Οταν συζητούμε στις οικογενειακές συγκεντρώσεις για τις διαφορετικές γενιές, ο παππούς μου μιλάει για την ανάμνηση του ήχου των σειρήνων που προειδοποιούσαν για μια πιθανή επίθεση. Οταν μιλάω εγώ για τα παιδικά μου χρόνια, θυμάμαι τον ήχο του πηγαίου γέλιου και της χαράς ενώ βρισκόμουν στο αεροδρόμιο πετώντας από χώρα σε χώρα χωρίς καν να δείχνω το διαβατήριό μου.
Η δική του Ευρώπη δεν θα μπορούσε να διαφέρει περισσότερο από τις εμπειρίες που είχα εγώ μεγαλώνοντας στην Ευρώπη.
Για τον παππού μου, η Ευρώπη ήταν μια ήπειρος γεμάτη συγκρούσεις, διχασμένη από τον φόβο. Για εμένα, ήταν πάντα μια ήπειρος με ανοιχτά σύνορα, κοινό νόμισμα, άφθονες ευκαιρίες και, το κυριότερο, μια Ευρώπη με ελευθερία λόγου. Ο πόλεμος είναι κάτι που η γενιά μου συναντάει μόνο στα βιβλία Ιστορίας του σχολείου, όχι μια τρομακτική πραγματικότητα έξω από την πόρτα της. Για εμάς είναι απλώς ακόμα ένα μάθημα για τις συγκρούσεις μεταξύ των χωρών. Διαβάζουμε για ημερομηνίες και αριθμούς, όπως το 1914 ή το 1939, χωρίς καμία απολύτως έγνοια. Εννοώ, γιατί θα έπρεπε να μας νοιάζει; Εχουμε τη δυνατότητα να σπουδάζουμε στο εξωτερικό και να συνδεόμαστε με άλλους ανθρώπους χωρίς να σκεφτόμαστε την εθνικότητά τους. Είμαστε προνομιούχοι. Πρέπει όμως να αναρωτηθούμε αν είμαστε σε θέση να αναλάβουμε τις ευθύνες που συνοδεύουν αυτό το προνόμιο.
Οι πρόγονοί μας κληρονόμησαν μια ήπειρο κατεστραμμένη. Οικογένειες είχαν διαλυθεί, παιδιά είχαν χάσει τη ζωή τους, πόλεις είχαν μετατραπεί σε ερείπια, η εμπιστοσύνη είχε γκρεμιστεί. Ισως να τους καταλαβαίναμε αν είχαν αποφασίσει να τα παρατήσουν, αλλά εκείνοι έσκυψαν και μάζεψαν τα συντρίμμια, και μέσα από αυτά ξεπήδησε μια εξαιρετική ιδέα. Αντί να αφήσουν την οργή τους να ξεσπάσει, επέλεξαν να ξαναχτίσουν την εμπιστοσύνη. Οι λαοί της Ευρώπης αποφάσισαν να μην πολεμούν πια ο ένας τον άλλον. Οι μέχρι χθες εχθροί επέλεξαν τη συνεργασία αντί για την εκδίκηση και συνειδητοποίησαν ότι το κοινό συμφέρον ήταν πολύ σημαντικότερο από τα παλιά μίση. Οι άνθρωποι κατάλαβαν ότι είναι πολύ πιο εύκολο να ζήσουν με καλοσύνη και αλληλεγγύη παρά με το ασήκωτο βάρος του μίσους που έτρεφαν ο ένας για τον άλλον. Εδωσαν μια υπόσχεση: να κάνουν την Ευρώπη ένα σπίτι, μια πατρίδα – όχι μόνο για χάρη της οικονομίας, αλλά μια υπόσχεση προς όλα τα παιδιά που είδαν την παιδική τους ηλικία να χάνεται μέσα στον πόλεμο. Δεν θα επιτρέπαμε ποτέ να ξανασυμβεί κάτι τέτοιο. Ηταν μια υπόσχεση.
Ξαφνικά, η ειρήνη έπαψε να είναι κάτι αφηρημένο. Οι άνθρωποι άρχισαν να αποκτούν εμπιστοσύνη στην υπόσχεση αυτή και στην Ευρωπαϊκή Ενωση. Τα σύνορα έγιναν πιο ανοιχτά και οι οικογένειες άρχισαν να ταξιδεύουν σε ολόκληρη την ήπειρο. Ο σεβασμός προς τους άλλους πολιτισμούς, η αναγνώριση των άλλων παραδόσεων έγιναν μια νέα πραγματικότητα. Για δεκαετίες, εκείνη η υπόσχεση έμοιαζε ακλόνητη.
Ωστόσο, η υπόσχεση εκείνη κλονίστηκε όταν συνειδητοποιήσαμε ότι η ειρήνη δεν είναι εγγυημένη. Το 2022 μας συντάραξε όλους ο πόλεμος Ουκρανίας – Ρωσίας. Τα βίντεο και οι φωτογραφίες που έρχονταν απευθείας από την εμπόλεμη ζώνη μάς χτύπησαν σαν κύμα, με τα κανάλια να μεταδίδουν κάτι καινούργιο σχεδόν κάθε λεπτό. Ξαφνικά, η ιδέα ότι οι ένοπλες συγκρούσεις ανήκουν στο παρελθόν γκρεμίστηκε. Εχοντας μεγαλώσει με την πεποίθηση ότι η δημοκρατία και η ειρήνη ήταν αυτονόητες και μόνιμες, οι ειδήσεις αυτές μας σόκαραν. Χρειάστηκε να υπενθυμίσω στον εαυτό μου ότι όσα έχουμε διδαχθεί στο μάθημα της Ιστορίας δεν είναι απλώς «ιστορίες». Είναι μια υπενθύμιση ότι η ειρήνη δεν είναι ποτέ δεδομένη και είναι ανάγκη να διαφυλάσσεται.
Ναι, είμαστε η προνομιούχος γενιά. Η πρώτη γενιά στην ιστορία της Ευρώπης που έχει την ευλογία να μην έχει βιώσει πόλεμο, όμως αυτό το προνόμιο δεν είναι εγγυημένο. Πρέπει να αγωνιστούμε για να διαφυλάξουμε την ελευθερία του λόγου, την ειρήνη και τη δημοκρατία. Ισως όχι με τη βία και τον φόβο, αλλά μάλλον με τις απόψεις, τις διεκδικήσεις και τις επιλογές μας. Ποτέ δεν πρέπει να θεωρούμε την ειρήνη δεδομένη. Η ειρήνη δεν είναι νόμος της φύσης, είναι βούληση.
Σε έναν κόσμο που αλλάζει, η Ευρώπη καλείται να βρει ξανά το θάρρος με το οποίο κάποτε έχτισε την ειρήνη πάνω στα ερείπια. Το όραμά μας για το μέλλον δεν πρέπει να είναι ο φόβος ή ο διχασμός, αλλά η ενότητα, η δημοκρατία και η αλληλεγγύη.
Jantje-Malin Meyer, Γερμανία, Επαγγελματικό Λύκειο BBS Friesoythe
