Σε μια εποχή όπου τα φεστιβάλ κινδυνεύουν όλο και περισσότερο να λειτουργούν ως μηχανισμοί πολιτιστικής κατανάλωσης και ινσταγκραμικής κυκλοφορίας εικόνων, το Διεθνές Φεστιβάλ Χορού Καλαμάτας θέλει να επαναφέρει ένα δύσκολο ερώτημα: τι μπορεί ακόμη να κάνει το σώμα μέσα σε έναν κόσμο εξαντλημένο από πληροφορία, κρίση και διαρκή υπερδιέγερση; Η καλλιτεχνική διευθύντρια του θεσμού αντιμετωπίζει το φεστιβάλ ως έναν ζωντανό μηχανισμό συνάντησης ανάμεσα στον χορό, την πολιτική της εποχής και την κοινότητα που τον φιλοξενεί. Γι’ αυτό και το φετινό πρόγραμμα, που θα υλοποιηθεί από τις 17 έως τις 26 Ιουλίου, μοιάζει να κινείται διαρκώς ανάμεσα στο συλλογικό και το προσωπικό, το ποιητικό και το ανήσυχο, την τελετουργία και την αποσύνθεση.
Από τη σκοτεινή, σχεδόν αποκαλυπτική σωματικότητα της Μαρλέν Μοντέιρο Φρέιτας και τον υπνωτιστικό κόσµο του Γέφτα φαν Ντίντερ μέχρι τη Χαρά Κότσαλη, την Ιριδα Καραγιάν, την Ιωάννα Πορτόλου, τον Κωνσταντίνο Παπανικολάου, τον Αντώνη Βαή και την ομάδα Garage21, οι φετινές συμμετοχές μοιάζουν να επιστρέφουν ξανά και ξανά στο σώμα ως πεδίο σύγκρουσης, μνήμης, επιθυμίας αλλά και εξάντλησης. «Ποιος είναι ο ρόλος ενός φεστιβάλ χορού σήμερα; Πώς ο χορός συνομιλεί με την εποχή του και πώς μπορεί να συνδεθεί ουσιαστικά με την κοινότητα και τους ανθρώπους;» είναι τα ερωτήματα στα οποία, όπως λέει η ίδια η Τζένη Αργυρίου, επιστρέφει πριν από κάθε σχεδιασμό προγράμματος. Και ίσως ακριβώς εκεί βρίσκεται το πραγματικό στοίχημα της φετινής διοργάνωσης: να δημιουργήσει έναν χώρο όπου σώματα, θεατές και πόλη θα αναγκαστούν να συγχρονιστούν, έστω προσωρινά, στις ίδιες ανησυχίες
Ποια είναι η βασική φιλοσοφία πίσω από το φετινό πρόγραμμα του Φεστιβάλ Χορού Καλαμάτας και με ποια κριτήρια επιλέγετε τους δημιουργούς και τις ομάδες; Υπάρχει μια συγκεκριμένη θεματική ή δραματουργική «ραχοκοκαλιά» που τα συνδέει;
«Στον πυρήνα του φετινού επιμελητικού προγράμματος του 32ου Φεστιβάλ βρίσκεται ο χορός ως έκφραση της ανθρώπινης αστάθειας, της αβεβαιότητας, του τέλους και της αρχής. Βλέπουμε σώματα που πέφτουν και ξανασηκώνονται, που αντιστέκονται, που δεν σταματούν την προσπάθεια να βρουν ισορροπία, που μεταμορφώνονται και επινοούν νέες γλώσσες επικοινωνίας. Μέσα σε αυτή τη συνθήκη – σε αυτόν τον ολοένα πιο ασταθή κόσμο – η τέχνη λειτουργεί σαν χώρος μετασχηματισμού, σχεδόν σαν μια μορφή μαγείας.
