Γιατί η ΑΙ δεν θα φέρει τη συντέλεια στην αγορά εργασίας

Ηταν απλώς θέμα χρόνου να γίνει κυρίαρχη τάση η θεωρία σύμφωνα με την οποία η τεχνητή νοημοσύνη θα φέρει τη συντέλεια του κόσμου της εργασίας. Πριν από μερικές μέρες, δημοσιεύθηκε μια έκθεση που προκάλεσε αίσθηση καθώς περιέγραφε ένα μέλλον στο οποίο η τεχνητή νοημοσύνη θα φέρει μεγάλη αναστάτωση και εξάλειψη θέσεων εργασίας και θα οδηγήσει σε βαθιά ύφεση και χρηματοπιστωτική κρίση. Το χρηματιστήριο αντέδρασε με μαζικές ρευστοποιήσεις.

Η αναταραχή που προκαλεί η τεχνητή νοημοσύνη απασχολεί σχεδόν καθημερινά την επικαιρότητα. Την Πέμπτη 26 Φεβρουαρίου, η εταιρεία πληρωμών Block ανακοίνωσε ότι απολύει 4.000 υπαλλήλους – το 40% του εργατικού της δυναμικού – επειδή η τεχνητή νοημοσύνη «άλλαξε το τι σημαίνει να δημιουργείς και να διοικείς μια εταιρεία», όπως δήλωσε ο ιδρυτής της Τζακ Ντόρσεϊ απευθυνόμενος στους μετόχους. «Πιστεύω ότι μέσα στον επόμενο χρόνο η πλειονότητα των εταιρειών θα καταλήξει στο ίδιο συμπέρασμα» πρόσθεσε.

Είναι αυτό μόνο η αρχή; Κανείς δεν πρέπει να απορρίπτει κατηγορηματικά κανένα σενάριο, ακόμα και το πιο δυστοπικό. Σίγουρα όχι οι δημοσιογράφοι, ο τρόπος ζωής των οποίων βρίσκεται στο στόχαστρο της τεχνητής νοημοσύνης.

Ομως εξακολουθώ να θεωρώ ότι αυτό το καταστροφολογικό όραμα έχει ένα μικρό πρόβλημα: Απαιτεί την κατάρρευση του τρόπου λειτουργίας της οικονομίας της αγοράς. Μέχρι σήμερα δεν έχει συμβεί ποτέ τίποτε παρόμοιο στις ΗΠΑ και δεν υπάρχει καμία ένδειξη ότι συμβαίνει τώρα.

Η θεωρητική βάση

Η τεχνολογία μάς επιτρέπει να παράγουμε περισσότερα ή/και καλύτερα προϊόντα με λιγότερες εργατοώρες. Με την πάροδο του χρόνου, αυτό μας κάνει πλουσιότερους. Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο παράγουμε πολύ περισσότερα τρόφιμα με πολύ λιγότερους αγρότες σε σχέση με πριν από 150 χρόνια, και ο λόγος για τον οποίο τα εργοστάσιά μας βγάζουν περισσότερα προϊόντα με λιγότερο προσωπικό σε σύγκριση με το 1979.

Οι τεχνολογικές εξελίξεις έχουν πάντα ως συνέπεια να χαθούν κάποιες δουλειές – εκείνες που μπορούν εύκολα να υποκατασταθούν από την τεχνολογία. Ομως, η απώλεια αυτών των θέσεων εργασίας αντισταθμίζεται πλήρως με τρεις διαφορετικούς τρόπους. Πρώτον, η νέα τεχνολογία ενισχύει τις δεξιότητες ορισμένων από όσους παραμένουν στη δουλειά, οι οποίοι γίνονται πιο παραγωγικοί και αμείβονται καλύτερα. Δεύτερον, βοηθά στη δημιουργία νέων επιχειρηματικών δραστηριοτήτων και νέων θέσεων εργασίας, και, τρίτον, καθιστά ορισμένα προϊόντα φθηνότερα, αυξάνοντας το (προσαρμοσμένο στον πληθωρισμό) εισόδημα των καταναλωτών, το οποίο μπορεί να δαπανηθεί σε άλλα είδη, και δημιουργώντας έτσι ακόμη περισσότερες θέσεις εργασίας.

