Οταν συναντάς έναν άνθρωπο που έχει επιστρέψει πρόσφατα από την κόλαση, περιμένεις μάλλον ενστικτωδώς να ακούσεις το τραύμα στις λέξεις του και να το μετρήσεις στις κινήσεις του.
Ομως ο Χρίστος Γεωργάλας εκπέμπει μια παράδοξη, θαρρείς, ηρεμία. Και γι’ αυτό δεν ευθύνεται μόνο το γεγονός ότι πρόκειται για έναν έμπειρο χειρουργό βάσης κρανίου, κεφαλής και τραχήλου, που έχει μάθει να επιχειρεί με ολύμπια ψυχραιμία.
Την άνοιξη του 2025 αποφάσισε να μεταφέρει αυτή την ακρίβεια – κυρίως όμως την ενσυναίσθησή του – στο πιο ανοιχτό και ανεπούλωτο τραύμα του πλανήτη.
Ο Γεωργάλας άφησε την ασφάλεια και την άνεση του ιδιωτικού νοσοκομείου της Αθήνας όπου εργάζεται, ταξίδεψε με τη βρετανική οργάνωση Medical Aid for Palestinians (MAP) στην εμπόλεμη ζώνη της Μέσης Ανατολής και εγκαταστάθηκε για έναν µήνα στη νότια Γάζα, στο νοσοκοµείο Νάσερ.
© Γιώργος Βελλής
Ηταν για εκείνον μια καθοριστική εμπειρία. Χωρίς να το έχει προβλέψει ή μεθοδεύσει, ο έλληνας γιατρός έγινε αυτόπτης μάρτυρας μιας γενοκτονίας.
Επιστρέφοντας από τη Γάζα, είχε υποσχεθεί στον εαυτό του να εκδώσει τις σημειώσεις και το ημερολόγιο που κρατούσε εκεί καθημερινά. Οχι για να δρέψει δάφνες ήρωα. Αλλά για να πληροφορήσει – όσους είναι διατεθειμένοι να δουν και να ακούσουν – για όσα στην πραγματικότητα συμβαίνουν σε μια αποκλεισμένη και αποκομμένη από τον υπόλοιπο κόσμο περιοχή του πλανήτη.
Πριν από λίγες ημέρες έκανε εκείνη τη δέσμευσή του πράξη με την κυκλοφορία του βιβλίου «Ημερολόγιο Γάζας – Ιατρική εν μέσω γενοκτονίας» (εκδ. Τόπος). Η άφιλτρη και αδιαμεσολάβητη αφήγησή του έγινε και η αφορμή για αυτή τη συνομιλία, έξι μήνες από τη για άλλους εύθραυστη, για τους περισσότερους οιονεί εκεχειρία στην περιοχή.
Γιατρέ, διαβάζοντας κανείς το βιβλίο σας καταλαβαίνει ότι πρόκειται για μια εντελώς αδιαμεσολάβητη και άφιλτρη καταγραφή. Πώς αποφασίσατε να δημοσιεύσετε το ημερολόγιό σας από τη Γάζα;
«Το έγραψα και, κοιτώντας το τώρα, είναι οριακά τρομακτικό, γιατί δεν μπορώ να το δω σαν ένα “βιβλίο”.
Η αλήθεια είναι πως, επιστρέφοντας από τη Γάζα, δεν άλλαξα ούτε μία πρόταση. Απλώς καθαρόγραψα και έβαλα μαζί όλες τις καταγραφές που είχα κάνει εκεί.
Δεν θα μπορούσα, άλλωστε, δεν είχα την ψυχική ηρεμία ή τη διάθεση να κάτσω να γράψω κάτι εκ των υστέρων. Οταν το διαβάζω, λοιπόν, λειτουργεί σχεδόν ψυχαναλυτικά. Θυμάμαι πώς σκεφτόμουν κάθε μέρα. Κάθε καταγραφή αντιστοιχεί σε συγκεκριμένες εικόνες, μορφές, ανθρώπους, στιγμές. Είναι όλα πολύ προσωπικά».
