Το 20% της παγκόσμιας προσφοράς πετρελαίου και υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG) και το 13% του παγκόσμιου εμπορίου λιπασμάτων. Αυτά είναι τα ποσοστά των δύο κρίσιμων ομάδων προϊόντων που διέρχονται των Στενών του Ορμούζ, τα οποία είναι αποκλεισμένα εδώ και έναν μήνα από τον ιρανικό στρατό, ως αντίποινα στην επίθεση που εξαπέλυσαν Ουάσινγκτον και Τελ Αβίβ κατά της Τεχεράνης.
Η απρόσκοπτη διακίνηση των οποίων είναι ταυτισμένη με την γεωργική παραγωγή και κατ’ επέκταση τη διαβίωση δισεκατομμυρίων ανθρώπων. Ειδικοί σε θέματα τροφίμων πιστεύουν ότι εάν η μεσανατολική κρίση δεν εκτονωθεί, μια άνευ προηγουμένου παγκόσμια επισιτιστική κρίση θα πρέπει να θεωρείται βεβαιότητα, καθώς οι αρνητικές επιπτώσεις έρχονται να λειτουργήσουν σωρευτικά στην επισιτιστική κρίση που προκάλεσε η εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία το 2022.
Η συνέντευξη
Ο διευθυντής της Υπηρεσίας Επισιτιστικής Ασφάλειας του Παγκόσμιου Προγράμματος Σίτισης (WFP) του ΟΗΕ, Ζαν Μάρτιν Μπάουερ μίλησε στο «Βήμα» για τους κινδύνους μιας νέας επισιτιστικής κρίσης και τον αντίκτυπό της στο καθημερινό κόστος διατροφής.
Οι αναλυτές προειδοποιούν ότι ένα παρατεταμένος αποκλεισμός των Στενών του Ορμούζ μπορεί να προκαλέσει παγκόσμια κρίση επισιτιστικής ασφάλειας. Συμμερίζεστε αυτήν την άποψη;
Έχει ήδη υπάρξει μια βαθιά ανησυχητική επίδραση στην παγκόσμια επισιτιστική ασφάλεια και οι προοπτικές για το υπόλοιπο 2026 είναι ακόμη πιο ανησυχητικές. Το μπλοκάρισμα των Στενών του Ορμούζ έχει περιορίσει την προμήθεια καυσίμων και λιπασμάτων, προϊόντα απαραίτητα για τη γεωργία. Επίσης, οι ναυτιλιακές εταιρείες έχουν γίνει απρόθυμες να μετακινηθούν μέσω της εμπορικής οδού της Ερυθράς Θάλασσας, γεγονός που δημιουργεί επιπλέον διαταραχές στην αλυσίδα εφοδιασμού για καύσιμα και άλλα είδη πρώτης ανάγκης. Αυτό σημαίνει ότι η γεωργία πιθανότατα θα γίνει πιο ακριβή και το κόστος των τοπικά καλλιεργούμενων τροφίμων να αυξηθεί.
Οι εξελίξεις θα πλήξουν απίστευτα σκληρά την υποσαχάρια Αφρική και ιδιαίτερα την Ασία, οι οποίες εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από τις εισαγωγές. Για παράδειγμα, στη Σομαλία, που μαστίζεται από σοβαρή ξηρασία, η τιμή ορισμένων βασικών προϊόντων έχει αυξηθεί κατά τουλάχιστον 20% από την έναρξη της σύγκρουσης και οι αυξήσεις στις τιμές των τροφίμων πιθανότατα να συνεχιστούν τους επόμενους μήνες. Οικογένειες που βρίσκονται ήδη στα πρόθυρα της επιβίωσης θα πρέπει να βρουν νέους τρόπους για να αντιμετωπίσουν την κατάσταση. Εάν η κρίση συνεχιστεί μέχρι τον Ιούνιο και η τιμή του πετρελαίου παραμείνει πάνω από τα 100 δολάρια, οι αναλύσεις μας δείχνουν ότι επιπλέον 45 εκατομμύρια άνθρωποι θα μπορούσαν να εξωθηθούν στο φάσμα της οξείας πείνας, ανεβάζοντας τα παγκόσμια επίπεδα πείνας στα 363 εκατομμύρια ανθρώπους – έναν αριθμό πρωτοφανή.