Αυτοί οι αντισταθμιστικοί παράγοντες εξηγούν γιατί, σε ολόκληρη την ιστορία των ΗΠΑ, η τεχνολογική πρόοδος δεν έχει αυξήσει από μόνη της την ανεργία στο σύνολο της χώρας.

Οι καταστροφολόγοι της τεχνητής νοημοσύνης ισχυρίζονται ότι αυτή τη φορά τα πράγματα είναι διαφορετικά. Η τεχνητή νοημοσύνη εξελίσσεται ταχύτερα και έχει πολύ ευρύτερα αποτελέσματα από ό,τι οι προηγούμενες τεχνολογικές επαναστάσεις. Θα μπορούσε μια μέρα να ξεπεράσει την ανθρώπινη νοημοσύνη. «Η τεχνητή νοημοσύνη δεν αντικαθιστά μια συγκεκριμένη δεξιότητα. Είναι ένα γενικό υποκατάστατο για τη διανοητική εργασία… Σε οτιδήποτε και αν επανεκπαιδευτείς, βελτιώνεται σε αυτό και η τεχνητή νοημοσύνη» έγραψε σε μια ανάρτηση που έγινε viral στο X πριν από δύο εβδομάδες ο επενδυτής του κλάδου, Ματ Σούμερ.

Τα εμπειρικά δεδομένα

Αν μια τέτοια επανάσταση ήταν προ των πυλών, θα έπρεπε να βλέπουμε κάποια σημάδια. Ομως δεν βλέπουμε – τουλάχιστον όχι ακόμα. Ο αριθμός των προγραμματιστών λογισμικού (software developers), οι οποίοι γενικώς θεωρούνται εξαιρετικά ευάλωτοι στην τεχνητή νοημοσύνη, αυξήθηκε κατά 5% τον Ιανουάριο σε σχέση με πέρυσι – ρυθμός αύξησης που παραμένει εν γένει σταθερός τα τελευταία 23 χρόνια. Αυτό προκύπτει από στοιχεία του υπουργείου Εργασίας που ανέλυσε ο Τζέιμς Μπέσεν, επικεφαλής του Technology and Policy Research Initiative του Πανεπιστημίου της Βοστώνης.

Ο αριθμός των τεχνικών προγραμματισμού (computer programmers), οι οποίοι επικουρούν τους προγραμματιστές λογισμικού, διασφαλίζοντας ότι ο κώδικας «τρέχει» όπως πρέπει, σημείωσε μικρή πτώση τον τελευταίο χρόνο, κάτι που συμβαδίζει με τη μακροχρόνια κάμψη που παρατηρείται εδώ και δεκαετίες. Καμία από τις δύο τάσεις δεν μεταβλήθηκε σημαντικά μετά την έλευση του ChatGPT στα τέλη του 2022. Ούτε ο ανταγωνισμός της τεχνητής νοημοσύνης αναγκάζει τους επιστήμονες πληροφορικής να δεχθούν μειώσεις μισθών.

Μια μελέτη του Ερικ Μπρίνγιολφσον του Πανεπιστημίου του Στάνφορντ και δύο συναδέλφων του εντόπισε κάποια πρώιμα σημάδια επίδρασης της τεχνητής νοημοσύνης: η απασχόληση ατόμων ηλικίας 22 έως 25 ετών στα επαγγέλματα που είναι περισσότερο εκτεθειμένα στην τεχνητή νοημοσύνη, όπως οι προγραμματιστές λογισμικού και οι υπάλληλοι εξυπηρέτησης πελατών, μειώθηκε κατά 6% στα τρία χρόνια μετά την εμφάνιση του ChatGPT, ενώ η απασχόληση των μεγαλύτερων σε ηλικία εργαζομένων και των εργαζομένων σε επαγγέλματα που δεν είναι εκτεθειμένα στην τεχνητή νοημοσύνη αυξήθηκε.

