Δεν ξέρω αν είναι η θερινή κινηματογραφική νηστεία ή τα πρώτα ηχηρά νέα από τις Ηνωμένες Πολιτείες για τις καινούργιες υπερπαραγωγές που με κάνουν να έχω παραισθήσεις. Είμαι ένας θεατής που αφήνεται κάθε φορά να τον παρασύρουν οι σκηνοθέτες και οι βοηθοί τους με μεγαλειώδη οπτικά επιτεύγματα πότε στον μελλοντικό κόσμο του «Τερμινέιτορ», πότε στο Διάστημα με το «Απόλλων 13» και πότε στα πλοκάμια μιας κωμωδίας όπως «Ο θάνατος σου πάει πολύ». Πάλι λοιπόν τη χρονιά αυτή αρχίζω να βλέπω μπροστά μου τα όσα φοβερά και τρομερά μάς περιμένουν αμέσως μόλις διαβούμε την πνευματική έρημο των επικείμενων εκλογών.
Εξωγήινοι σε τρομακτικές επιθέσεις εναντίον της Γης, ταξίδια σε μελλοντικούς εφιαλτικούς κόσμους, εκμηδενιστές προσωπικότητας και κοράκια με υπερβατικές δυνατότητες. Μαζί ένας Σβαρτσενέγκερ από τα παλιά στον κλασικό πια ρόλο του εκτελεστή, αλλά σε προβολή τριών διαστάσεων και με ζωντανούς ηθοποιούς να πετάγονται ξαφνικά από την επίπεδη οθόνη. Μόνο που αυτό ειδικά το θέαμα πρέπει κανείς για να το απολαύσει προς το παρόν να ταξιδέψει και να βρεθεί στο Πάρκο των Θαυμάτων μιας μεγάλης κινηματογραφικής εταιρείας.
Μα τι γίνεται, τα αφεντικά του χολιγουντιανού κινηματογράφου τρελάθηκαν και πετούν τα λεφτά τους από το παράθυρο; Και βέβαια όχι, αφού μπορεί ταινίες όπως ο «Υδάτινος κόσμος» να κόστισαν πρωτοφανή ποσά και να έκοψαν απελπιστικά λίγα εισιτήρια, όμως άλλες όπως το «Τζουράσικ Παρκ» πλησίασαν σε κέρδη το ένα δισ. δολάρια. Απλώς χοντραίνει ο τζόγος και λίγοι πια αντέχουν τα έξοδα για να ποντάρουν.
Ο θαυμαστός ψηφιακός μας κόσμος
Κάποια στιγμή στη διάρκεια της εξέλιξης των εικαστικών τεχνών οι άνθρωποι από τη ζωγραφική με πινέλα και το αδιατάρακτο άπλωμα των χρωμάτων σε επιφάνειες πέρασαν και σε μια άλλη μορφή απεικόνισης. Εκεί το περιεχόμενο της εικόνας κατασκευαζόταν με μικρότατες έγχρωμες ψηφίδες διαλεγμένες μία μία, τοποθετημένες με μαεστρία τόσο κοντά ώστε να μεταδίδουν και πάλι το μήνυμα που είχε στον νου του ο δημιουργός. Τα ψηφιδωτά διατήρησαν φυσικά μια δική τους αυτονομία και ένα ύφος που δεν αφήνει να τα μπερδέψεις με κάτι άλλο.
Ξαναγυρίζοντας στο παρόν θυμίζουμε ότι τα ηλεκτρικά σήματα χαμηλής έντασης συνεχίζουμε σε πολλές περιπτώσεις να τα χρησιμοποιούμε. Κατά συνεχή τρόπο, όπως τα χρώματα, περνώντας δηλαδή βαθμιαία από τη μία απόχρωση στην άλλη. Χωρίς αισθητές στο μάτι διακοπές και ασυνέχειες ή στην περίπτωση των ηλεκτρικών σημάτων από τη μια τιμή στην αμέσως επόμενη, απειροελάχιστα μεγαλύτερη ή μικρότερη. Αυτά είναι τα αναλογικά σήματα. Ο,τι όμως έγινε στη ζωγραφική όταν εμφανίστηκαν τα ψηφιδωτά, επαναλήφθηκε κάποια στιγμή και στην ηλεκτρονική τεχνολογία.
Εκεί δηλαδή όπου τα ρεύματα δεν ξεπερνούν σε τιμές έντασης το ένα Αμπέρ τα σήματα βρέθηκε ότι είναι πολύ χρήσιμο να εξελίσσονται χρονικά και με ασυνεχή τρόπο. Να φτιάχνονται δηλαδή από μικρούς στοιχειώδεις παλμούς που όμως δεν μπορούν να διασπαστούν σε άλλους ακόμη μικρότερους. Οπως ακριβώς γινόταν με τις ψηφίδες στις εικόνες της βυζαντινής εποχής.