Την άνοιξη του 2025 ο Χρίστος Γεωργάλας πέρασε έναν μήνα στη Γάζα ως μέλος της ανθρωπιστικής αποστολή της MAP
Υπήρχε μια εσωτερική ανάγκη πίσω από αυτή την έκδοση, πέρα από τον προφανή σκοπό της ενίσχυσης μέσω των εσόδων των οργανώσεων MAP και March to Gaza-Ελλάδα;
«Θεωρώ ότι θα ήταν εγωιστικό να μη μοιραστώ αυτό που έζησα. Είναι κάτι που αφορά πολύ περισσότερους από εμένα.
Είναι, φυσικά, μια καταγραφή μέσα από το δικό μου φίλτρο, στον βαθμό που αναφέρομαι σε αυτά που είδα με τα μάτια μου και ένιωσα. Αλλά αφορά και ένα γεγονός το οποίο, με τη βαρύτητα που έχει, μας αφορά όλους.
Ουσιαστικά, πρόκειται για κάτι που αλλάζει τον κόσμο μας. Ενα μικρό απόσπασμα αυτού του κοσμοϊστορικού γεγονότος έζησα εγώ, από τον τέταρτο όροφο του Νοσοκομείου Νάσερ. Πιστεύω ειλικρινά ότι από εδώ και πέρα θα μιλάμε για τον κόσμο “πριν” και “μετά” τη Γάζα».
«Είναι αστείο να πω εγώ ότι απελπίζομαι, όταν δεν απελπίζονται οι Παλαιστίνιοι που τα υφίστανται όλα αυτά»
Δεν βλέπετε, ωστόσο, ότι το τελευταίο διάστημα το θέμα τείνει να παραγκωνιστεί, ειδικά στην ελληνική ατζέντα;
«Απόλυτα. Τείνει να ξεχαστεί μέσα από αυτή την ψεύτικη εκεχειρία – γιατί δεν μπορείς να μιλάς για εκεχειρία όταν σκοτώνονται 800 άνθρωποι σε συνθήκες υποτιθέμενης ειρήνης. Ωστόσο, δεν μπορεί να ξεχαστεί πραγματικά, γιατί καθορίζει αυτά που θα βλέπουμε στο μέλλον.
Το ότι αφήσαμε να εξελιχθεί μια γενοκτονία σημαίνει ότι αλλάζει ο τρόπος με τον οποίο θα γίνονται οι συγκρούσεις από εδώ και πέρα. Βλέπουμε αυτή τη στιγμή το playbook της Γάζας να επαναλαμβάνεται στον Λίβανο. Η τακτική της συνειδητής στόχευσης αμάχων, υγειονομικών και δημοσιογράφων, η καταστροφή των κατοικιών για να δημιουργηθεί μια tabula rasa, μια λευκή ζώνη.
Αυτό που έγινε στη Ράφα βλέπουμε να γίνεται τώρα στον νότιο Λίβανο. Οπότε, και αν εμείς το ξεχάσουμε, δεν μας ξεχνάει αυτό. Αν το αφήσουμε να περάσει έτσι, ανοίγουμε την πόρτα στο να επαναληφθεί».
© Γιώργος Βελλής
Με τους ανθρώπους που γνωρίσατε στη Γάζα διατηρείτε επαφή; Τι σας λένε για το πώς είναι τα πράγματα σήμερα εκεί;
«Μιλάμε συνεχώς. Πρέπει να σας πω ότι είναι άνθρωποι που δεν τους αρέσει καθόλου να γκρινιάζουν. Αν δεν τους συμβεί κάτι οξύ, θα σας πουν “όλα είναι καλά”. Είναι εξαιρετικά αξιοπρεπείς.
Αν όμως επιμείνετε ή σκάψετε λίγο παραπάνω, θα σας πουν ότι μένουν ακόμα σε σκηνές, ότι δεν έχουν ρεύμα.
Για να καταλάβετε, θυμάμαι ότι συνάδελφοι με τους οποίους έζησα μαζί τον έναν μήνα στο Νάσερ απολογούνταν συνέχεια επειδή δεν είχαν να με κεράσουν ή να μου κάνουν το τραπέζι. Απολογούνταν που τους έβλεπα στα άσχημά τους».
Κάνουν ακόμα όνειρα αυτοί οι άνθρωποι; Γιατί, στο μυαλό των περισσοτέρων, η Γάζα είναι απλώς μια κατεστραμμένη περιοχή χωρίς νερό, ρεύμα και στέγη.
«Είναι όλα αυτά που λέτε, αλλά οι άνθρωποι παραμένουν φοβερά δημιουργικοί. Αν χρειαστεί, θα τα ξαναχτίσουν όλα με γυμνά χέρια.
