η οποία περιλαμβάνει το προεδρικό σύστημα και τις χερσαίες επιχειρήσεις στη Συρία για να ανατραπεί το καθεστώς Ασαντ. Η ατζέντα του ΑΚΡ είναι η οικονομία, η εγκαθίδρυση του Νταβούτογλου ως πραγματικού πρωθυπουργού και η συνέχιση της ειρηνευτικής διαδικασίας με τους Κούρδους. Γνωρίζουμε ότι ο πρώην πρόεδρος Αμπντουλάχ Γκιουλ έχει ήδη αρχίσει διαβουλεύσεις με εχθρούς του Ερντογάν για να ιδρύσει ένα νέο κόμμα μετά τις εκλογές».
Πότε μεταμορφώθηκε ο Ερντογάν από σύγχρονος ισλαμιστής δημοκράτης σε αυταρχικό σουλτάνο;
«Ποτέ δεν πίστεψα ότι ο Ερντογάν ήταν ένας “σύγχρονος ισλαμιστής δημοκράτης”. Κατά την άποψή μου, το πολιτικό Ισλάμ είναι ξαδερφάκι της ισλαμιστικής τρομοκρατίας. Δεν έχει καμία σχέση με το Ισλάμ ούτε με τη δημοκρατία. Χρησιμοποιεί τις κάλπες για να πετύχει τους ίδιους στόχους με τους ισλαμιστές τρομοκράτες που χρησιμοποιούν τις σφαίρες. Ποτέ μου δεν έχω συναντήσει έναν ισλαμιστή πολιτικό που να είναι πραγματικά δημοκράτης. Οπως έλεγε ο Ερντογάν στο παρελθόν, θεωρεί τη δημοκρατία ένα τρένο που παίρνει μέχρι να φθάσει στον σταθμό της επιλογής του και μετά κατεβαίνει… Από την άλλη πλευρά, είναι προφανές ότι η κυβέρνηση ΑΚΡ εισήγαγε πολλές δημοκρατικές μεταρρυθμίσεις μεταξύ 2002 και 2007, όλες στο πλαίσιο της ευρωπαϊκής πορείας της χώρας. Το 2007 το ΑΚΡ κέρδισε την προεδρία, προπύργιο του κοσμικού κράτους. Το 2008 το συνταγματικό δικαστήριο απέρριψε πρόταση για την απαγόρευση του ΑΚΡ, απομακρύνοντας τον φόβο του κόμματος μήπως τεθεί εκτός νόμου. Το 2009 οι υποθέσεις Βαριοπούλα και Εργκένεκον εναντίον στρατιωτικών απομάκρυναν και τον φόβο στρατιωτικής παρέμβασης. Και το 2010 το ΑΚΡ πήρε τον έλεγχο των ανωτάτων δικαστηρίων μέσω μιας συνταγματικής τροποποίησης. Υστερα από αυτή την τριετία, ο Ερντογάν άρχισε να πιστεύει ότι δεν χρειάζεται άλλο την υποστήριξη της ΕΕ εναντίον του στρατού, του προέδρου ή των δευτεροβάθμιων δικαστηρίων. Αφού ήλεγχε όλα τα όργανα του κράτους, μπορούσε να κατεβεί από το τρένο της δημοκρατίας. Και το έκανε… Οσο για το αν συμπεριφέρεται σαν “σουλτάνος”, νομίζω ότι κανένας οθωμανός σουλτάνος δεν συμπεριφερόταν τόσο αυταρχικά. Ο Ερντογάν όμως λατρεύει το οθωμανικό παρελθόν και επιθυμεί να μείνει στην ιστορία δίπλα στους μεγάλους οθωμανούς σουλτάνους».
Ποια τα κυριότερα ζητήματα της προεκλογικής εκστρατείας;
«Η τουρκική οικονομία κρούει τον κώδωνα του κινδύνου. Αυτό είναι το κρισιμότερο ζήτημα. Σε εποχές οικονομικής κρίσης ο κόσμος αναζητεί εξιλαστήρια θύματα και επικρίνει τις σπατάλες του Ερντογάν, ιδίως το παλάτι που χτίζει. Δεύτερο ζήτημα είναι αν το HDP θα καταφέρει να περάσει το 10% ή όχι. Πολλοί μη Κούρδοι θα το ψηφίσουν, μόνο και μόνο επειδή επιθυμούν την πολιτική ομαλότητα. Τρίτο ζήτημα είναι η συζήτηση περί προεδρικού συστήματος που επικεντρώνεται στην προσωπικότητα του προέδρου Ερντογάν. Τέταρτο είναι οι πρόσφυγες από τη Συρία και η αποτυχία της εξωτερικής πολιτικής της Αγκυρας».
