Η ιλαροτραγωδία που εκτυλίχθηκε προσφάτως σχετικά με τα ακαδημαϊκά προσόντα υφυπουργού της κυβέρνησης, νομίζω ότι είναι η κατάλληλη αφορμή για να εξετάσουμε λίγο πιο προσεκτικά την έννοια «πτυχίο». Να ξεκινήσουμε με τη διαπίστωση ότι το πτυχίο (μαζί με το αυτοκίνητο – το ΙΧ, όπως το έλεγαν τότε που ήταν για λίγους) ήταν και είναι από τις βασικές αξίες της κοινωνίας μας από τη Μεταπολίτευση ως τώρα. Το πτυχίο ανώτατης εκπαίδευσης γίνεται αντιληπτό ως προϋπόθεση της ποθητής κοινωνικής ανέλιξης και είναι φυσικό αυτό, αφού η εκπαίδευση είναι ο κατ’ εξοχήν αξιοκρατικός μηχανισμός κοινωνικής κινητικότητας στις κοινωνίες μας.
Προσοχή όμως! Πόσο ανώτατη ή πόσο εκπαίδευση είναι αυτή που αντιπροσωπεύει το πτυχίο δεν έχει σημασία. Εκείνο που προέχει να είναι να λογίζεται ως πτυχίο. Δεν είναι απαραίτητο να είναι από τη Νομική Αθηνών – δεν είμαστε δα σνομπ! Ας είναι και από την Ανωτάτη Τυροκομική Τρικάλων (αν υπάρχει, που δεν αποκλείεται να υπάρχει), αρκεί να είναι πτυχίο. Αλλωστε το δημοκρατικό ήθος του λαού μας είναι πασίγνωστο, γι’ αυτό και εδώ, τα εξισώνουμε όλα. Μέχρι πριν από κάποια χρόνια, θυμίζω, υποχρεώναμε τον αριστούχο του Χάρβαρντ ή του Κέιμπριτζ να δίνει εξετάσεις στην Ελλάδα, προκειμένου να αποδείξει ότι το πτυχίο του είναι εφάμιλλο των ελληνικών.
Με το πρόσχημα του «εκδημοκρατισμού», το ΠαΣοΚ εκμεταλλεύτηκε στο έπακρο την επιθυμία για ατομική πρόοδο που αντιπροσωπεύει το πτυχίο και διευκόλυνε την εκπλήρωσή της για όλο και περισσότερους. Ανοίγουν ιδρύματα παντού, οι βάσεις πέφτουν σε εξευτελιστικό βαθμό, η πρόσβαση γίνεται ευκολότερη για όλο και πιο πολλούς, είτε το αξίζουν είτε όχι και, τέλος, η εσωτερική λειτουργία του συστήματος χαλαρώνει, ώσπου ξεχαρβαλώνεται τελείως και η μονιμότητα της φοιτητικής ιδιότητας γίνεται δικαίωμα.
Η πληθωριστική πολιτική που ακολούθησε το ΠαΣοΚ ουσιαστικά δημιούργησε τη σημερινή κατάσταση στην Παιδεία: μεγάλη ποσότητα, αραιωμένη ποιότητα. Και, βέβαια, μεταπτυχιακό για τον καθένα – ακόμη και ο Αλέξης Καραμήτρος έχει ένα τέτοιο. Το σύστημα αυτό συνδυάστηκε θαυμάσια με τη διόγκωση του δημόσιου τομέα επί ΠαΣοΚ, ώστε ο αντιπαραγωγικός τομέας να απορροφά πτυχία αμφίβολης αξίας. Τη σκυτάλη στην εξαχρείωση της ανώτατης παιδείας την πήρε η ΝΔ και συνέχισε το έργο της Πασοκαρίας με το ίδιο πάθος και μεράκι. Θυμίζω ότι επί κυβερνήσεως Σαμαρά καταργήθηκε, ουσιαστικά, ο νόμος Διαμαντοπούλου.
Την κατάσταση εκμεταλλεύτηκε, φυσικά, και ο ιδιωτικός τομέας, που γέμισε την Αθήνα με «κολέγια» που λειτουργούσαν σε οροφοδιαμερίσματα αθηναϊκών πολυκατοικιών. Και, βέβαια, για όσους χρειάζονταν μια δεύτερη ευκαιρία, προκειμένου να τηρούν κάποια τυπικά προσόντα, επινοήθηκε και το Ανοικτό Πανεπιστήμιο, με προγράμματα σπουδών όπως «Νεοελληνικός Πολιτισμός» – κυρίως για τους δημοσιογράφους τείνω να πιστέψω.