Συνεχίζουν να προσπαθούν να κάνουν τη ζωή τους καλύτερη. Ενας συνάδελφος ωτορινολαρυγγολόγος οργανώνει τώρα διαδικτυακά µαθήµατα και συζητήσεις περιστατικών με γιατρούς από την Αμερική, τον Καναδά και την Ελλάδα.
Οι Παλαιστίνιοι δεν είναι άνθρωποι που θα σταματήσουν να κοιτάνε ψηλά – όσο και αν προσπαθήσει κάποιος να τους ταπεινώσει και να τους καταστρέψει».
«Πηγαίνοντας στη Γάζα αισθάνθηκα μια βαθιά εσωτερική ηρεμία. Ενιωθα ότι είμαι εκεί όπου πρέπει να είμαι»
Θυμωμένοι δεν είναι; Πολλοί θα περίμεναν ότι το μόνο που θα ήθελαν είναι εκδίκηση.
«Δεν είναι ότι δεν καταλαβαίνουν την αδικία. Την έχουν βιώσει στο πετσί τους οι ίδιοι, οι γονείς τους, οι παππούδες τους.
Βλέπουν από μακριά τα χωριά από τα οποία εκδιώχθηκαν, τα οποία τώρα έχουν αποικιστεί. Δεν θα τη δεχθούν ποτέ αυτή την αδικία.
Η Γάζα, όπως εξηγεί ο Χρίστος Γεωργάλας, είναι η περιοχή με τα περισσότερα ακρωτηριασμένα παιδιά στον πλανήτη. Ο αριθμός τους υπολογίζεται σε 21.000
Αλλά αντιλαμβάνονται πόσο αντιπαραγωγικό είναι να γεμίζεις την ψυχή σου με θυμό. Ισως δεν έχουν καν την πολυτέλεια να το κάνουν.
Αν έχεις αρκετή ενέργεια ώστε ένα κομμάτι της να το αφιερώσεις στο να θυμώνεις, σημαίνει ότι έχεις μια μορφή πολυτέλειας. Αυτοί την ενέργειά τους την καταναλώνουν στην επιβίωση και τη δημιουργία».
Τι ακριβώς θέλουν; Ποια έχετε καταλάβει ότι θα ήταν μια βιώσιμη και αποδεκτή λύση για τη Γάζα;
«Σε ένα πολύ βασικό επίπεδο, θέλουν να ζουν όπως ζούμε όλοι μας. Οι γιατροί θέλουν να μπορούν να πάνε σε ένα συνέδριο στο εξωτερικό ή να δώσουν ευρωπαϊκές εξετάσεις ειδικότητας. Οι νέοι θέλουν να παντρευτούν, να κάνουν παιδιά, να σπουδάσουν, να φτιάξουν ένα σπίτι, να ερωτευθούν, να μπορούν να ταξιδέψουν.
Θέλουν να μη ζουν στο μεγαλύτερο ανοιχτό στρατόπεδο συγκέντρωσης του κόσμου – έτσι το έχει χαρακτηρίσει η Διεθνής Αμνηστία. Φανταστείτε ότι οι νέοι κάτω των 25 ετών δεν έχουν καταφέρει να βγουν ποτέ από τη Γάζα. Οι άνθρωποι θέλουν στοιχειώδη ελευθερία».
«Το να βοηθάς, να είσαι χρήσιμος, σε κάνει βαθιά ευτυχισμένο. Ακόμα και αν ξεκινάει ως μια ιδιοτελής ανάγκη, η αλληλεγγύη λειτουργεί»
Είστε ένας καταξιωμένος γιατρός, με οικογένεια, παιδιά και μια καλή δουλειά. Γιατί τα αφήσατε όλα αυτά για να πάτε σε εμπόλεμη ζώνη;
«Γιατί δεν µπορούσα να συνεχίσω να βλέπω ό,τι συνέβαινε από µακριά. Είχε φτάσει σε ένα σηµείο που πλέον δεν το άντεχα.
Αισθανόµουν προσωπικά υπεύθυνος για το γεγονός ότι έβλεπα να σκοτώνονται συνάδελφοί µου, άνθρωποι που γνώριζα από προηγούµενη αποστολή το 2012, και δεν έκανα τίποτα. Εβλεπα να µπαίνουν σε νοσοκοµεία και να παίρνουν µωρά από θερµοκοιτίδες κι εγώ απλώς το διάβαζα στα sites ή τις εφηµερίδες.