Γρήγορα όλοι κατάλαβαν πως μια τέτοια τεχνική χαρίζει αφάνταστη ευελιξία όταν θέλουμε να επεξεργαστούμε κάποια χρήσιμα σήματα. Γιατί μπορούμε να δουλεύουμε κάθε κομματάκι τους χωριστά αλλάζοντάς το ίσως μόνον αυτό, μεταφέροντάς το κάπου αλλού ή φτιάχνοντας αντίγραφά του.
Σήμερα λοιπόν ζούμε βουτηγμένοι κυριολεκτικά στα αγαθά που μας προσφέρει αυτή η ψηφιακή τεχνολογία. Τι να πρωτοαναφέρεις. Ολα τα υπολογιστικά μηχανήματα ανήκουν στον ψηφιακά αναπτυσσόμενο κόσμο, το Ιντερνέτ επίσης, ένα μεγάλο μέρος της τηλεφωνίας καθώς και τα περισσότερα από τα εκπληκτικά κόλπα που έχουν αλλάξει τον κινηματογράφο εδώ και 15 περίπου χρόνια, από την εποχή μιας ταινίας που ονομαζόταν, όχι απροσδόκητα, «Τρον» (ηλεκΤΡΟΝιο) και του «Σταρ Τρεκ ΙΙ: Η οργή του Χαν».
Από την άβυσσο στους δεινοσαύρους
Ο ελληνικής καταγωγής Τζορτζ Λούκας θεωρείται ο πρώτος στο Χόλιγουντ που διέβλεψε τις δυνατότητες της ψηφιακής τεχνολογίας για να δημιουργηθούν σκηνές πραγματικά σαγηνευτικές για τον θεατή. Αυτός εκμεταλλεύθηκε πλήρως τη δυναμική του συνδυασμού υπολογιστής – κάμερα. Κατάλαβε ότι μπορούσε να απομιμείται την πτήση διαφόρων αντικειμένων κινώντας την κάμερα γύρω από ένα ακίνητο αντικείμενο. Μετά, με την τέλεια ακρίβεια που του χάριζε η παρουσία του υπολογιστικού μηχανήματος, μπορούσε να επαναλάβει την κίνηση μπροστά σε διάφορες άλλες κινηματογραφημένες σκηνές, όπως ένας συννεφιασμένος ουρανός ή κάποιο κτίριο που καίγεται αφήνοντας τον θεατή άναυδο από το αποτέλεσμα. Μετά άρχισαν να παράγονται χάρη στην επινόηση ειδικών προγραμμάτων μέσα στις μνήμες των υπολογιστικών μηχανημάτων τα πιο ετερόκλητα πλάσματα μέσα από τη φαντασία του κάθε σκηνοθέτη. Υπαρκτά ή ανύπαρκτα. Για τις ανάγκες της ταινίας «Σταρ Τρεκ ΙΙ», για παράδειγμα, πέτυχε μπροστά στα μάτια μας ένας ολόκληρος πλανήτης να φαίνεται ότι καταστρέφεται από τη φωτιά και μετά να ξαναπρασινίζει.
Ο δρόμος είχε ανοίξει. Τα ρεκόρ καταρρίπτονταν με κάθε καινούργια χολιγουντιανή παραγωγή. Στην «Αβυσσο» του Τζέιμς Κάμερον είχαμε τα πρώτα τριών διαστάσεων ψηφιακά δημιουργημένα πλάσματα, στο «Ο θάνατος σου πάει πολύ» το πρώτο ρεαλιστικό σε εμφάνιση ανθρώπινο δέρμα, στον «Τερμινέιτορ 2» τον πρώτο ψηφιακά δημιουργημένο χαρακτήρα και στο «Τζουράσικ Παρκ» όλους εκείνους τους ανύπαρκτους αλλά αρκετά ζωντανούς στην οθόνη δεινοσαύρους. Πέρυσι με τον «Κάσπερ» είχαμε τον πρώτο ψηφιακά δημιουργημένο πρωταγωνιστή, ενώ το «Τόι στόρι» είναι η πρώτη ταινία όπου όλα έγιναν μέσα στα σπλάγχνα των υπολογιστικών μηχανημάτων.