Η Ελλάδα και η Κύπρος αναφέρθηκαν προεκλογικά;
«Ολα τα ζητήματα εξωτερικής πολιτικής πλην Συρίας και Αιγύπτου ήταν ανύπαρκτα σε αυτές τις εκλογές. Κανείς, περιλαμβανομένης της αντιπολίτευσης, δεν μιλά για ένταξη στην ΕΕ ή για λύση του Κυπριακού, ούτε καν για την Παλαιστίνη. Τα ζητήματα αυτά δεν παίζουν κανέναν ρόλο στις σημερινές εκλογές. Θα έλεγα ότι αυτή η προεκλογική εκστρατεία αντικατόπτρισε την απομόνωση της Τουρκίας από τον υπόλοιπο κόσμο».
Τέσσερις ηγέτες στην Αρένα
Σελαχατίν Ντεμιρτάς
Κουρδικό Λαϊκό Δημοκρατικό Κόμμα (HDP)
Το νέο πρόσωπο: Κούρδος «ροκ σταρ»
Ο 42χρονος Ντεμιρτάς μετέτρεψε το HDP από ένα εθνικιστικό κουρδικό κόμμα σε ένα πανεθνικό, αριστερής ιδεολογίας και προοδευτικών πεποιθήσεων για τις γυναίκες, τους ΛΟΑΤ, κ.λπ. Στις σημερινές εκλογές αναμένεται να το οδηγήσει στη Βουλή, ξεπερνώντας το πλαφόν του 10%. Ο πρώην αυτός δικηγόρος με ειδίκευση στα ανθρώπινα δικαιώματα αποκαλείται «κούρδος ροκ σταρ της τουρκικής πολιτικής». Σε τηλεοπτικά τοκ σόου τραγουδάει μπαλάντες παίζοντας σάζι και έχει ποζάρει για «σχεδόν ένα εκατομμύριο σέλφι» με ψηφοφόρους, κυρίως γυναίκες στις οποίες έχει μεγάλη απήχηση. Οι αντίπαλοί του τον κατηγορούν για διασυνδέσεις με το ΡΚΚ.
Αχμέτ Νταβούτογλου
κυβερνών Κόμμα Δικαιοσύνης και Ανάπτυξης (ΑΚΡ)
Παραγκωνισμένος υπηρέτης του «σουλτάνου»
Αν και ως υπουργός Εξωτερικών έβαλε τη σφραγίδα του στην πολιτική της χώρας –δικό του ήταν, για παράδειγμα, το ανεδαφικό, όπως αποδείχτηκε, δόγμα των «μηδενικών προβλημάτων με τους γείτονες» -, ως πρωθυπουργός ο 56χρονος Νταβούτογλου θεωρείται τελείως παραγκωνισμένος από τον Ερντογάν ο οποίος, αν και πρόεδρος, αναμειγνύεται υπερβολικά στην καθημερινή διακυβέρνηση της χώρας. Το ΑΚΡ αναμένεται να έρθει πρώτο στις σημερινές εκλογές με 41%, όμως αυτό δεν οφείλεται στον χαμηλών τόνων πρώην καθηγητή αλλά στην ακτινοβολία του Ερντογάν. Ο Νταβούτογλου έχει υποσχεθεί ότι θα υποστηρίξει τις προσπάθειες για την ενίσχυση των εξουσιών του προέδρου.