Ξέρετε, αν το συνηθίσεις αυτό, αν σκρολάρεις στο κινητό σου βλέποντας νεκρά παιδιά και µετά πας να συνεχίσεις κανονικά την ηµέρα σου, κάτι καταστρέφεται µέσα σου για πάντα. Εγώ, σε αντίθεση µε άλλους, ήµουν τυχερός. Είχα την ιατρική ιδιότητα που µου επέτρεπε να κάνω έµπρακτα κάτι».
© Γιώργος Βελλής
Δεν φοβηθήκατε;
«Ηταν εμπόλεμη ζώνη, άρα υπήρχε προετοιμασία για το πώς θα αντιμετωπίσουμε κάθε κατάσταση.
Αλλά θεωρώ ότι το Ισραήλ χτυπάει πολύ στοχευμένα. Θα ήταν κακή δημοσιότητα για αυτούς να σκοτώσουν ξένους γιατρούς.
Γι’ αυτό, παρότι έχουν σκοτώσει πάνω από 1.600 ντόπιους υγειονομικούς, δεν έχουν χτυπήσει ξένους. Ουσιαστικά, αυτοί που κινδύνευαν καθημερινά ήταν οι παλαιστίνιοι συνάδελφοί μου».
Νιώσατε πιο ήσυχος όταν επιστρέψατε στην Ελλάδα;
«Θα σας ακουστεί περίεργο, αλλά ένιωσα πιο ήσυχος όταν ήμουν εκεί. Πηγαίνοντας στη Γάζα αισθάνθηκα μια βαθιά εσωτερική ηρεμία. Ενιωθα ότι είμαι εκεί όπου πρέπει να είμαι.
Κοιμόμουν πολύ καλύτερα – παρότι φορούσαµε ωτασπίδες τα βράδια λόγω των επιθέσεων – απ’ ό,τι κοιμόμουν στο σπίτι μου στην Αθήνα.
Οι άνθρωποι, ξέρετε, δεν μπορούμε να ζήσουμε κλεισμένοι στο μικρό μας καβούκι. Εχουμε ανάγκη τους άλλους, έχουμε ανάγκη να νιώθουμε ότι προσφέρουμε. Πριν από όλα, για εμάς».
Πρακτικά, τι συνθήκες αντιμετωπίσατε στα νοσοκομεία;
«Δεν υπήρχε τροφή. Από εργαλεία και υλικά, σχεδόν τα πάντα ήταν σε έλλειψη. Κάναμε ενδοσκοπικά χειρουργεία σε σπασμένες οθόνες, με κατεστραμμένα εργαλεία.
Το νερό δεν ήταν ασφαλές, πίναμε από ειδικά μπουκάλια με φίλτρο. Το ρεύμα έπεφτε συνεχώς και δουλεύαμε με γεννήτριες, οι οποίες, αν τελείωνε το πετρέλαιο, σταματούσαν. Ολα ήταν οριακά».
Η «θέα» από το νοσκομείο Νάσερ στη νότια Γάζα, όπου ο Χρίστος Γεωργάλας εργάστηκε εθελοντικά την άνοιξη του 2025
Ακούμε συνεχώς το αφήγημα από το Ισραήλ ότι τα νοσοκομεία στη Γάζα βομβαρδίζονταν επειδή αποτελούσαν «καταφύγια της Χαμάς». Εσείς, ζώντας μέσα σε ένα νοσοκομείο 24 ώρες το 24ωρο, είδατε τρομοκράτες;
«Οχι απλώς δεν είδα εγώ, αλλά έχουν περάσει πάνω από 500 ξένοι υγειονομικοί από τα νοσοκομεία της Γάζας και κανένας δεν έχει αναφερθεί ποτέ σε παρουσία ενόπλων ή αποθήκες πυρομαχικών.
Ζούσα έναν μήνα εκεί, κοιμόμουν, έτρωγα, ανεβοκατέβαινα τους ορόφους. Κανείς ποτέ δεν μου είπε “μην μπεις εδώ” ή “μην πας εκεί”».
Είναι θέμα λογικής: Αν θες να μάθεις αν το τσιγάρο βλάπτει, δεν ρωτάς την καπνοβιομηχανία, ρωτάς τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας και τους γιατρούς.
