Οταν σκεφτόμαστε την Ευρώπη, συχνά φανταζόμαστε συνθήκες, θεσμούς και συναντήσεις πολιτικών ηγετών, όμως για πολλούς νέους της δικής μου γενιάς η Ευρώπη είναι κάτι πολύ πιο καθημερινό και οικείο. Η Ευρώπη είναι η δυνατότητα να ταξιδεύεις χωρίς σύνορα, να μαθαίνεις γλώσσες, να γνωρίζεις ανθρώπους και πολιτισμούς από άλλες χώρες και να νιώθεις ότι είμαστε όλοι μέρος ενός κοινού χώρου. Ωστόσο, καθώς μεγαλώνουμε και αρχίζουμε να παρακολουθούμε τις διεθνείς εξελίξεις, συνειδητοποιούμε ότι ο κόσμος αλλάζει και ότι η Ευρώπη βρίσκεται σε ένα σημείο μεγάλης αβεβαιότητας.
Για δεκαετίες, η Ευρώπη απολάμβανε μια σχετική πολιτική και οικονομική σταθερότητα χάρη στην προστασία που της προσέφεραν ισχυρές συμμαχίες και ένα διεθνές σύστημα που έμοιαζε αρκετά προβλέψιμο. Σήμερα, όμως, αυτή η ισορροπία μεταβάλλεται.
Ο πέραν του Ατλαντικού σύμμαχος
Eνας από τους σημαντικότερους παράγοντες της μεταβολής αυτής είναι η αλλαγή της εξωτερικής πολιτικής των ΗΠΑ. Μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο οι ΗΠΑ υπήρξαν σταθερά ο κύριος σύμμαχος της Ευρώπης, ειδικά σε θέματα ασφάλειας. Για πολλά χρόνια το ΝΑΤΟ παρείχε την εγγύηση ότι η ήπειρος θα προστατευόταν από πιθανές απειλές. Αυτή η διατλαντική σχέση έδωσε στην Ευρώπη μια αίσθηση ασφάλειας την οποία ίσως θεωρήσαμε δεδομένη.
Ωστόσο, τα τελευταία χρόνια είδαμε ότι η πολιτική των ΗΠΑ μπορεί να αλλάξει πολύ γρήγορα, ανάλογα με την εκάστοτε κυβέρνηση. Ορισμένοι αμερικανοί ηγέτες έχουν θέσει υπό αμφισβήτηση τη δέσμευση της χώρας τους απέναντι στην Ευρώπη, εγείροντας αμφιβολίες για το κατά πόσο η ήπειρός μας μπορεί να συνεχίσει να εξαρτάται από τις ΗΠΑ για την ασφάλεια και τη σταθερότητά της.
Για τη γενιά μας, η συζήτηση αυτή μπορεί να φαίνεται τεχνοκρατική, στην πραγματικότητα όμως μας επηρεάζει άμεσα. Αν η Ευρώπη θέλει να έχει τη δική της αυτόνομη φωνή στο μέλλον, θα πρέπει να μάθει να ενεργεί με μεγαλύτερη ενότητα και υπευθυνότητα. Αυτό δεν σημαίνει διάλυση των συμμαχιών, αλλά μάλλον ενίσχυση της ικανότητας της Ευρώπης να λαμβάνει στρατηγικές αποφάσεις.
Ταυτόχρονα, ο πόλεμος της Ουκρανίας έχει σημαδέψει βαθιά την ευρωπαϊκή πολιτική τα τελευταία χρόνια. Η στάση της Ρωσίας σε αυτή τη σύγκρουση έχει μεταβάλει ριζικά τις σχέσεις μεταξύ της Μόσχας και των περισσότερων ευρωπαϊκών χωρών. Επί πολλά χρόνια η Ρωσία θεωρούνταν από κάποιες ευρωπαϊκές κυβερνήσεις σημαντικός οικονομικός εταίρος, ιδιαίτερα στον τομέα της ενέργειας. Ομως η εισβολή στην Ουκρανία ανέτρεψε αυτή την αντίληψη και προκάλεσε μια βαθιά διπλωματική και οικονομική κρίση.
Ο πόλεμος αυτός ανάγκασε επίσης πολλούς Ευρωπαίους να αναθεωρήσουν πράγματα που ως τότε θεωρούνταν δεδομένα. Η ασφάλεια, η άμυνα και η ενεργειακή ανεξαρτησία βρέθηκαν και πάλι στο επίκεντρο του πολιτικού διαλόγου. Για τους νέους, το να βλέπουν έναν πόλεμο να διεξάγεται στην ευρωπαϊκή ήπειρο αποτελεί μια ανησυχητική υπενθύμιση ότι η ειρήνη δεν είναι μόνιμη. Πολλοί νέοι της ηλικίας μας μεγάλωσαν πιστεύοντας ότι οι ένοπλες συγκρούσεις ήταν κάτι που συνέβαινε μόνο μακριά, όμως η σημερινή πραγματικότητα μας δείχνει ότι η Ιστορία μπορεί να επαναληφθεί.
