Δέκα χρόνια συμπληρώνονται σήμερα από τον θάνατο του νοτιοαφρικανού ηγέτη Νέλσον Μαντέλα, που αποτέλεσε εμβληματική φυσιογνωμία του 20ου αιώνα και παγκόσμιο σύμβολο των αγώνων κατά των φυλετικών διακρίσεων.

Τα λόγια του τότε προέδρου της Νότιας Αφρικής, Τζέικομπ Ζούμα, λίγη ώρα μετά τον θάνατο του Μαντέλα είναι χαρακτηριστικά.

«Το έθνος έχασε το σημαντικότερο τέκνο του, ο λαός έχασε τον πατέρα του», τόνισε, υπογραμμίζοντας ότι ο Μαντέλα διακρινόταν, πέρα από τους πολιτικούς αγώνες του, για την «ταπεινότητα, την ανθρωπιά και τη συμπόνια» που έδειχνε σε όλους.

«Οι σκέψεις και οι προσευχές μας αυτήν την ώρα είναι με την οικογένειά του, στην οποία οφείλουμε ευγνωμοσύνη διότι θυσίασε πολλά για να είναι ελεύθερος ο λαός μας», συνέχισε ο Ζούμα αναφερόμενος ονομαστικά στη σύζυγό του, την Γκράσα Μασέλ, την πρώην σύζυγό του Ουίνι Μαντέλα, «τα παιδιά, τα εγγόνια και τα δισέγγονά του».

«Σκεφτόμαστε επίσης τους συντρόφους και τους φίλους του που πολέμησαν μαζί με τον Μαντίμπα, σκεφτόμαστε το λαό που σήμερα θρηνεί τον χαμό του μοναδικού ανθρώπου που πάνω απ’ όλους ενσάρκωσε τις ελπίδες του για ειρήνη και συμφιλίωση».

Γκράφιτι που απεικονίζει τον Νέλσον Μαντέλα

Ο Νέλσον Μαντέλα γέννηθηκε στις 18 Ιουλίου του 1918,  στην Τρανσκέι της Νότιας Αφρικής.

Διαβάζοντας κανείς το άρθρο του Matthew Parris, των TIMES, όπως αυτό αναδημοσιεύθηκε στο «ΒΗΜΑ» της 8ης Μαΐου 1994, χρονιά κατά την οποία ο Μαντέλα εκλέγεται πρόεδρος της Νότιας Αφρικής, αντιλαμβάνεται ότι η ζωή του Νοτιοαφρικανού ακτιβιστή και πολιτικού ήταν μια σειρά από αποδράσεις.


«ΤΟ ΒΗΜΑ», 8.5.1994, Ιστορικό Αρχείο «ΤΟ ΒΗΜΑ» | «ΤΑ ΝΕΑ»

Η πρώτη απόδραση

«Η πρώτη απόδραση του Μαντέλα ήταν και η πιο σημαντική»,γράφει ο Parris. «Ήταν τότε που το έσκασε από το σπίτι του για να γλιτώσει από έναν προσυμφωνημένο γάμο. Ο πατέρας του Μαντέλα ήταν αρχηγός της μικρής και μειονοτικής φυλής Θέμπου και είχε πεθάνει όταν ο Νέλσον ήταν 12 ετών, αλλά το γεγονός αυτό δεν άλλαξε σε τίποτε την προδιαγεγραμμένη πορεία ενός παιδιού που γεννήθηκε μέσα σε αριστοκρατική οικογένεια.

»Το μέλλον του στην περιοχή του Τρανσκέι, όπου ζούσε η οικογένεια Μαντέλα, ήταν εξασφαλισμένο. Σύμφωνα με διηγήσεις, ο Μαντέλα ανατράφηκε για να γίνει ο μετρημένος, ευγενικός και αξιοπρεπής άνδρας που γνωρίζουμε. Ανέκαθεν ξεχώριζε μέσα από το πλήθος. Ίσως τα πλεονεκτήματα της γέννησης και της ανατροφής του τού προσέδωσαν από την αρχή τον σεβασμό και την εμπιστοσύνη που χρειάστηκε αργότερα.