Οποιος σπέρνει ανέμους
Ο δρόμος πια είναι ανοιχτός για τα πάντα. Τη χρονιά που μας έρχεται θα δούμε ανθρώπους – τίγρεις, κοράκια και ανεμοστρόβιλους να σαρώνουν τις οθόνες. Και από ό,τι φαίνεται μαζί τα εισιτήρια στους κινηματογράφους. Προτού όμως κοπάσουν οι άνεμοι που σπέρνει αδίστακτα πια το Χόλιγουντ, αναγγέλλεται και το επόμενο βήμα. Η εικόνα παύει πια να είναι επίπεδη. Ο Τζέιμς Κάμερον ξαναφωνάζει στο κινηματογραφικό εργαστήριο τον Σβαρτσενέγκερ και τους άλλους υπέροχους του «Τερμινέιτορ 2» για να φτιάξει τη διάρκειας μόλις 12 λεπτών τρίτη συνέχεια, αλλά τώρα σε τρεις διαστάσεις!!! Ενα κολοσσιαίο εγχείρημα παρ’ όλη τη μικρή διάρκεια.
Τα απαραίτητα για την ταινία αντικείμενα παρουσιάζονται σε εικόνες φτιαγμένες εξ ολοκλήρου στο υπολογιστικό μηχάνημα. Σαν να έκανε λήψη μια κάμερα με την άποψη του αριστερού ματιού. Το ίδιο γίνεται και για το δεξιό μάτι. Οι τεχνικοί φτιάχνουν τις σκηνές μέσα στην ηλεκτρονική μνήμη φανταζόμενοι συνεχώς πώς θα είναι οι διάφορες υποθετικές γωνίες λήψεως, βοηθημένοι και από τις ηλεκτρονικές ψηφίδες που λέγαμε πριν. Προβαλλόμενες μετά ταυτόχρονα οι δύο αυτές δήθεν απόψεις του ματιού δημιουργούν την (επιθυμητή) ψευδαίσθηση των τριών διαστάσεων.
Αν λοιπόν σκεφθούμε ότι μόνο για μία ακολουθία σκηνών δράσης συνέβησαν τα εξής: κινηματογραφήθηκαν μπροστά σε ένα πράσινο πανί ο Σβαρτσενέγκερ και ο μικρός προστατευόμενός τουΩ μετά σμικρύνθηκαν στο ένα τέταρτο για ενσωματωθούν στην κινηματογράφηση του υποτιθέμενου άμεσου περιβάλλοντός τουςΩ όλο αυτό ξανασμικρύνθηκε στο ένα εικοστό τέταρτο που ήταν η ακόμη μικρότερη μακέτα της πόλης στο φόντο, ενώ καθένα από αυτά έπρεπε να γίνει με την άποψη του αριστερού και μετά του δεξιού ματιού, αρχίζει να χάνεται ο λογαριασμός των κόπων για μια έστω και δωδεκάλεπτη ταινιούλα. Χώρια που τελικά κάποια στιγμή, εκεί σε μια ειδικά διαμορφωμένη αίθουσα στο Λούνα Παρκ που διατηρεί η Γιουνιβέρσαλ στη Φλόριντα, ξεπηδάει κουρελιάζοντας την έννοια της οθόνης και η αληθινή μοτοσικλέτα του Σβαρτσενέγκερ.
Ο ιμπεριαλισμός της εικόνας
Ο θεατής όμως θα συνεχίσει να ανταποκρίνεται θετικά στους καταρράκτες αυτούς των οπτικών τεχνασμάτων; Μήπως αρχίζουν να γυρίζονται σενάρια μόνο και μόνο επειδή θα έχουν μέσα καινούργια βεγγαλικά εικόνων; Πίδακες ολόκληρους από εκτυφλωτικά στιγμιότυπα των πρωταγωνιστών και των σκηνοθετών τους, που είναι πια καλό να διαθέτουν και κάποιο δίπλωμα μηχανικού, όπως ο Τζέιμς Κάμερον; Ταινίες σαν την «Ημέρα της Ανεξαρτησίας» άλλοτε θα τις έβαζαν οι ίδιοι οι Αμερικανοί στις χωρίς αξιώσεις Β-movies, ενώ τώρα τις θεοποιούν. Φυσικά τώρα ο κινηματογράφος τους έχει πια το μονοπώλιο στις ψηφιακές εξτραβαγκάντζες, αλλά μόνο με άρτον και εντυπωσιακά τεχνάσματα θα θρέφεται από εδώ και πέρα ο κόσμος; Ας ελπίσουμε ότι η αναπόφευκτη ανία μετά τον κορεσμό θα επαναφέρει και την αίσθηση του μέτρου.
