” Μου αρέσει να αλητεύω”
Συγκινείται από τα παιδιά που στέκονται πεινασμένα απέναντί του, αλλά δεν είναι μόνο το βλέμμα τους αυτό που τον κάνει να κοιτά τον κόσμο μέσα από τον φακό της μηχανής του. Περισσότερο μετρούν πράγματα πιο μικρά. Πράγματα σαν εκείνο το ανώνυμο κέρασμα που τον υποδέχθηκε σε ένα καφενείο του Κουρδιστάν.
Ο Νίκος Οικονομόπουλος, μόνιμο μέλος του φωτοειδησεογραφικού πρακτορείου Magnum από το 1994, είναι γνωστός κυρίως από τη δουλειά του για τα Βαλκάνια.
Εδώ και ένα χρόνο, δουλεύει πάνω στο νέο πενταετές project του. Ακολουθεί τα ίχνη των Ελλήνων της διασποράς. Πρώτος του σταθμός η ευρύτερη περιοχή της Μεσογείου και η Μαύρη Θάλασσα. Μεγάλος ο όγκος της δουλειάς, 40 στο σύνολό τους οι προορισμοί του σε όλο τον κόσμο σχεδιάζει να τους χωρίσει ανά γεωγραφικές ενότητες παρουσιάζοντας κάθε χρόνο τις εικόνες που συνέλεξε στα ταξίδια του.
Από την περασμένη Τρίτη ο έλληνας φωτογράφος εκθέτει τις φωτογραφίες του από τα λιγνιτωρυχεία της Πτολεμαΐδας και της Μεγαλόπολης σε μια έκθεση που διοργανώνει η ΔΕΗ στο Ζάππειο Μέγαρο.
Για τους λιγνιτωρύχους
«Το ’95 περνούσα από την Πτολεμαΐδα. Είδα τις τεράστιες σκούρες εκτάσεις, τα τεράστια μηχανήματα. Μου φάνηκαν εξωπραγματικά. Ο χώρος αφιλόξενος. Οι άνθρωποι δεν πέρασαν τότε από το μυαλό μου. Ζήτησα την άδεια της ΔΕΗ. Με βοήθησαν να βρω τους ανθρώπους δεν είναι εύκολο να τους συναντήσεις. Σιγά σιγά άρχισα να αντιμετωπίζω τον χώρο σαν σκηνικό και τους ανθρώπους σαν πρωταγωνιστές. Το αποτέλεσμα προέκυψε ανθρωποκεντρικό. Ο χώρος δεν αποτελεί ποτέ αυτοσκοπό στη δουλειά μου».
Για τον χρόνο
«Οι “Λιγνιτωρύχοι” ήταν δουλειά ενός μήνα, μην τρελαθούμε. Δεν εννοώ ότι τη θεωρώ κακή δουλειά αν συνέβαινε αυτό, δεν θα την έβγαζα. Δεν θα μπορούσα όμως να τη δουλέψω παραπάνω. Είναι ένας χώρος οριοθετημένος. Σε επίπεδο περιγραφής μπορείς να πάρεις άμεσα ό,τι έχει να σου δώσει. Αυτό δεν σημαίνει βέβαια ότι φωτογραφίζω μόνο περιγράφοντας. Εξαρτάται από τη θεματολογία. Αν η φύση της είναι περιγραφική, τότε το ζητούμενο είναι η καταγραφή και η περιγραφή. Αν τώρα μέσα σε αυτήν προσπαθείς να προσδιορίσεις τον εαυτό σου, να ανιχνεύσεις τις δικές σου ανησυχίες, αυτό απαιτεί περισσότερο χρόνο. Το φωτογραφικό αποτέλεσμα δεν μπορεί τότε παρά να είναι καλύτερο».
Για την «αποφασιστική» στιγμή
«Φωτογραφίζω όταν συντρέχουν κάποιοι λόγοι. Τους “πιάνεις” στην ατμόσφαιρα. Δεν ξέρω αν αυτό λέγεται “αποφασιστική στιγμή”, όπως την ονομάζει ο Μπρεσόν. Είναι χαρακτηριστικό όμως ότι ποτέ δεν έχουν αντιδράσει αρνητικά άνθρωποι όταν σηκώνω τη μηχανή μου. Από την άλλη, είναι περίεργο ότι ενώ κοιτάζουν τον φακό μου δεν ποζάρουν. Και αυτό λειτουργεί. Λειτουργεί ένα βλέμμα που σε κοιτάζει όταν δεν είναι ποζάτο. Υποθέτω ότι αυτό συμβαίνει επειδή δεν δημιουργώ σε αυτούς που φωτογραφίζω την αίσθηση ότι τους κλέβω».