Οπως η μαγεία δημιουργεί κόσμους πέρα από το ορατό και ενεργοποιεί το φαντασιακό, έτσι και η τέχνη επιχειρεί να ανοίξει ρήγματα στην πραγματικότητα, προτείνοντας νέους τρόπους ύπαρξης, αντίληψης και συνύπαρξης. Μέσα από τη μαγεία της τέχνης, το εύθραυστο μετατρέπεται σε τόπο συνάντησης και δυνατότητας – έναν χώρο όπου η ευαλωτότητά μας γίνεται συνθήκη ουσιαστικής συνύπαρξης. Αυτό αποτελεί και τη φετινή δραματουργική “ραχοκοκαλιά” που συνέθεσε το πρόγραμμα του φεστιβάλ, η μαγεία της τέχνης του χορού και η δύναμή της να ανοίγει νέους δρόμους και να δημιουργεί νέους τόπους σε καιρούς αστάθειας και αβεβαιότητας.
Σχετικά με το πρακτικό μέρος της επιλογής των δημιουργών, γίνεται μέσα από δύο διαδικασίες: από έρευνα, παρακολούθηση και μετάκληση επιλεγμένων έργων, καθώς και μέσα από ένα ανοιχτό κάλεσμα υποβολής προτάσεων που πραγματοποιείται μέσα στο φθινόπωρο – συνήθως Σεπτέμβριο – Οκτώβριο. Στο φετινό ανοιχτό κάλεσμα ανταποκρίθηκαν περισσότεροι από 700 δημιουργοί. Οι μισές από τις παραστάσεις που απαρτίζουν το πρόγραμμα του 2026 επιλέχθηκαν μέσα από αυτή τη διασικασία, ενώ οι υπόλοιπες ύστερα από μετάκληση. Θα ήθελα να ευχαριστήσω όλους αυτούς τους καλλιτέχνες που προσφέρουν πολύτιμο υλικό για να σκεφτόμαστε και να ονειρευόμαστε έναν καλύτερο κόσμο».
Σε σχέση με την περυσινή διοργάνωση, ποια θεωρείτε ότι είναι τα βασικά σημεία διαφοροποίησης ή εξέλιξης, τόσο σε επίπεδο καλλιτεχνικών επιλογών όσο και συνολικής κατεύθυνσης;
«Βασικός μου στόχος από όταν ανέλαβα την καλλιτεχνική διεύθυνση του φεστιβάλ ήταν η ενεργοποίηση του Διεθνούς Κέντρου Χορού Καλαμάτας – ΔΙΚΕΧΟ κατά τη διάρκεια όλης της χρονιάς. Οραμά μας είναι η όλο και πιο ενεργή εμπλοκή του στα στάδια της έρευνας, της παραγωγής, της παρουσίασης και της προώθησης καλλιτεχνικών έργων. Επίσης, φέτος εγκαινιάζεται μια νέα σύμπραξη ιδιαίτερης σημασίας και αξίας, που μας έχει δώσει τρομερή δύναμη και χαρά. Πρόκειται για το SYSTEMA – For the Greek Performing Arts, μια σύμπραξη του Φεστιβάλ Αθηνών – Επιδαύρου, του Εθνικού Θεάτρου και του Διεθνούς Φεστιβάλ Χορού Καλαμάτας, όπου ενώνουμε τις δυνάμεις μας για να δώσουμε βήμα και να συμβάλουμε στην προώθηση και προβολή των ελλήνων δημιουργών.
Μια ακόμη νέα πρόταση του φετινού προγράμματος που αξίζει να σημειωθεί είναι ότι αφιερώνουμε μία μέρα του φεστιβάλ στον αρχαιολογικό χώρο της αρχαίας Μεσσήνης, προτείνοντας μια ιδιαίτερη εμπειρία που συνδέει τον τόπο με την ιστορία του και επαναφέρει τη συλλογική διάσταση του χώρου στο παρόν. Μια βραδιά που ολοκληρώνεται προσκαλώντας το ίδιο το κοινό να χορέψει, στο πλαίσιο της νέας ενότητας “Dancing with the Community”. Δίνουμε κατά κάποιον τρόπο πρόσβαση στη θεραπευτική και καθαρτική ιδιότητα που φέρει η έκφραση μέσα από το σώμα και τον χορό, υπενθυμίζοντας ότι μπορεί και πρέπει να είναι “προσβάσιμη” σε όλους. Μια διαφοροποίηση από πέρυσι είναι ότι, ενώ το 31ο Φεστιβάλ Χορού έδωσε χώρο σε ερωτήματα πάνω στο θέμα της ηλικίας στην τέχνη αλλά και στην κοινωνία, τo 32ο – με αφορμή το έργο “Mercury Rising” του Γέφτα φαν Ντίντερ, που εμπνέεται από τη γλώσσα των κωφών και ανακαλύπτει έναν νέο κώδικα επικοινωνίας – δίνει έμφαση στη συμπερίληψη στις παραστατικές τέχνες και πραγματοποιεί σε συνδιοργάνωση με το Ινστιτούτο Goethe μια συζήτηση που θέτει στο επίκεντρο τη σχέση χορού και αναπηρίας».
