Τέσσερις ημέρες μετά την πτώση του καθεστώτος του Μπασάρ αλ-Άσαντ στη Συρία, οι δυνάμεις των ανταρτών που κατέλαβαν τη Δαμασκό εντόπισαν τεράστιες ποσότητες Captagon — του ναρκωτικού που τα τελευταία χρόνια είχε ταυτιστεί σχεδόν απόλυτα με το προηγούμενο συριακό καθεστώς, συχνά αποκαλούμενο ως το «εθνικό προϊόν» της χώρας.
Ο νυν ηγέτης της Συρίας Αχμέντ αλ Σάρα, η ισχυρότερη μορφή μεταξύ των ανταρτικών δυνάμεων που ανέτρεψαν τον Άσαντ, είχε κατηγορήσει τότε ανοιχτά το καθεστώς ότι μετέτρεψε τη Συρία στη «μεγαλύτερη παγκόσμια πηγή Captagon». Παράλληλα, δεσμεύτηκε να καταστείλει την παραγωγή και τη διακίνηση του ναρκωτικού.
Ωστόσο, παρά την πτώση του Άσαντ, το εμπόριο Captagon δεν εξαφανίστηκε, απλώς έχει μετατοπιστεί.
Η νότια επαρχία Σουγουέιντα στο επίκεντρο
Σύμφωνα με πρόσφατες έρευνες και στρατιωτικές επιχειρήσεις υπό την ονομασία «Operation Jordanian Deterrence» («Επιχείρηση Ιορδανική Αποτροπή»), η επαρχία Σουγουέιντα στη νότια Συρία, όπου πλειοψηφεί η κοινότητα των Δρούζων, αναδεικνύεται σε νέο βασικό κόμβο παραγωγής και διακίνησης Captagon.
Παρά την πτώση του Άσαντ, η κατάσταση στη νότια Συρία παραμένει εξαιρετικά εύθραυστη, ενώ μεγάλο μέρος της επαρχίας Σουγουέιντα εξακολουθεί να βρίσκεται εκτός πλήρους κυβερνητικού ελέγχου, με συγκρούσεις και ανταγωνισμούς μεταξύ τοπικών πολιτοφυλακών, της νέας κυβέρνησης και περιφερειακών δυνάμεων.
Η κατάσταση ανησυχεί την Ιορδανία, η οποία, όπως δήλωσαν κυβερνητικοί αξιωματούχοι, αντιμετωπίζει τη μετατροπή της Σουγουέιντα σε κέντρο παραγωγής ναρκωτικών ως ζήτημα εθνικής ασφάλειας, δεδομένου του πόσο κοντά βρίσκεται στα σύνορά της.
Έτσι, την περασμένη Κυριακή, ιορδανικά μαχητικά αεροσκάφη έπληξαν εγκαταστάσεις που χαρακτηρίστηκαν «εργοστάσια και εργαστήρια» ναρκωτικών στη νότια Συρία, σε μια κίνηση που καταδεικνύει τη σοβαρότητα με την οποία το Αμμάν αντιμετωπίζει πλέον την εξάπλωση του Captagon.
Μάλιστα, η Ιορδανία μιλά για «προληπτική άμυνα», υποστηρίζοντας ότι τα δίκτυα λαθρεμπορίου χρησιμοποιούν πλέον από drones και προηγμένες τεχνικές μέχρι και μπαλόνια για τη μεταφορά ναρκωτικών πέρα από τα σύνορά της.
Πηγές της ιορδανικής κυβέρνησης ξεκαθάρισαν στο Al Jazeera ότι το βασίλειο δεν πρόκειται να ανεχθεί πλέον την ύπαρξη εγκαταστάσεων παραγωγής ναρκωτικών κοντά στα σύνορά του, επισημαίνοντας παράλληλα ότι οι επιχειρήσεις πραγματοποιούνται σε συντονισμό με τις νέες συριακές αρχές.
Τι είναι το Captagon
Το χάπι Captagon είναι ένα ιδιαίτερα εθιστικό διεγερτικό τύπου αμφεταμίνης, το οποίο παράγεται κυρίως στη Συρία και διοχετεύεται παράνομα κυρίως στις χώρες του Κόλπου.
Είχε αρχικά αναπτυχθεί τη δεκαετία του 1960 από τη γερμανική εταιρεία Degussa Pharma Gruppe ως φαρμακευτικό σκεύασμα για τη θεραπεία διαταραχών όπως η ναρκοληψία και η διαταραχή ελλειμματικής προσοχής και περιείχε φενετυλλίνη.
Το 1986, η φενετυλλίνη απαγορεύθηκε διεθνώς μέσω της Σύμβασης του ΟΗΕ για τις Ψυχοτρόπες Ουσίες, με αποτέλεσμα τη διακοπή της νόμιμης παραγωγής του Captagon.
Ωστόσο, η παράνομη παραγωγή δεν σταμάτησε ποτέ. Μέρος των αποθεμάτων μεταφέρθηκε λαθραία από την Ανατολική Ευρώπη προς τη Μέση Ανατολή, ενώ από τη δεκαετία του 1990 εμφανίστηκαν πλαστές εκδοχές του φαρμάκου, κυρίως μέσω εγκληματικών δικτύων στα Βαλκάνια και την Τουρκία.
Η Συρία ως «βασίλειο» του Captagon
Μετά το ξέσπασμα του εμφυλίου πολέμου το 2011 και τη διεθνή απομόνωση της Δαμασκού, η συριακή οικονομία κατέρρευσε. Και παρότι το καθεστώς Άσαντ αρνούνταν οποιαδήποτε εμπλοκή, διεθνείς αναλυτές υποστηρίζουν ότι η παραγωγή και διακίνηση Captagon εξελίχθηκε σε βασική οικονομική σανίδα σωτηρίας για το καθεστώς.
Έκθεση του New Lines Institute ανέφερε ότι η συριακή κυβέρνηση αξιοποιούσε «τοπικές συμμαχικές δομές» με οργανώσεις όπως η Χεζμπολάχ, παρέχοντας τεχνική και επιχειρησιακή υποστήριξη στην παραγωγή και διακίνηση του ναρκωτικού.
Την προηγούμενη δεκαετία , το Captagon ήταν γνωστό ως το «ναρκωτικό της Τζιχάντ», καθώς βρισκόταν συχνά σε κρησφύγετα μαχητών, ενώ υπήρχαν αναφορές για εκτεταμένη χρήση του από μαχητές του ISIS αλλά και από όλες τις πλευρές της συριακής σύγκρουσης.
Σήμερα, ειδικοί εκτιμούν ότι το μεγαλύτερο μέρος της παγκόσμιας παραγωγής Captagon εξακολουθεί να προέρχεται από τη Συρία (περίπου το 80% σύμφωνα με βρετανική κυβερνητική έκθεση), με βασική αγορά την Ιορδανία και τις πλούσιες χώρες του Κόλπου.
«Αν και οι Σαουδάραβες ηγέτες αντιτίθενται στο καθεστώς στη Συρία εδώ και μια δεκαετία, η αγορά των συγκεκριμένων χαπιών από τους νέους στο Ριάντ το χρηματοδοτεί», έγραφε χαρακτηριστικά το 2022 ο Economist.