Για την επανάληψη
«Δεν έχω μπει στη διαδικασία για το αν επαναλαμβάνομαι ή όχι. Δεν αποζητώ απαραίτητα την πρωτοτυπία. Δεν αναρωτιέμαι καν αν αυτό που κάνω είναι τέχνη. Το ερώτημα το βρίσκω ακαδημαϊκό, το θεωρώ ψευδερώτημα. Αυτό που με ενδιαφέρει είναι ότι μέσα από τη φωτογραφική διαδικασία αντιλαμβάνομαι τον κόσμο. Ισορροπώ. Είναι ο δικός μου τρόπος για να επικοινωνώ. Αποφεύγω τις συναναστροφές, τις ψιλοβαριέμαι, πώς να σου πω. Η χαρά βρίσκεται στη στιγμή που συντελούνται τα πράγματα μπροστά στη μηχανή σου, στην επικοινωνία που επιτυγχάνεται ανάμεσα στο πρόσωπο που έχεις απέναντί σου και σ’ εσένα που βρίσκεσαι εκεί απρόσκλητος. Αυτό είναι ανεπανάληπτο. Αυτό είναι δημιουργία; Δεν ξέρω. Αποκάλεσέ το όπως θέλεις. Σίγουρα πάντως είναι ένας τρόπος για να υπάρχω».
Για το ασπρόμαυρο
«Το χρώμα είναι πιο κοντά στην πραγματικότητα. Το ασπρόμαυρο λέει πιο πολλά ψέματα. Πιθανόν αυτό να με βολεύει. Δεν ισχυρίστηκα ποτέ ότι λέω αλήθεια. Οχι ότι τα γεγονότα που φωτογραφίζω δεν έχουν υπάρξει. Απλώς δεν έχω στήσει ποτέ τίποτε. Μου φαίνεται δύσκολο. Πρέπει να λειτουργήσεις συνθετικά και εμένα μου είναι πιο εύκολο να λειτουργώ αφαιρετικά. Το ασπρόμαυρο με βοηθά, γιατί δημιουργεί την ψευδαίσθηση της μη αλήθειας, η οποία με βολεύει στον βαθμό που αποζητώ την υπέρβαση της πραγματικότητας. Τώρα, από τη στιγμή που αυτό που κάνω αφορά το κοινό, αρχίζει να γίνεται όλο και πιο αντικειμενικό».
Για τον μέσο όρο
«Δεν κυνηγώ τα συνταρακτικά γεγονότα. Δεν κυνηγώ τις ακραίες καταστάσεις. Δεν μπαίνω στη διαδικασία τού αν θα προλάβω να πάω πρώτος, για παράδειγμα, σε μια περιοχή την ώρα που κηρύσσει την ανεξαρτησία της. Μου αρέσει να αλητεύω και γι’ αυτό χρειάζομαι περισσότερο χρόνο. Δεν λειτουργώ με κανόνες επικαιρότητας. Πρόκληση είναι για μένα να πάω κάπου όπου δεν συμβαίνει τίποτε. Δεν ξέρω αν είναι ένα στοίχημα που βάζω με τον εαυτό μου, αλλά με ενδιαφέρει να φωτογραφίζω τον μέσο όρο. Στην Υεμένη το 1992 πέρασα δύο εβδομάδες σε ένα στρατόπεδο Σομαλών. Δεν συνέβη τίποτε το συνταρακτικό. Δεν με ενδιέφερε. Με ενδιέφερε όμως να μείνω δύο εβδομάδες και όχι μία μέρα… Αυτό θα με βοηθούσε να φθάσω πιο κοντά στην αλήθεια».
* Η έκθεση του Νίκου Οικονομόπουλου «Λιγνιτωρύχοι», που παρουσιάζει η ΔΕΗ στο Ζάππειο Μέγαρο, διαρκεί ως τις 4 Φεβρουαρίου.