Η άνοδος της Ακροδεξιάς
Ενα άλλο φαινόμενο που μετασχηματίζει το ευρωπαϊκό πολιτικό τοπίο είναι η άνοδος των κομμάτων της άκρας Δεξιάς σε αρκετές χώρες. Τα κινήματα αυτά έχουν κερδίσει λαϊκή υποστήριξη χρησιμοποιώντας μια ρητορική κατά της μετανάστευσης και υπέρ μιας πιο ριζοσπαστικής μορφής εθνικισμού. Σε ορισμένες περιπτώσεις, αμφισβητούν επίσης δημοκρατικούς θεσμούς ή δικαιώματα που θεωρούνταν θεμελιώδη εδώ και δεκαετίες.
Αυτή η ενίσχυση της άκρας Δεξιάς δεν μπορεί να γίνει κατανοητή αν δεν λάβουμε υπόψη το κοινωνικό και οικονομικό πλαίσιο των τελευταίων ετών. Οι οικονομικές κρίσεις, οι ανισότητες, οι μεταναστευτικές ροές και η δυσπιστία απέναντι στους θεσμούς έχουν προκαλέσει απογοήτευση σε ένα κομμάτι του πληθυσμού. Ορισμένα κόμματα εκμεταλλεύονται αυτή την κοινωνική αναταραχή και προτείνουν απλοϊκές λύσεις για πολύ σύνθετα προβλήματα.
Ως νέοι Ευρωπαίοι, ανησυχούμε ιδιαίτερα για αυτό το φαινόμενο. Η ιστορία της Ευρώπης έχει σημαδευτεί από τις ολέθριες συνέπειες του ακραίου εθνικισμού και των αυταρχικών καθεστώτων. Γι’ αυτό πιστεύουμε ότι είναι σημαντικό για τη γενιά μας να διδαχθεί από το παρελθόν και να κατανοήσει την αξία της δημοκρατίας, των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και της διεθνούς συνεργασίας.
Παράλληλα, η Ευρώπη βρίσκεται αντιμέτωπη και με άλλες μεγάλες παγκόσμιες προκλήσεις. Η κλιματική αλλαγή είναι ίσως η πιο κρίσιμη από αυτές. Η γενιά μας είναι η πρώτη που μεγαλώνει γνωρίζοντας ότι οι αποφάσεις που λαμβάνονται σήμερα θα έχουν άμεσες συνέπειες για τον πλανήτη τις επόμενες δεκαετίες. Η Ευρώπη έχει προσπαθήσει να αναλάβει ηγετικό ρόλο στον τομέα της περιβαλλοντικής πολιτικής, αλλά ο δρόμος είναι ακόμα μακρύς.
Παρ’ όλες αυτές τις δυσκολίες, πιστεύουμε ότι η Ευρώπη διαθέτει και πολλά δυνατά σημεία. Είναι μια ήπειρος με μεγάλη πολιτισμική ποικιλομορφία, με σημαντικά πανεπιστήμια και ερευνητικά κέντρα, με μια ενεργή κοινωνία και μακρά παράδοση διεθνών συνεργασιών. Επιπλέον, πολλοί νέοι μεγαλώνουν σήμερα στην Ευρώπη με έναν πιο ανοιχτό και οικουμενικό τρόπο σκέψης σε σχέση με το παρελθόν.
Ισως το νέο όραμα για την Ευρώπη να μην αφορά τη δημιουργία μιας εντελώς νέας δομής, αλλά την ενίσχυση των υφιστάμενων αξιών: της δημοκρατίας, της αλληλεγγύης μεταξύ των χωρών, του σεβασμού των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και της βούλησης για επίλυση των συγκρούσεων μέσω του διαλόγου. Θα χρειαστεί όμως να προσαρμόσουμε αυτές τις ιδέες σε έναν ταχύτατα μεταβαλλόμενο κόσμο.
Η απάντηση θα εξαρτηθεί, εν μέρει, από τη δική μας γενιά. Είμαστε οι ευρωπαίοι πολίτες του μέλλοντος και οι αποφάσεις που λαμβάνονται σήμερα θα επηρεάσουν την κοινωνία στην οποία θα ζήσουμε αύριο. Μπορεί να μην έχουμε ακόμη όλη την πολιτική εξουσία, αλλά έχουμε ήδη κάτι πολύ σημαντικό: την ικανότητα να σκεφτόμαστε κριτικά, να συμμετέχουμε στον δημόσιο διάλογο και να οραματιζόμαστε μια καλύτερη Ευρώπη. Και ίσως το νέο όραμα για την Ευρώπη να ξεκινήσει από αυτή ακριβώς τη διάθεση να επανεξετάσουμε τη θέση μας σε έναν κόσμο που αλλάζει διαρκώς.
Marla Vinales και Jana Ribera, Ισπανία, Institut illa de Rodes, Girona
