Ελευσίνα, Σάββατο μεσημέρι στα τέλη Απριλίου. Ο ήλιος σκληρός. Στην οδό Ασκληπιού 24, ένα μικρό στενό πολύ κοντά στο λιμάνι, φορτηγά βρίσκονται παρκαρισμένα δίπλα σε μια γραφική μονοκατοικία που φέρει μυρωδιές και χρώματα άλλων εποχών. Δυνατό σημείο της, μια μεγάλη αυλή γεμάτη πράσινο. Τα φορτηγά βρίσκονται εκεί γιατί μεταφέρουν όλο τον απαραίτητο εξοπλισμό του συνεργείου της ταινίας «Σουέλ», τα γυρίσματα της οποίας ολοκληρώθηκαν μερικές ημέρες αργότερα. Στην αυλή του σπιτιού, που ανακάλυψε η location manager Γιώτα Σκουβαρά, κυκλοφορεί πολύς κόσμος, ανάμεσά τους και οι ηθοποιοί Μαρία Καβογιάννη και Ανδρέας Βοτίκας.
Πίσω από τον κινηματογραφικό φακό, ο διευθυντής φωτογραφίας Σίμος Σαρκετζής συνομιλεί με τον σκηνοθέτη της ταινίας Αλέξανδρο Βούλγαρη. Παρόντες είναι επίσης η Ιωάννα Καρυστιάνη, η συγγραφέας του ομότιτλου best seller του 2006 (εκδ. Καστανιώτη) στο οποίο βασίζεται το σενάριο, και ο σκηνοθέτης Παντελής Βούλγαρης – οι γονείς του Αλέξανδρου Βούλγαρη.
«Κλακέτα, κάμερα, πάμε»
«Είμαστε έτοιμοι για μία λήψη» ακούγεται κάποια στιγμή η φωνή του σκηνοθέτη. «Πάμε πρόβα» συμπληρώνει. Η σκηνή δείχνει απλή: η Μαρία Καβογιάννη πρέπει να περπατήσει από το εσωτερικό του σπιτιού προς την πόρτα και να σταθεί για λίγο εκεί. Ομως ο Αλέξανδρος Βούλγαρης είναι εξαιρετικά σχολαστικός: «Για δοκίμασε με το που βγαίνεις να πάρεις το φυλλαράκι». Ο σκηνοθέτης εποπτεύει, κουβεντιάζει, σκέφτεται. «Οπότε, Σίμο, ξεκίνα εσύ από πριν βγει η Μαρία» λέει. Περνούν λίγα λεπτά. «Είμαστε έτοιμοι για λήψη, ησυχία παρακαλώ, να φύγει ο ήχος. Πάμε, Σίμο και Μαρία». Αυτές οι οδηγίες θα επαναληφθούν πολλές φορές από τον Αλέξανδρο Βούλγαρη – έξι ή επτά, αν μέτρησα σωστά.
«Συγκινήθηκα το ζώον» ακούω κάποια στιγμή μια φωνή δίπλα μου, και είναι της Ιωάννας Καρυστιάνη, που κυκλοφορεί με μάσκα προστασίας. Πώς να μη συγκινηθεί; Ο Αλέξανδρος Βούλγαρης, ο γιος της, είναι εκείνος που διαχειρίζεται ένα από τα πιο γνωστά μυθιστορήματά της, το οποίο πραγματεύεται έναν έρωτα που ποτέ δεν ολοκληρώθηκε αλλά και που ποτέ δεν έσβησε. Συγκινητικό από μόνο του.
Μία λέξη, δύο έννοιες
Ο ναυτικό όρος «σουέλ» (από το αγγλικό swell) εδώ έχει διττή σημασία. Σημαίνει έναν ήπιο κυματισμό, τα απόνερα ενός κύματος, αλλά την ίδια στιγμή τα απόνερα της σχέσης που βρίσκεται στην καρδιά της ιστορίας του βιβλίου. Μιας σχέσης που η ενέργειά της παραμένει ζωντανή. Η Μαρία Καβογιάννη υποδύεται τη Λίτσα, τον μεγάλο έρωτα του Μήτσου (Βαγγέλης Μουρίκης), ενός τυφλού ναυτικού παντρεμένου με τη Φλώρα, την οποία ενσαρκώνει η Καρυοφυλλιά Καραμπέτη. Ο γιος της Φλώρας και του Μήτσου έχει μάθει για τον έρωτα του πατέρα του και τώρα θέλει να συναντήσει τη Λίτσα…
«Λόγω προβλημάτων υγείας, αυτή είναι η πρώτη ημέρα μου στα γυρίσματα του Αλέξανδρου» μας λέει λίγο αργότερα η Ιωάννα Καρυστιάνη. «Σε κάθε ταινία της οποίας έχω γράψει το σενάριο βρίσκομαι εκεί εξαρχής, από την πρώτη ημέρα γυρίσματος μέχρι την τελευταία του μοντάζ». Δυναμική γυναίκα καθώς είναι, η Καρυστιάνη κάθε άλλο παρά κουρασμένη δείχνει. Αντιθέτως, εκπέμπει τρομερή ενέργεια. «Ωστόσο», συνεχίζει, «εφόσον ο Αλέξανδρος είναι ο γιος μου, δεν ήθελα κιόλας να αισθανθεί ότι η μητέρα του βρίσκεται δίπλα του».