Αντίστοιχα, για το αν υπάρχουν ένοπλοι στα νοσοκομεία, δεν θα ρωτήσεις τον ισραηλινό στρατό, ούτε τη Χαμάς. Θα ρωτήσεις τον ΟΗΕ, τη Διεθνή Αμνηστία, τους Γιατρούς Χωρίς Σύνορα.
Κανένας ανεξάρτητος φορέας δεν επιβεβαίωσε ποτέ αυτούς τους ισχυρισμούς».
Γιατρέ, στη Γάζα είδατε από πρώτο χέρι για πόση βία και δυστυχία είναι ικανός ο άνθρωπος. Δεν σας απελπίζει αυτή η ιδέα;
«Είναι τρομακτικό. Αλλά, παράλληλα, σκέφτομαι τους ανθρώπους που θέλουν να βοηθήσουν.
Σκέφτομαι τους ίδιους τους Παλαιστίνιους, που δεν έχουν σκύψει το κεφάλι. Είναι πολύ αστείο να πω εγώ ότι απελπίζομαι, όταν δεν απελπίζονται εκείνοι που τα υφίστανται όλα αυτά».
Αν κάποιος που διαβάζει αυτή τη συνέντευξη αναρωτηθεί «εγώ τι μπορώ να κάνω από την Ελλάδα;», τι θα του λέγατε;
«Οι Παλαιστίνιοι δεν είναι άνθρωποι που θα σταματήσουν να κοιτάνε ψηλά – όσο και αν προσπαθήσει κάποιος να τους ταπεινώσει και να τους καταστρέψει»
«Το πιο σημαντικό είναι να σταματήσει ο αποκλεισμός της Γάζας. Αυτή τη στιγμή δεν μπορούν να περάσουν ούτε τα βασικά υλικά για να φτιάξουν οι άνθρωποι τα σπίτια ή τα εργοστάσια αφαλάτωσης που χρειάζονται για να έχουν καθαρό νερό.
Το δεύτερο, και πολύ άμεσο, αφορά τα παιδιά. Η Γάζα έχει τον μεγαλύτερο αριθμό ακρωτηριασμένων παιδιών στον κόσμο – περίπου 21.000. Πολλά από αυτά χρειάζονται νοσηλεία στο εξωτερικό. Είναι απίστευτο ότι στην Ελλάδα νομίζω έχουμε δεχθεί μόλις δύο ή τρία τέτοια παιδιά. Πρέπει να πιέσουμε την κυβέρνησή μας.
© Γιώργος Βελλής
Μπορούμε να δημιουργήσουμε μια γέφυρα για να έρθουν εδώ να νοσηλευθούν. Οι γιατροί μας το θέλουν, είναι διαθέσιμοι. Η Ιρλανδία το κάνει ήδη. Δεν υπάρχει καμία δικαιολογία για να μη νοσηλεύσεις ένα ακρωτηριασμένο παιδί».
Τι μάθατε τελικά από αυτόν τον μήνα στη Γάζα;
«Οτι οι άνθρωποι είμαστε φτιαγμένοι για την αλληλεγγύη. Το 2012, με τη γυναίκα μου, είχαμε πάρει έναν χρόνο άδεια για να ταξιδέψουμε σε όλον τον κόσμο. Λατινική Αμερική, Ασία, Αφρική… Γυρίσαμε παντού.
Αλλά οι δύο μήνες που είχαμε περάσει τότε δουλεύοντας εθελοντικά, πάλι στη Γάζα, ήταν η περίοδος που θυμόμαστε ως την πιο ουσιαστική, την πιο συγκλονιστική της ζωής μας.
Το να βοηθάς, να είσαι χρήσιμος, σε κάνει βαθιά ευτυχισμένο. Ακόμα και αν ξεκινάει ως μια ιδιοτελής ανάγκη, για να νιώσεις εσύ καλά, η αλληλεγγύη λειτουργεί. Και λειτουργεί πολύ καλύτερα από τον θυμό».
Θα ξαναπηγαίνατε στη Γάζα;
«Θα πήγαινα χθες. Και σίγουρα θα ξαναπάω».
Info: Το βιβλίο του Χρίστου Γεωργάλα «Ημερολόγιο Γάζας – Ιατρική εν μέσω γενοκτονίας» κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Τόπος