«Αυτοεξόριστος»

Συμπληρώνοντας τη δεύτερή του δεκαετία ο Μαντέλα παίρνει μια καθοριστική για την εξέλιξη της ζωής του απόφαση: ουσιαστικά αυτοεξορίζεται, αποκόβοντας εαυτόν από τη φυλή του και από την πορεία που είχε προδιαγραφεί για εκείνον από την οικογένειά του.

«Ο Μαντέλα ήταν αποφασισμένος να προχωρήσει. Μόλις έκλεισε τα 22 του χρόνια γύρισε την πλάτη του στη φυλή του. Η πρόωρη και πλήρης απομάκρυνσή του από το περιβάλλον της φυλής αποτελεί κλειδί για την πανεθνική αναγνώρισή του.

O Nέλσον Μαντέλα σε ηλικία 19 ετών

Ο μέντορας

»Ο Γουόλτερ Σιζούλου ήταν εκείνος που δημιούργησε τον Μαντέλα. Χωρίς αυτόν ο Μαντέλα ίσως να μην είχε καν ξεκινήσει. Κατά τη διάρκεια της της δεκαετίας του ’40 και του ’50 ο Σιζούλου μαζί με τον Μαντέλα δούλεψαν σκληρά και αναδείχθηκαν μέσα από στο Εθνικό Αφρικανικό Κογκρέσο (σ.σ. Το πολιτικό κόμμα ANC που ιδρύθηκε το 1912 από εκπροσώπους του πνεύματος, της εκκλησίας και του λαού με στόχο την κατάκτηση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων για όλους τους κατοίκους της Ν. Αφρικής).

»O Μαντέλα συνέβαλε στην ίδρυση της νεολαίας του κόμματος και αργότερα έγινε πρόεδρός της και Σιζούλου έγινε γενικός γραμματέας του ΕΑΚ. (…) Λέγεται ότι εκείνη την εποχή, αν και πεπεισμένος πως οι μαύροι πρέπει να ενώσουν τις δυνάμεις τους, [ο Μαντέλα] δεν είχε ακόμη πεισθεί για την ανάγκη συνεργασίας με τις άλλες φυλές. Ο Σιζούλου τον έπεισε γι’ αυτό.

»Όσον αφορά τις πρώιμες ιδεολογικές αποκλίσεις του Μαντέλα, δεν ευσταθούν οι ισχυρισμοί των δεξιών ότι υπήρξε κομμουνιστής. Από όλα τα στοιχεία προκύπτει ότι ο Μαντέλα ουδέποτε ενδιαφέρθηκε για τα οικονομικά ζητήματα. Είχε δείξει όμως το ίδιο νεανικό ενδιαφέρον για τον σοσιαλισμό όπως όλος ο κόσμος.

(…)


«ΤΟ ΒΗΜΑ», 8.5.1994, Ιστορικό Αρχείο «ΤΟ ΒΗΜΑ» | «ΤΑ ΝΕΑ»

Σφαγές και ταραχές

«Ως τη σφαγή του Σάρπβιλ το 1960 ο Μαντέα ακολουθούσε μια επαναστατική πορεία. Το κυριότερο όπλο των μαύρων ήταν οι απεργίες και οι αρχές απαντούσαν με τη βία. Το 1952 ο Μαντέλα φυλακίστηκε για εννέα μήνες. Από το 1953 περασε στην παρανομία.

»Ο Δικηγορικός Σύλλογος του Τράνσβαλ τον διέγραψε από τις τάξεις του, αλλά ούτε αυτό το γεγονός, ούτε μια σειρά παρόμοιων απαγορεύσεων τον εμπόδισαν από το να συμμετέχει σε πορείες και διαδηλώσεις. Το 1956 κατηγορήθηκε για προδοσία. Οι δίκες στη Νότιο Αφρική έπαιρναν τότε πολύ χρόνο και η απόφαση στη συγκεκριμένη δίκη εκδόθηκε το 1961. Ο Μαντέλα αθωώθηκε.