Αλλωστε, όταν ο Βούλγαρης, συζητώντας με τον παραγωγό Γιάννη Ιακωβίδη, αποφάσισε να κάνει αυτή την ταινία – παραγωγής Tanweer Productions και Black Orange –, η μητέρα του τού είπε να την κάνει όπως ήθελε: «”Κάν’ το αφαιρετικό, κάν’ το γραμμικό, όπως θες”, έτσι του είπα. Του έχω εμπιστοσύνη γιατί έχει πολύ ιδιαίτερη ματιά στο σινεμά».
Αυτό είναι αλήθεια. Oπως και το γεγονός ότι ο Αλέξανδρος Βούλγαρης, με το ψευδώνυμο The Boy, είναι επίσης πολύ παραγωγικός κινηματογραφιστής – εκτός των άλλων, μουσικών κυρίως, ανησυχιών του. Πριν από λίγο καιρό είδαμε στις αίθουσες την ταινία του «Βγαίνουν μέσα απ’ τη Μάργκο», ενώ έχουν προηγηθεί η «Winona», το «Πολύδροσο», το «Νήμα» (εμπνευσμένο από την ιστορία της μητέρας του στα χρόνια της δικτατορίας) και άλλες.
«Οταν γράφω, δεν σκέφτομαι το σινεμά»
Ο πλούτος της συγγραφικής δουλειάς της Ιωάννας Καρυστιάνη είναι μεγάλος και το «Σουέλ» είναι η δεύτερη κινηματογραφική μεταφορά έργου της, μετά τη «Μικρά Αγγλία» (2013) που σκηνοθέτησε ο σύζυγός της Παντελής Βούλγαρης. Επίσης, είναι η σεναριογράφος και άλλων δικών του ταινιών, όπως «Το τελευταίο σημείωμα» και οι «Νύφες». «Φυσικά, όταν γράφω δεν σκέφτομαι ποτέ την ενδεχόμενη μεταφορά του βιβλίου μου στο σινεμά ή την τηλεόραση» επισημαίνει η ίδια και συμπληρώνει: «Εγώ γυροφέρνω και προσπαθώ στην πεζογραφία, πάει, τέλειωσε».
«Τρέλα με τους ναυτικούς» η Ιωάννα Καρυστιάνη έχει από τη δεκαετία του 1980. Λέει ότι την «πάτησε» με τον Αλέξανδρο Παπαδιαμάντη, διαβάζοντας τα θαλασσινά διηγήματά του: «Είχα νιώσει µέσα µου (αλλά πολύ βαθιά µέσα µου) το θέµα των ναυτικών, και αλιέων, και καπετάνιων, και χαμηλότερων πληρωμάτων κ.λπ. Αργότερα, όταν είδα κάτι παλιές ασπρόμαυρες φωτογραφίες σε ένα σπίτι όπου με πήγε ένας συμφοιτητής, ρώτησα τι ήταν και μου είπε πως ήταν οι θείοι του που πνίγηκαν στον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο. Εκεί κατέρρευσα. Και είπα θα γράψω ένα μυθιστόρημα με τον ναυτικό που πνίγεται στους ωκεανούς και δεν επιστρέφει για τον τελευταίο ασπασμό ώστε να ταφεί στο νησί του. Ετσι προέκυψε ένα ερωτικό μυθιστόρημα, η “Μικρά Αγγλία”».
Ατελείωτη θάλασσα
Ομως η Ιωάννα Καρυστιάνη με τη «Μικρά Αγγλία» δεν ένιωσε ότι τελείωσε με τη θάλασσα. Οπότε, ενώ στο προαναφερθέν βιβλίο της ο κυρίαρχος χώρος είναι ένα «γυναικονήσι-ναυτονήσι», στο «Σουέλ» είναι «ένα ανδρικό μοναστήρι, το καράβι, περισσότεροι άνδρες – οι γυναίκες είναι πιο μακριά» όπως λέει. Δραματουργικά μιλώντας, στόχος της συγγραφέως στο «Σουέλ» ήταν να πάει κόντρα στη δομή που έβλεπε, διάβαζε ή παρακολουθούσε σε ταινίες, θεατρικά έργα κ.ο.κ.: «Πολλές φορές οι σχέσεις στην αρχή ενός έργου έχουν συμμετρία, είναι λειτουργικές και σιγά-σιγά στην εξέλιξη της πλοκής βλέπουμε να γίνεται το σώσε. Διαζύγια, δολοφονίες, χωρισμοί – πλήρης ρήξη. Εγώ στο βιβλίο αυτό ήθελα να πάω σε όλα ανάποδα» παρατηρεί η ίδια. Ανάποδα ακόμα και τις σχέσεις; «Ναι, ήθελα να τις παραλάβω σε πλήρη ρήξη και να δοκιμάσω να δω αν κάποιες από αυτές μπορούν να έχουν μια ουσιαστική και σημαντική επανασύνδεση, κάτι που να αξίζει πραγματικά. Γιατί για εμένα, ας πούμε, η Λίτσα, που τόσα χρόνια περιμένει τον έρωτά της, είναι ουσία γυναικείας χειραφέτησης, όσο και αν οι φεμινίστριες θα έχουν σίγουρα διαφορετική γνώμη».
INFO
Η ταινία «Σουέλ» θα κυκλοφορήσει στις κινηµατογραφικές αίθουσες τον χειµώνα από την Tanweer.