Η κυβέρνηση Μητσοτάκη έκανε μια φιλότιμη προσπάθεια για την παράκαμψη του άρθρου 16 του Συντάγματος, που κατοχυρώνει το κρατικό μονοπώλιο, ανοίγοντας τον δρόμο για «μη κερδοσκοπικά» ξένα ιδρύματα. Τα αποτελέσματα όμως ήταν από πενιχρά έως αστεία. Και ήταν αναμενόμενο, λόγω του τεράστιου μεγέθους της επένδυσης και του πολύ μικρού μεγέθους της εγχώριας αγοράς. Σκεφτείτε το εξής απλό: Αν ερχόταν, ας πούμε, το Princeton στην Ελλάδα.
Με το υψηλό του επίπεδο, το απαιτητικό πρόγραμμά του, τα δυσθεώρητα δίδακτρα, τους σπουδαίους καθηγητές, αλλά και κτίρια αντάξια της ιστορίας του, πείτε μου γιατί κάποιος, που έχει τη δυνατότητα να φοιτήσει στο γνήσιο Princeton και να αποκτήσει την πλήρη εμπειρία, γιατί αυτός ο άνθρωπος να προτιμήσει το Princeton in Greece; Για να μη στερηθεί για τέσσερα χρόνια τα κεφτεδάκια της μαμάς του; Ετσι, όσοι φοβούνταν το Blitzkrieg που θα εξαπέλυε το Ivy League, με σκοπό τον αφελληνισμό της παιδείας μας, πρέπει να ησύχασαν. Δεν κινδυνεύουμε από το Πανεπιστήμιο Κύπρου…
Στην Κύπρο, έχετε υπ’ όψιν, έχει πέσει πανικός στην αγορά της ανώτατης παιδείας, εξαιτίας της ίδρυσης παραρτήματος του Καποδιστριακού στη Λευκωσία. Είναι λογικό, διότι οι Κύπριοι θεωρούν την Ελλάδα ως Ευρώπη – και, εννοείται, έχουν την αμέριστη συμπαράστασή μου οι φουκαράδες για τη φρικτή πλάνη τους. Την ίδια ώρα, εμείς υποδεχόμαστε με τυμπανοκρουσίες το Πανεπιστήμιο Κύπρου, με την παρουσία μάλιστα του Πρωθυπουργού! Ο μόνος τρόπος να πάψει αυτή η γελοιότητα είναι να καταργηθεί το άρθρο 16.
Η εσωτερική αγορά μπορεί να είναι μικρή, όμως υπάρχει μεγάλο δυναμικό διαπρεπών ελλήνων επιστημόνων, εδώ και στο εξωτερικό, υπάρχουν επίσης πλούσιοι με φιλανθρωπικές προθέσεις και την επιθυμία της υστεροφημίας. Μόνο ένα κανονικό πανεπιστήμιο θα προσελκύσει και σπουδαστές από γειτονικές χώρες. Το κυριότερο όμως είναι ότι ο ανταγωνισμός με ένα πραγματικό ιδιωτικό πανεπιστήμιο θα σώσει το δημόσιο πανεπιστήμιο.
ΔΙΑ ΠΑΣΑΝ
Ενδεικτικό της υπερφυσικής αξίας που δίνει η κοινωνία μας στο πανεπιστημιακό πτυχίο, ως οιονεί θεραπεία – δανείζομαι με την άδειά σας την ωραία φράση του Ευαγγελιστή – «διά πάσαν νόσον και πάσαν μαλακίαν»: Διαβάζω ότι, στο πλαίσιο κάποιας συνέντευξής της υποθέτω, η υπουργός Δόμνα Μιχαηλίδου πρότεινε τη διευκόλυνση της πρόσβασης των Ρομά στο Ανοικτό Πανεπιστήμιο, ως μέσον για την ενσωμάτωσή τους στην κοινωνία. Kαλό, δεν λέω – εξάλλου τον νεοελληνικό πολιτισμό τον παίζουν στα δάχτυλα, η αριστεία, πάντα με το ασίγαστο πάθος που την υπηρετεί η κυβέρνηση, είναι εξασφαλισμένη.