Κεμάλ Κιλιτσντάρογλου
κεμαλικό Ρεπουμπλικανικό Λαϊκό Κόμμα (CHP)
«Καθαρός» αλλά παλαιάς κοπής πολιτικός
Ο αρχηγός της αξιωματικής αντιπολίτευσης αγωνίζεται να ξεπεράσει το 30% στις σημερινές εκλογές. Ο 67χρονος, νυν αντιπρόεδρος της Σοσιαλιστικής Διεθνούς, γεννήθηκε σε οικογένεια κατατρεγμένων αλεβιτών. Αν και μπήκε στην πολιτική το 2002, μόλις το 2011 παραδέχθηκε ότι είναι αλεβίτης. Η εκλογή του στην ηγεσία του CHP πριν από πέντε χρόνια είχε αναπτερώσει τις ελπίδες των κοσμικών Τούρκων που αναζητούσαν απεγνωσμένα εναλλακτική στο ΑΚΡ. Στα υπέρ του είναι ότι έχει «καθαρό» παρελθόν χωρίς σκάνδαλα, στα κατά ότι δεν κατόρθωσε να φέρει τον νέο αέρα που έχει ανάγκη το CHP.
Ντεβλέτ Μπαχτσελί
εθνικιστικό ΜΗΡ (Γκρίζοι Λύκοι)
Ο (γκρίζος) λύκος κι αν εγέρασε…
Το ακροδεξιό ΜΗΡ, του οποίου ο Μπαχτσελί ηγείται από το 1997, αναμένεται να παραμείνει τρίτο κόμμα με 15% καθώς προσελκύει τους ψηφοφόρους που αντιτίθενται στην προσπάθεια επίλυσης του Κουρδικού. Αν και ο 67χρονος Μπαχτσελί έχει ρίξει τους εθνικιστικούς τόνους, προεκλογικά κάλεσε τους Ευρωπαίους να αναγνωρίσουν τις «εθνικές ευαισθησίες» της Τουρκίας και την Αγκυρα να μην κάνει συμβιβασμούς σε ζητήματα όπως η Κύπρος και η ομαλοποίηση των σχέσεων με την Αρμενία. Σε περίπτωση που το ΑΚΡ δεν πετύχει αυτοδυναμία, ο Μπαχτσελί είναι ο πιθανότερος να το στηρίξει σε μια κυβέρνηση συνασπισμού.
4+1 Ζητήματα της πολιτικής ατζέντας
Τριγμοί στην οικονομία
Τριγμοί στην οικονομία
Οι εκλογές αυτές είναι οι πρώτες στις οποίες το ΑΚΡ δεν βασίζεται στις οικονομικές επιδόσεις της χώρας: η ανάπτυξη περιορίζεται, η ανεργία είναι υψηλή και η φούσκα του «τουρκικού θαύματος» κινδυνεύει να σκάσει. Η αντιπολίτευση ανέδειξε προεκλογικά την οικονομία στο υπ’ αριθμόν ένα ζήτημα.
Το Κουρδικό στο προσκήνιο
Λόγω της πιθανής πρώτης εισόδου κουρδικού κόμματος στη Βουλή γίνεται μεγάλη συζήτηση στην Τουρκία για την επίλυση του Κουρδικού, η οποία ξεκίνησε πριν από δυο χρόνια μεταξύ κυβέρνησης και Αμπντουλάχ Οτσαλάν αλλά την πάγωσε ο Ερντογάν σε μια προσπάθεια να προσελκύσει τις ψήφους των εθνικιστών.
Σύνταγμα και υπερεξουσίες
Η τροποποίηση του Συντάγματος την οποία επιθυμεί ο πρόεδρος Ερντογάν προκειμένου να αλλάξει το σύστημα της χώρας από κοινοβουλευτικό σε ένα ιδιότυπο προεδρικό που θα συγκεντρώνει όλες τις εξουσίες στα χέρια του αποτελεί κόκκινο πανί για πολλούς στην Τουρκία, ακόμη και για μερίδα των ψηφοφόρων του ΑΚΡ.
Πλαφόν 10% για τη Βουλή
Για πρώτη φορά έγινε τόσο έντονη και ανοιχτή συζήτηση για τη μείωση του πλαφόν 10% που απαιτείται για να μπει ένα κόμμα στη Βουλή. Το πλαφόν αυτό είναι το υψηλότερο παγκοσμίως και το θέσπισε το Σύνταγμα που υιοθετήθηκε μετά το στρατιωτικό πραξικόπημα του 1980 με στόχο να εμποδίσει την είσοδο κουρδικών κομμάτων στη Βουλή.
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ
