Εκτενής έρευνα του BBC φέρνει στο φως στοιχεία και μαρτυρίες, σύμφωνα με τις οποίες η Ελληνική Αστυνομία επιστρατεύει μετανάστες για τη βίαιη απώθηση άλλων μεταναστών προς την Τουρκία. Εσωτερικά έγγραφα που επικαλείται το βρετανικό δίκτυο δείχνουν ότι η στρατολόγηση των λεγόμενων «μισθοφόρων» γινόταν υπό την καθοδήγηση ανώτερων αξιωματικών.

Όπως μεταδίδει το βρετανικό μέσο, η έρευνα καταγράφει σοβαρές καταγγελίες για κακομεταχείριση, με μαρτυρίες να κάνουν λόγο για εξευτελιστικές σωματικές έρευνες, ληστείες, ξυλοδαρμούς και ακόμη και σεξουαλικές επιθέσεις. Όπως αναφέρεται, η άτυπη χρήση τέτοιων ομάδων στα σύνορα φέρεται να ξεκίνησε τουλάχιστον από το 2020.

Ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης δήλωσε στο BBC ότι δεν είχε γνώση των συγκεκριμένων καταγγελιών, ενώ οι ελληνικές αρχές δεν απάντησαν σε αίτημα του βρετανικού μέσου για σχόλιο.

Οι επαναπροωθήσεις –δηλαδή η εξαναγκαστική επιστροφή μεταναστών χωρίς τήρηση νόμιμων διαδικασιών– θεωρούνται παράνομες βάσει του διεθνούς δικαίου.

Ανάλογες καταγγελίες για δράση κουκουλοφόρων αλλοδαπών είχαν δημοσιοποιηθεί ήδη από το 2022 από τον μη κερδοσκοπικό δημοσιογραφικό οργανισμό Lighthouse Reports.

Τα κύρια σημεία της έρευνας

Η έρευνα του BBC, σε συνεργασία με την Consolidated Rescue Group, ξεκίνησε το φθινόπωρο, μετά από αποστολή βίντεο που φέρεται να δείχνει κακομεταχείριση μεταναστών. Το υλικό δεν έχει επιβεβαιωθεί, ωστόσο, όπως σημειώνεται, συνάδει με μαρτυρίες από ανεξάρτητες πηγές.

Από τη σύνθεση στοιχείων που προέρχονται από μετανάστες, πρώην «μισθοφόρους», αστυνομικές πηγές, επίσημα έγγραφα και διαρροές προκύπτουν, μεταξύ άλλων:

  • Βία και Κακοποίηση: Μαρτυρίες αναφέρουν ξυλοδαρμούς μέχρι λιποθυμίας, σεξουαλικές επιθέσεις και κλοπή προσωπικών αντικειμένων.
  • Προφίλ «Μισθοφόρων»: Πρόκειται για υπηκόους τρίτων χωρών (Συρία, Πακιστάν, Αφγανιστάν), οι οποίοι φέρονται να αμείβονται με μετρητά, κλεμμένα κινητά ή ταξιδιωτικά έγγραφα. Παραμένει ασαφές αν τα άτομα αυτά στρατολογούνται οικειοθελώς ή υπό πίεση.
  • Μαρτυρίες Αστυνομικών: Σε πειθαρχική διαδικασία του 2024, συνοριοφύλακες φέρονται να παραδέχθηκαν τη χρήση των λεγόμενων «βαρκάρηδων» για τις επαναπροωθήσεις.
  • Εμπλοκή Frontex: Έκθεση του Γραφείου Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Frontex για περιστατικό τον Ιούνιο του 2023, επιβεβαιώνει ότι 10-20 αλλοδαποί έδρασαν υπό τις εντολές Ελλήνων αξιωματικών. Οι ελληνικές αρχές αρνούνται ότι εντοπίστηκαν μετανάστες στην περιοχή τη συγκεκριμένη ημέρα.

Η πρόεδρος της Εθνικής Επιτροπής για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου (ΕΕΔΑ), Μαρία Γαβουνέλη, χαρακτήρισε τα ευρήματα ως ενδεχομένως «εξαιρετικά σοβαρή» παραβίαση ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Ο οργανισμός έχει καταγράψει πάνω από 100 περιστατικά φερόμενων επαναπροωθήσεων στον Έβρο από το 2020.

Σε σύντομη συνομιλία με το BBC τον Μάρτιο, ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης δήλωσε ότι δεν είχε γνώση των καταγγελιών για χρήση «μισθοφόρων». Ωστόσο, τόνισε ότι η Ελλάδα προστατεύει τα σύνορά της, προσθέτοντας πως οι Ευρωπαίοι ηγέτες είναι ξεκάθαρο ότι δεν πρόκειται να επαναλάβουν τα «λάθη» του παρελθόντος, επιτρέποντας μια «μαζική εισροή» μεταναστών και προσφύγων.

Η Frontex απορρίπτει ότι ανέχεται παραβιάσεις, υποστηρίζοντας ότι συμβάλλει στη νόμιμη διαχείριση των συνόρων.

Τι απαντά το Υπουργείο Προστασίας του Πολίτη

Όπως επισημαίνουν πηγές του υπουργείου, οι καταγγελίες που δημοσιεύονται στο BBC και αφορούν τα χερσαία σύνορα της χώρας, συνδέονται με ισχυρισμούς για περιστατικά που έλαβαν χώρα επί υπηρεσιακής κυβέρνησης το 2023. Υπενθυμίζουν ακόμα ότι οι ελληνικές Αρχές έχουν τοποθετηθεί κατ’ επανάληψη τα τελευταία χρόνια επί αντίστοιχων ισχυρισμών, με σαφήνεια και τεκμηρίωση.

«Η πάγια θέση της Ελληνικής Αστυνομίας είναι ξεκάθαρη: η προστασία των συνόρων της χώρας πραγματοποιείται στο πλαίσιο του διεθνούς, ενωσιακού και εθνικού δικαίου, με πλήρη σεβασμό στα θεμελιώδη δικαιώματα και την ανθρώπινη αξιοπρέπεια», αναφέρουν στελέχη του υπουργείου για να προσθέσουν ότι:

«Αντίστοιχες εκθέσεις και δημοσιεύματα βασίζονται κατά κύριο λόγο σε μαρτυρίες και δευτερογενή στοιχεία, τα οποία δεν είναι δυνατόν να επιβεβαιωθούν, ενώ η αξιολόγησή τους στηρίζεται συχνά στη σύγκλιση καταγγελιών και όχι σε αποδεικτικά δεδομένα. Σε κάθε περίπτωση, οι εν λόγω καταγγελίες λαμβάνονται σοβαρά υπόψιν, αξιολογούνται και διερευνώνται άμεσα και θεσμικά, σύμφωνα με το ισχύον νομοθετικό πλαίσιο και τους μηχανισμούς ελέγχου και λογοδοσίας που λειτουργούν τόσο σε εθνικό, όσο και σε ευρωπαϊκό επίπεδο».

Και καταλήγουν: «Υπενθυμίζεται ότι, η διαχείριση των μεταναστευτικών ροών αποτελεί σύνθετη πρόκληση, ιδίως σε περιοχές αυξημένης πίεσης, όπως τα εξωτερικά σύνορα της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Η Ελλάδα ανταποκρίνεται σε αυτή την ευθύνη με συνέπεια, διασφαλίζοντας παράλληλα την τήρηση της νομιμότητας και των διεθνών υποχρεώσεών της. Παράλληλα, οι αρμόδιες Αρχές παραμένουν στη διάθεση κάθε θεσμικού φορέα για την παροχή στοιχείων και τη συνδρομή σε κάθε διαδικασία που αποσκοπεί στη διασφάλιση της διαφάνειας και της αντικειμενικής αποτύπωσης των πραγματικών δεδομένων».