Η μεγάλη κεντρική πόρτα των φοιτητικών εστιών του Πανεπιστημίου Αθηνών επί της Ούλωφ Πάλμε στου Ζωγράφου αποτελεί πλέον το πρώτο «εμπόδιο» που χρειάζεται να ξεπεράσεις για να βρεθείς στο εσωτερικό τους, καθώς το κτίριο έχει ανακαινιστεί και φυλάσσεται. «Η είσοδος γίνεται με ατομική κάρτα. Αν δεν έχετε, δεν μπορείτε να μπείτε μέσα» απαντά ο φύλακας στο αίτημά μας να ανοίξει την πόρτα ώστε να μπούμε στις φοιτητικές εστίες του Ιδρύματος.
Λίγο αργότερα, θα χρειαστεί να περιγράψουμε σε δύο ακόμα ανθρώπους ποιος είναι ο σκοπός της επίσκεψής μας. Η εμπειρία είναι αλήθεια πως για λίγο σε αποπροσανατολίζει. Είναι πράγματι αυτές οι φοιτητικές εστίες ελληνικού πανεπιστημίου; Ωστόσο, από τα πρώτα μόλις βήματα στο εσωτερικό του κτιρίου, οι φοιτητές και οι φοιτήτριες που περιμένουν στην ουρά της σίτισης, μερικά μόλις μέτρα από την είσοδό του, σε επαναφέρουν στην πραγματικότητα. Πρόκειται για μια φοιτητική εστία με αισθητά βελτιωμένες συνθήκες, σε έναν προσεγμένο χώρο χωρίς απρόσμενους επισκέπτες και χωρίς εμφανείς φθορές.
Τι προηγήθηκε; Ο πρύτανης του Πανεπιστημίου Αθηνών καθηγητής Γεράσιμος Σιάσος απαντά ότι «η αναβάθμιση των φοιτητικών εστιών αποτελεί πλέον κεντρική προτεραιότητα» και εξηγεί πως οι χώροι των φοιτητικών εστιών εκκενώθηκαν για να ακολουθήσουν εκτεταμένες αρχιτεκτονικές παρεμβάσεις στον χώρο, κατασκευή νέων χώρων μελέτης, γυμναστήριο και σύγχρονο καφέ.
Καταλήγει σε μια αυτονόητη προϋπόθεση, την οποία ωστόσο επί χρόνια αναζητούσαμε με αγωνία: την ύπαρξη και υποστήριξη ενός αισθήματος ασφάλειας μέσα σε πανεπιστημιακό χώρο και την επακόλουθη εύρυθμη λειτουργία των πανεπιστημιακών δομών. «Ετσι δημιουργούμε πια ένα σύγχρονο, λειτουργικό και ανθρώπινο περιβάλλον για τους φοιτητές και τις φοιτήτριές μας, κάτι που έχει ως αποτέλεσμα μια ήρεμη καθημερινότητά τους και μια έμπρακτη υποστήριξη στην ακαδημαϊκή τους πορεία».
Από τις καταλήψεις στα αναγνωστήρια
Μια βόλτα στον χώρο των φοιτητικών εστιών της Ούλωφ Πάλμε (ΦΕΠΑ Α’) κάνει τις περιγραφές εικόνες. Ανεβαίνοντας στον 2ο από τους 6 ορόφους της εστίας οι αλλαγές είναι εντυπωσιακές. Τα κατειλημμένα δωμάτια και τις φθορές πλέον έχουν αντικαταστήσει διάδρομοι φωτεινοί, αναγνωστήρια με βιβλιοθήκες, καναπέδες, τραπέζια γεμάτα βιβλία και σημειώσεις. Σε άλλους χώρους, φοιτητές κάθονται σε σαλόνια, μιλούν, δουλεύουν στα λάπτοπ τους. Στο τέλος του διαδρόμου, ένα γυμναστήριο με καινούργια όργανα – μια εικόνα που δύσκολα συνδέει κανείς με τη λέξη «εστία» στην Ελλάδα.
Αλλοτε πολλοί χώροι ήταν εγκαταλελειμμένοι, οι κοινόχρηστες αίθουσες λειτουργούσαν περισσότερο σαν αποθήκες και οι φοιτητές και οι φοιτήτριες περιφέρονταν με ένα μόνιμο άγχος για το τι θα συναντήσουν στον επόμενο διάδρομο. Πλέον υπάρχει φως, καθαριότητα και – ίσως το πιο απρόσμενο – χαρούμενες φωνές και ήρεμα βλέμματα.