Ωστόσο, ορισμένοι επικριτές υποστηρίζουν ότι η πτώση αυτή θα μπορούσε να αποδοθεί σε άλλους παράγοντες, που προϋπήρχαν του ChatGPT, όπως η άνοδος των επιτοκίων. Οι αγγελίες εργασίας για προγραμματιστές λογισμικού εκτινάχθηκαν με την πανδημία και έπειτα, στις αρχές του 2022, άρχισαν να μειώνονται, σύμφωνα με το Indeed Hiring Lab.

Ισως τα προηγμένα εργαλεία τεχνητής νοημοσύνης που βγαίνουν τώρα στην αγορά να αλλάξουν τα δεδομένα με διαφορετικό τρόπο από ό,τι οι προκάτοχοί τους. Το σενάριο της συντέλειας προβλέπει ότι οι επιχειρήσεις θα εγκαταλείψουν τα παραδοσιακά συστήματα και οι καταναλωτές θα αναθέσουν πολλές από τις δουλειές τους σε έξυπνους βοηθούς τεχνητής νοημοσύνης σχεδόν εν μιά νυκτί.

Στην πραγματικότητα, οι επιχειρήσεις απεχθάνονται το ρίσκο και οι καταναλωτές είναι πλάσματα της συνήθειας. Οι ακτινολόγοι υποτίθεται ότι θα έχαναν τις δουλειές τους λόγω της ανάθεσης των διαγνώσεων σε γιατρούς στο εξωτερικό και ύστερα λόγω της τεχνητής νοημοσύνης. Δεν τις έχασαν, επειδή οι ασθενείς και οι πάροχοι ιατρικών υπηρεσιών προτιμούν να έχουν ανθρώπους εκεί κοντά για να ερμηνεύουν τις απεικονιστικές εξετάσεις τους. Εξάλλου, από τότε που λανσαρίστηκε το Google Translate, το 2006, ο αριθμός των μεταφραστών και διερμηνέων στις ΗΠΑ αυξήθηκε κατά 73%.

Ας υποθέσουμε, ωστόσο, ότι η τεχνητή νοημοσύνη όντως καταστρέφει περισσότερες θέσεις εργασίας από όσες δημιουργεί. Θα μπορούσαν οι παράπλευρες επιπτώσεις να βυθίσουν ολόκληρη την οικονομία; Είναι σχεδόν βέβαιο πως όχι. Τα χρήματα που εξοικονομούν οι εργοδότες ή οι καταναλωτές καθώς η τεχνητή νοημοσύνη καταργεί θέσεις εργασίας, δεν εξαφανίζονται· δαπανώνται σε κάτι άλλο. Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο ένας κλάδος μπορεί να βρίσκεται σε ύφεση ενώ συνολικά η οικονομία να αναπτύσσεται.

Ο πραγματικός κίνδυνος

Φανταστείτε ότι μια ύφεση ξεκινά για κάποιον άλλον λόγο. Οι εργοδότες θα μπορούσαν να αντιδράσουν αξιοποιώντας την τεχνητή νοημοσύνη και περικόπτοντας θέσεις εργασίας – κάτι που ούτως ή άλλως εξέταζαν – επιδεινώνοντας την οικονομική κάμψη. Αλλο σενάριο: Οι επενδύσεις στην τεχνολογία ξεπερνούν τη ζήτηση, προκαλώντας κατάρρευση. Οι εργαζόμενοι στην τεχνολογία έχασαν μαζικά τις δουλειές τους μετά το 2001, όχι επειδή τους αχρήστευσε το Διαδίκτυο, αλλά επειδή έσκασε η φούσκα των μετοχών του Διαδικτύου.
Σήμερα, τα ποσά που πέφτουν στα κέντρα δεδομένων υπερβαίνουν κατά πολύ τα έσοδα που παράγει επί του παρόντος η τεχνητή νοημοσύνη. Μια κατάρρευση που θα συμπαρασύρει την οικονομία δεν είναι κατά τη γνώμη μου το βασικό σενάριο. Ομως τουλάχιστον είναι κάτι που έχουμε ξαναδεί – σε αντίθεση με τη συντέλεια που ο κόσμος φοβάται σήμερα ότι θα φέρει η τεχνητή νοημοσύνη.