(…)

»Η σφαγή 69 άοπλων μαύρων στο Σάρπβιλ το 1960 συσπείρωσε τους μαύρους και πανικόβαλε τους λευκούς. Η παγκόσμια κοινότητα άρχισε να δίνει σημασία σε όσα συνέβαιναν στη Νότιο Αφρική και ο Νέλσον Μαντέλα είχε γίνει στο μεταξύ ένας από τους κύριους ήρωες του δράματος που παιζόταν στη χώρα. (…)

»ΤΟ ΕΑΚ και ο ίδιος ο Μαντέλα είχαν πλέον ταχθεί υπέρ του ένοπλου αγώνα. Όταν επέστρεψε στη χώρα συνελήφθη με την κατηγορία της υποκίνησης σε στάση και καταδικάστηκε σε κάθειρξη πέντε ετών.

Ισόβια

Ο Νέλσον Μαντέλα τελικά θα καταδικασθεί σε ισόβια και ο Matthew Parris δίνει μια σχεδόν απρόσμενη διάσταση στο γεγονός αυτό.

»Το 1964 καταδικάστηκε σε ισόβια με την κατηγορία της απόπειρας κατάλυσης του πολιτεύματος και οδηγήθηκε στις φυλακές ασφαλείας στο νησί Ρόμπεν. Δεν υπάρχει καμία αμφιβολία για το γεγονός ότι οι δίκες του Μαντέλα δεν διεξήχθησαν σύμφωνα με τους κανόνες της δικονομίας. Ο Μαντέλα ήταν ένοχος από την πρώτη στιγμή που απηγγέλθησαν οι κατηγορίες.

»Τα 27 χρόνια που πέρασε ο Μαντέλα στη φυλακή ήταν η σωτηρία του. Θα μπορούσε να είχε καταδικασθεί σε θάνατο. Θα μπορούσε να είχε αθωωθεί και μετά να δολοφονηθεί σε μια από τις αμέτρηρες συγκρούσεις μεταξύ των μαύρων ή από τους λευκούς. Αυτή την τύχη είχαν οι περισσότεροι σύντροφοί του στην ηγεσία του ΕΑΚ.

Βερολίνο, 1986

»Σε αντίθεση με τους άλλους, ο Μαντέλα κατάφερε να ξεπεράσει τη βία και τις ένοπλες συγκρούσεις και να γίνει το σύμβολο του ώριμου μαύρου εθνικισμού. Ένα τμήμα μάλιστα της λευκής Νότιας Αφρικής σταμάτησε να βλέπει τον Μαντέλα σαν τσαρλατάνο της πολιτικής και άρχισε να διαισθάνεται ότι ο φυλακισμένος της νήσου Ρόμπεν ίσως ήταν ο σωτήρας της.

»Το 1985 ο (τότε) πρόεδρος Μπότα προσέφερε στον Μαντέλα την ελευθερία του με αντάλλαγμα την αποκήρυξη του ένοπλου αγώνα. Ο Μαντέλα αρνήθηκε. Ο διάλογος με τον Φρεντερίκ ντε Κλερκ ξεκίνησε το 1989. Το 1990 ο Μαντέλα αποφυλακίστηκε και ένα χρόνο αργότερα εξελέγη πρόεδρος του ΕΑΚ. Τώρα είναι πρόεδρος της χώρας. (…) Η πορεία του σημαδεύθηκε από την αρχή με την αγάπη του προς τον λαό του και με την έλλειψη μνησικακίας προς όλους τους άλλους. Σχεδόν από την παιδική του ηλικία ο Μαντέλα υπήρξε πολιτικός, μια ηθική δύναμη και ένας συμφιλιωτής».