Ποια πιστεύετε ότι πρέπει να είναι η στόχευση ενός διεθνούς φεστιβάλ χορού που πραγματοποιείται στην περιφέρεια και πώς μπορεί να ισορροπήσει ανάμεσα στο τοπικό και το διεθνές στοιχείο;
«Από τη μία θέλουμε να εκπροσωπεί δυναμικά τη σύγχρονη σκηνή σε διεθνές επίπεδο και να παρουσιάζει διεθνώς αναγνωρισμένους αλλά και ανερχόμενους καλλιτέχνες, που οι φωνές τους φέρουν αυτό που τώρα συμβαίνει στον σύγχρονο χορό παγκοσμίως, και από την άλλη θέλουμε να λειτουργεί ως γέφυρα ανάμεσα στην τέχνη του χορού και την τοπική κοινωνία. Ο ίδιος ο τόπος αποτελεί τις ρίζες του φεστιβάλ. Και ως γνωστόν, αν δεν ποτίσεις το χώμα που πατάς, δεν μπορεί να δυναμώσει και το ίδιο το δέντρο.
Το γεγονός ότι ένα φεστιβάλ έχει συμπληρώσει 31 χρόνια παρουσίας δείχνει πως έχει γίνει σημαντικό μέρος της ταυτότητας του τόπου, χτίζοντας μια σχέση αμοιβαίας εξέλιξης ανάμεσα στην τοπική κοινωνία και τον διεθνή πολιτισμό. Αυτή η συνεχής συνδιαλλαγή και η ισορροπία επιτυγχάνονται μέσα από τις δράσεις του ΔΙΚΕΧΟ, που προανέφερα, αλλά και μέσα από τις συνεργασίες του φεστιβάλ με τους τοπικούς φορείς και συλλόγους, ώστε ο χορός να αποτελεί ζωντανό κομμάτι της καθημερινότητας και όχι αποκομμένο πολιτιστικό γεγονός. Η περιφέρεια πολλές φορές αντιμετωπίζεται σαν κάτι περιοριστικό, αλλά εγώ μέσα σε αυτό βλέπω ταυτόχρονα και μια πρόκληση και μια μεγάλη ευκαιρία, έναν διαφορετικό τρόπο να σκεφτούμε τι μπορεί να είναι ένα διεθνές φεστιβάλ χορού: όχι κάτι που συμβαίνει μόνο στην πρωτεύουσα, αλλά ένα ζωντανό κύτταρο πολιτισμού που ενδυναμώνει τη σκηνή σε όλη τη χώρα.
Φυσικά υπάρχουν δυσκολίες – οι υποδομές, οι πόροι, η απόσταση από τα μεγάλα κέντρα –, αλλά ακριβώς εκεί βρίσκεται και η πρόκληση. Πώς δημιουργείς κάτι ουσιαστικό, που να έχει διεθνή προσανατολισμό αλλά ταυτόχρονα να ανήκει πραγματικά στον τόπο του. Εγώ ονειρεύομαι να υπάρχει ένα κέντρο χορού σε κάθε περιφέρεια. Πιστεύω πως μόνο έτσι μπορεί να αναπτυχθεί ο σύγχρονος χορός στην Ελλάδα, δίνοντας χώρο σε μια πιο ζωντανή επαφή του κοινού με την τέχνη του χορού».