Πόσος χρόνος χρειάζεται για την αποκατάσταση της κανονικότητας, εάν ο πόλεμος τελειώσει τις επόμενες εβδομάδες;
Δεν πρόκειται για μια κρίση που θα επιλυθεί από τη μια μέρα στην άλλη, ακόμη και αν η σύγκρουση τελειώσει αύριο. Μετά τις διαταραχές στην εφοδιαστική αλυσίδα κατά τη διάρκεια της πανδημίας του Covid-19 και την έναρξη του πολέμου στην Ουκρανία, χρειάστηκαν μήνες για να επαναλειτουργήσουν οι εφοδιαστικές αλυσίδες κανονιά, επομένως είναι πιθανό να δούμε το ίδιο μοτίβο και εδώ. Πέρα από αυτό, οι σημερινές διαταραχές θα έχουν μακροπρόθεσμες επιπτώσεις. Γιατί μια σημαντική ποσότητα λιπασμάτων διακινείται μέσω αυτών των οδών και η διαταραχή έρχεται ενώ ξεκινά η περίοδος σποράς. Αυτό θα έχει μακροπρόθεσμες επιπτώσεις, είναι πιθανό να δούμε χαμηλότερες αποδόσεις καλλιεργειών αργότερα μέσα στο έτος, γεγονός που θα αυξήσει περαιτέρω τις τιμές των τροφίμων.
Πόσο ευάλωτη είναι μια χώρα με το ενεργειακό προφίλ της Ελλάδας, όσον αφορά το καθημερινό τραπέζι;
Οι χώρες που εξαρτώνται από τις εισαγωγές, ιδίως τις εισαγωγές που προέρχονται από τον Περσικό Κόλπο ή διέρχονται από αυτόν, θα επηρεαστούν περισσότερο από αυτήν την κρίση. Γνωρίζουμε από την εμπειρία μας ότι συχνά υπάρχει καθυστέρηση στις αυξήσεις των τιμών των τροφίμων, μπορεί να χρειαστούν μήνες για να εμφανιστούν και συχνά χρειάζονται ακόμη περισσότερο χρόνο για να υποχωρήσουν. Αυτό που μας ανησυχεί πραγματικά είναι τα εκατομμύρια ανθρώπων που ήδη αγωνίζονταν να βρουν τροφή στο τραπέζι, είναι εξαιρετικά ευάλωτοι και αυτό θα μπορούσε να τους ωθήσει σε μια εδραιωμένη επισιτιστική ανασφάλεια, καθώς οι πόροι τους εξαντλούνται. Η Ελλάδα δεν αποτελεί εξαίρεση στον κανόνα, παρότι δεν είναι εκτεθειμένη σε τόσο ακραίες καταστάσεις όπως άλλες περιοχές του πλανήτη.
Οι κυβερνήσεις εφαρμόζουν σειρά μέτρων για να σταματήσουν την άνοδο των τιμών των τροφίμων. Πόσο αποτελεσματικά θεωρείτε αυτά τα μέτρα;
Αυτό που βλέπουμε είναι βραχυπρόθεσμα εργαλεία για την αντιμετώπιση της αυξανόμενης κρίσης, εργαλεία όμως που είναι δαπανηρά και δύσκολο να διατηρηθούν μακροπρόθεσμα. Η αποτελεσματικότητα αυτών των δράσεων θα εξαρτηθεί από το πόσο καιρό οι οδοί εφοδιασμού παραμένουν σε καθεστώς διαταραχής- καθώς αυτές είναι η βασική αιτία αυτής της κρίσης. Επιπλέον, πολλές από τις κυβερνήσεις με τις οποίες συνεργάζεται το WFP έχουν ήδη υψηλά επίπεδα χρέους και οι κοινωνικές υπηρεσίες σε αυτές τις χώρες παρουσιάζουν σοβαρές ελλείψεις. Οι άνθρωποι που αγωνίζονται να αντιμετωπίσουν αυτό το νέο σοκ χρειάζονται υποστήριξη για να τα βγάλουν πέρα, αλλά οι χώρες όπου οι άνθρωποι τη χρειάζονται περισσότερο πολύ απλά δεν μπορούν να παράσχουν την υποστήριξη που χρειάζεται. Φοβόμαστε ότι οι πιο ευάλωτοι άνθρωποι θα αφεθούν χωρίς καμία βοήθεια στην επισιτιστική ανασφάλεια.