Για όλα αυτά ο αντιπρύτανης Διοικητικών Υποθέσεων και Φοιτητικής Μέριμνας του Πανεπιστημίου Αθηνών Χρήστος Γ. Καραγιάννης λέει ότι οι παρεμβάσεις αυτές «βελτίωσαν ουσιαστικά τη διαβίωση των φοιτητών» και εξηγεί πως η απελευθέρωση δεκάδων χώρων αποτέλεσε αφετηρία για την ανακαίνιση και τη δημιουργία νέων υποδομών, σε μια προσπάθεια συνολικής αναβάθμισης των εστιών.
Σήμερα, η καθημερινότητα στις εστίες φαίνεται να αποκτά έναν πιο σταθερό ρυθμό. Η παρουσία ελέγχου στην είσοδο, σε συνδυασμό με την αξιοποίηση των κοινόχρηστων χώρων, έχει περιορίσει εικόνες που μέχρι πρότινος θεωρούνταν δεδομένες, όπως η ανεξέλεγκτη είσοδος εξωπανεπιστημιακών προσώπων ή οι φθορές σε βασικές υποδομές. Φοιτητές και φοιτήτριες που μένουν σήμερα στις εστίες κάνουν λόγο για μια πιο «ήσυχη» και οργανωμένη καθημερινότητα, χωρίς βέβαια αυτό να σημαίνει ότι τα προβλήματα έχουν εκλείψει. Την ίδια στιγμή, ζητούμενο παραμένει η συνέχιση των παρεμβάσεων και η επέκτασή τους σε όλους τους χώρους, ώστε η εικόνα που παρουσιάζουν σήμερα ορισμένοι όροφοι να αποτελέσει τον κανόνα και όχι την εξαίρεση.
Σημαντικό ρόλο στις παρεμβάσεις διαδραμάτισε το ΙΝΕΔΙΒΙΜ, που ανέλαβε την επίπλωση και τον εξοπλισμό των κοινόχρηστων χώρων, σε συνεργασία με τις πρυτανικές αρχές του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών. Οι αλλαγές εντάσσονται σε ένα ευρύτερο σχέδιο αναβάθμισης της φοιτητικής μέριμνας, με στόχο τη βελτίωση των συνθηκών στέγασης και διαβίωσης.
Προτεραιότητα η ασφάλεια των φοιτητών
Σημαντικό ρόλο στην ανακαίνιση του κτιρίου έπαιξε η πρόεδρος του ΔΣ του ΙΝΕΔΙΒΙΜ (Ιδρυμα Νεολαίας και Διά Βίου Μάθησης), Αννα Ροκοφύλλου, που λέει στο «Βήμα» ότι η ασφάλεια των φοιτητών αποτελεί την απόλυτη προτεραιότητα, ενώ εξηγεί το νέο μέτρο τής ελεγχόμενης εισόδου. «Η συντριπτική πλειοψηφία των φοιτητών που έχουν δικαίωμα διαμονής εντός της εστίας έχουν ήδη παραλάβει τις κάρτες και συμφωνούν με την υιοθέτηση του μέτρου» λέει και υπογραμμίζει ότι μέχρι το τέλος του έτους θα ακολουθήσει ανακαίνιση σε όλες τις εστίες, από τη Θεσσαλονίκη μέχρι την Καλαμάτα, την Κρήτη και την Ξάνθη.
Ωστόσο, σε άλλους ορόφους ή κτίρια των εστιών οι φθορές παραμένουν, υπενθυμίζοντας ότι «η ανακαίνιση βρίσκεται ακόμη σε εξέλιξη», όπως επισημαίνει η κυρία Ροκοφύλλου. Οι εστίες, προς το παρόν, μοιάζουν να κινούνται ανάμεσα σε δύο πραγματικότητες: από τη μία, οι νέοι, λειτουργικοί χώροι, και από την άλλη, τα σημάδια μιας μακροχρόνιας εγκατάλειψης.
Για τους φοιτητές και τις φοιτήτριες, πάντως, η αλλαγή μετριέται απλά στο αν ο χώρος όπου ζουν αρχίζει, έστω και δειλά, να θυμίζει σπίτι. Και καθώς οι πόρτες πλέον κλείνουν με ασφάλεια και τα φώτα μένουν αναμμένα στους διαδρόμους τα βράδια, οι εστίες αρχίζουν δειλά να θυμίζουν αυτό που θα έπρεπε να ήταν εξαρχής. Ενας χώρος για να ζεις και να μελετάς. Το αν αυτή η εικόνα θα γίνει μόνιμη, είναι το επόμενο στοίχημα.