Με ποιους τρόπους θεωρείτε ότι μπορεί να διευρυνθεί το κοινό του φεστιβάλ, περιλαμβάνοντας και ανθρώπους που ίσως δεν έχουν μέχρι τώρα στενή σχέση με τον σύγχρονο χορό;
«Πιστεύω ότι το κοινό μπορεί να διευρυνθεί όταν ο σύγχρονος χορός βγαίνει έξω από τα στενά όρια της σκηνής και γίνεται μέρος της καθημερινότητας της πόλης και των ανθρώπων της. Γι’ αυτό σημαντικό ρόλο για εμάς παίζει ο δημόσιος χώρος και η απρόσμενη συνάντηση του χορού με το αστικό τοπίο και τους ανθρώπους του. Ετσι, στον καλλιτεχνικό σχεδιασμό περιλαμβάνονται παραστάσεις που ενεργοποιούν διαφορετικές τοποθεσίες, μεταφέροντας τον παλμό του φεστιβάλ στην καθημερινότητα.
Κάθε χρόνο επίσης επιδιώκουμε να υπάρχει μια ανάθεση έργου που να συνδέεται άμεσα με την κοινότητα. Παράλληλα, μεγάλη σημασία έχουν και τα εκπαιδευτικά προγράμματα που πραγματοποιούνται όλη τη χρονιά, καθώς εμπλέκουν άτομα από διαφορετικές κοινωνικές και ηλικιακές ομάδες και βοηθούν στο να χτιστεί μια πιο σταθερή σχέση του κοινού με τον χορό».
Πόσο σημαντικό είναι για εσάς το στοιχείο της ανάθεσης νέων έργων (commissions) και της στήριξης της πρωτογενούς δημιουργίας μέσα από το φεστιβάλ;
«Είναι πολύ σημαντικό για εμάς. Μπορεί να μην έχουμε πάντα την οικονομική δυνατότητα να προχωράμε σε δικές μας παραγωγές, μπορούμε όμως να συμβάλλουμε ουσιαστικά σαν συμπαραγωγοί, δημιουργώντας τις κατάλληλες συνθήκες για τους καλλιτέχνες μέσα από προγράμματα φιλοξενίας που παρέχουν πολύτιμο χώρο και χρόνο στη δημιουργική διαδικασία.
Πέρυσι, σε συνεργασία με το Γαλλικό Ινστιτούτο, φιλοξενήσαμε τους Accrorap, μια ομάδα χορού από τη Γαλλία, και φέτος με μεγάλη χαρά ξεκινάμε ένα νέο διεθνές πρόγραμμα φιλοξενίας καλλιτεχνών, που υλοποιείται με τη στήριξη του Ιδρύματος Ιωάννου Φ. Κωστοπούλου. Mέσω αναθέσεων και ανοιχτής πρόσκλησης, καλλιτέχνες από την Ελλάδα και το εξωτερικό θα φιλοξενηθούν στην Καλαμάτα προκειμένου να αφιερώσουν χρόνο στη δημιουργία, να γνωρίσουν την πόλη και τους κατοίκους της και να αναπτύξουν προτάσεις με την προοπτική μελλοντικών συνεργασιών και συμπαραγωγών».
Ποιον ρόλο μπορεί να παίξει το φεστιβάλ στη διαμόρφωση της επόμενης γενιάς δημιουργών χορού στην Ελλάδα;
«Για πολλά χρόνια το φεστιβάλ υπήρξε πηγή έμπνευσης και γνώσης, ένας τόπος που άνοιγε ορίζοντες και άλλαζε τον τρόπο που βλέπουμε τον χορό και τον κόσμο γύρω μας. Αυτό είναι που επιθυμούμε να συνεχίζουμε να προσφέρουμε στη νέα γενιά δημιουργών. Έναν χώρο όπου να έρχονται σε επαφή με έργα από διαφορετικούς πολιτισμούς και άλλες καλλιτεχνικές γλώσσες. Για παράδειγμα, φέτος φιλοξενούμε τον χορογράφο Φιλίπ Λουρενσό με το έργο “Amazigh in Situ”, όπου ερευνά τον παραδοσιακό χορό Ahidous από το Μαρόκο, μια μορφή συλλογικής έκφρασης που συνοδεύει γιορτές και τελετές. Θεωρώ πως είναι σημαντικό να ερχόμαστε σε επαφή με έργα από διαφορετικούς πολιτισμούς, όπως από τη Μεσόγειο ή τα Βαλκάνια, περιοχές με έντονη πολιτισμική εγγύτητα αλλά και μεγάλη καλλιτεχνική ποικιλία».
Υπάρχουν συγκεκριμένες διεθνείς συνεργασίες ή δίκτυα που θα θέλατε να ενισχύσετε ή να δημιουργήσετε τα επόμενα χρόνια;
«Ναι, υπάρχουν συγκεκριμένες κατευθύνσεις που θέλουμε να ενισχύσουμε τα επόμενα χρόνια. Δίνουμε έμφαση κυρίως σε δίκτυα και συνεργασίες στη Μεσόγειο και τα Βαλκάνια, περιοχές που έχουν κοινά πολιτισμικά χαρακτηριστικά και που μας επιτρέπουν έναν πιο ουσιαστικό διάλογο. Ήδη ξεκινήσαμε να εντασσόμαστε σε διεθνή δίκτυα, να καταθέτουμε ευρωπαϊκά προγράμματα και να προσπαθούμε να δημιουργήσουμε συνθήκες ώστε οι συνεργασίες αυτές να οδηγούν σε κοινές διαδικασίες δημιουργίας και συμπαραγωγής»
Σε σχέση με τις προκατόχους σας, τι επιλέξατε συνειδητά να διατηρήσετε ως συνέχεια και τι να ανατρέψετε ή να επαναπροσδιορίσετε;
«Κάθε καλλιτεχνική διεύθυνση, από τη Βίκυ Μαραγκοπούλου που καθόρισε επί 21 χρόνια το καλλιτεχνικό και διεθνές στίγμα του φεστιβάλ, την Κατερίνα Κασιούμη που τη διαδέχθηκε επάξια για δύο χρόνια και τη Λίντα Καπετανέα που συνέχισε δυναμικά μέχρι και το 2024, έδωσε το δικό της στίγμα και προσέφερε κάτι πολύ σημαντικό στον θεσμό.
Για εμένα, είναι σημαντικό να υπάρχουν πολλαπλές φωνές και διαφορετικές οπτικές, χωρίς να ακυρώνεται ό,τι έχει προηγηθεί. Αντίθετα, υπάρχει απόλυτος σεβασμός σε αυτό που έχει χτιστεί όλα αυτά τα χρόνια. Δεν αισθάνομαι την ανάγκη να ανατραπεί κάτι· νιώθω ότι είχα πολύ σημαντικές προκατόχους και θέλω να συνεχίσω το έργο τους με συνέπεια και ευθύνη, εξελίσσοντας παράλληλα κάποια κομμάτια που θεωρώ σημαντικά σήμερα, ανοίγοντας ακόμη περισσότερο τη συνομιλία με τις τέχνες, την πόλη και την κοινωνία».
Τι σημαίνει για εσάς «επιτυχία» για μια διοργάνωση σαν αυτή; Μετριέται σε αριθμούς, σε καλλιτεχνικό αντίκτυπο ή σε κάτι πιο άυλο;
«Το φεστιβάλ για εμάς είναι μια γιορτή συνάντησης. Ενας χώρος όπου γεμίζουν οι σκηνές, ένας τόπος που φέρνει τους ανθρώπους κοντά, που δημιουργεί τις συνθήκες και τις δυνατότητες να συναντηθούμε, να ανταλλάξουμε σκέψεις, να φανταστούμε ακόμα περισσότερα και να χορέψουμε όλοι μαζί. Επιτυχία για εμάς είναι το να προσελκύουμε όλο και περισσότερους ανθρώπους να γνωρίσουν τον σύγχρονο χορό, καθώς και το αποτύπωμα που αφήνει το φεστιβάλ στην πόλη, στους κατοίκους και στους επισκέπτες της. Γι’ αυτό και το πρόγραμμα είναι πολυεπίπεδο: υπάρχουν δράσεις για πιο εξειδικευμένο κοινό, αλλά και πολλές που απευθύνονται ανοιχτά σε όλους. Το Διεθνές Κέντρο Χορού και το φεστιβάλ είναι ένα ζωντανό κομμάτι της πόλης όλο τον χρόνο. Ένα σταθερό σημείο συνάντησης που έχει πλέον συνδεθεί με την ταυτότητα της Καλαμάτας και με την εικόνα της διεθνώς».
INFO
Το 32ο Διεθνές Φεστιβάλ Χορού Καλαμάτας θα πραγματοποιηθεί από τις 17 έως τις 26 Ιουλίου.
