Από τη ΣΤ’ Δημοτικού διδασκόμαστε στο μάθημα της Ιστορίας για την Αναγέννηση και τον Ευρωπαϊκό Διαφωτισμό. Θυμάμαι να μας παρουσιάζονται αυτά τα δύο κινήματα σαν τον ήλιο μετά την «καταιγίδα» του Μεσαίωνα. Σαν την πρώτη μέρα της άνοιξης μετά από έναν βαρύ και κρύο χειμώνα. Πάνω στις αρχές και στις ελευθερίες που θεσπίστηκαν σε αυτές τις περιόδους θεμελιώθηκε το όραμα για μια ενωμένη Ευρώπη. Μια Ευρώπη δημοκρατίας, χωρίς σύνορα και διακρίσεις. Μια Ευρώπη που θα είμαστε πρωτίστως ευρωπαίοι πολίτες με κοινά ιδανικά και δικαιώματα. Αυτή την Ευρώπη μάς άφησαν κληρονομιά οι πρόγονοί μας. Πώς όμως παρουσιάζεται αυτό το όραμα στη σύγχρονη γενιά και πώς εκλαμβάνεται από έναν νέο;
Αν προσπαθήσουμε να δούμε την Ευρώπη μέσα από τη «ματιά ενός νέου», δεν θα δούμε κανέναν Διαφωτισμό και καμία Αναγέννηση.
Μπορεί να ακούσουμε κάποια τυχαία ονόματα, όπως Ρουσό ή Ντεκάρτ, που απλά μας έχουν μείνει από εκείνες τις βαρετές ώρες που ακούγαμε τον καθηγητή μας να μιλάει ακατάπαυστα για τον Διαφωτισμό.
Ομως σχεδόν κανένας δεν ξέρει πραγματικά τι έκανε ο καθένας από αυτούς. Δεν γνωρίζει ότι η Γαλλική Επανάσταση έδωσε τέλος στη διάκριση που υπήρχε μεταξύ των αριστοκρατικών και των χαμηλότερων κοινωνικών στρωμάτων ή το γεγονός ότι η ανεξιθρησκεία και η ελευθερία να λατρεύει κάποιος όποιον Θεό θέλει, χωρίς τον διαρκή φόβο της Ιεράς Εξέτασης, οφείλονται στους φιλοσόφους εκείνης της περιόδου.
Δεν αντιλαμβάνεται ότι απλά πράγματα που τα θεωρούμε δεδομένα, δεν θα μπορούσαμε ούτε καν να τα φανταστούμε χωρίς το έργο τους.
Για να επιβεβαιώσουμε και με στοιχεία αυτή την διαπίστωση, κάναμε μια έρευνα στο σχολείο μου. Τα αποτελέσματα ήταν τα αναμενόμενα αλλά και πάλι απογοητευτικά.
Πάνω από το 30% δεν γνωρίζει τι έγινε τότε ή τον αντίκτυπο του Διαφωτισμού στη σημερινή εποχή, ενώ το 20% περίπου των ερωτηθέντων απάντησε ότι γνωρίζει λίγα πράγματα γι’ αυτόν. Αυτό όμως που με εξέπληξε περισσότερο είναι ότι μόλις το 8% γνωρίζει αρκετά καλά το ρεύμα του Ευρωπαϊκού Διαφωτισμού!
«Σίγουρα ο τουρισμός»
Ποιο είναι το πρώτο πράγμα που σου έρχεται στο μυαλό όταν ακούς τη λέξη «Ευρώπη»; Αυτή ήταν η πρώτη ερώτηση που άκουσαν οι συμμετέχοντες σε αυτή την έρευνα. Το μεγαλύτερο ποσοστό απάντησε «σίγουρα ο τουρισμός».
Σχεδόν όλοι οι νέοι έχουμε να διηγηθούμε τις αναμνήσεις μας από κάποιο ταξίδι στην Ευρώπη ή από ένα πρόγραμμα ανταλλαγής μαθητών Erasmus. Δεν βγάζω τον εαυτό μου έξω από αυτή την κατηγορία. Τα ταξίδια που έχω κάνει στο εξωτερικό ήταν για μένα μια μεγάλη ευκαιρία για να έρθω σε επαφή με άλλους πολιτισμούς απ’ όλη την Ευρώπη.
Και να καταλάβω ότι, παρά τις διαφορές που μπορεί να μας χωρίζουν σαν λαούς, έχουμε ένα κοινό χαρακτηριστικό: την ευρωπαϊκή ταυτότητα. Και φυσικά δεν είναι μόνο η ελεύθερη διέλευση στα σύνορα εντός της Ευρώπης και το κοινό νόμισμα στην πλειονότητα των ευρωπαϊκών χωρών. Και αυτή είναι η ειδοποιός διαφορά από τις άλλες ηπείρους…
Η ενότητα που χαρακτηρίζει τις ευρωπαϊκές χώρες δεν υπάρχει πουθενά αλλού στον κόσμο. Αν ασχοληθούμε με τη διεθνή επικαιρότητα και παρατηρήσουμε την κατάσταση που επικρατεί σε άλλες ηπείρους – ειδικά στην Αμερική – τότε μόνο θα συνειδητοποιήσουμε πόσο ευνοημένοι είμαστε που έχουμε γεννηθεί στην Ευρώπη. Μάλιστα, για πολλούς μοιάζει σαν «θείο δώρο» από το σύμπαν. Αυτό το δώρο, λοιπόν, καλούμαστε ως νέα γενιά να διαφυλάξουμε.
Ο κόσμος διαρκώς εξελίσσεται, όπως είχε συμπεράνει και ο Ηράκλειτος ήδη από τον 6ο αιώνα π.Χ. όταν διατύπωσε τη γνωστή φράση «Τα πάντα ρει». Συνεπώς, είναι φυσικό να πρέπει να κάνουμε τους κατάλληλους ελιγμούς και να διαμορφώνουμε αναλόγως την καθημερινότητά μας.
Δεν γίνεται να ισχύουν τα ίδια πράγματα εδώ και σχεδόν 3 αιώνες! Αυτό θα σήμαινε την οπισθοδρόμηση της Ευρώπης και όχι την πρόοδο – που είναι και το ζητούμενο.
Και, ασφαλώς, για να επιτευχθεί αυτή η πρόοδος είναι σημαντικό κυρίως εμείς οι νέοι να εμβαθύνουμε στην ιστορία της Ευρώπης, έτσι ώστε να μην επαναληφθούν τα λάθη του παρελθόντος.
Επίσης, είναι σημαντικό να διασφαλίσουμε την ευρωπαϊκή ιδιοσυγκρασία από το εχθρικό προς αυτήν κίνημα της διεθνοποίησης, τη μεγαλύτερη απειλή για τη Γηραιά Ηπειρο.
Συνάγεται το συμπέρασμα, λοιπόν, ότι αν και έχουμε φτάσει στον 21ο αιώνα, το όραμα για μια ενωμένη, δημοκρατική και φιλελεύθερη Ευρώπη παραμένει ως στόχος του κάθε σύγχρονου Ευρωπαίου και έτσι θα πρέπει να γίνει και για τις επερχόμενες γενιές. Βέβαια, αν ο τρόπος ή τα μέσα εφαρμογής αλλάξουν λίγο για να προσαρμοστούν στις ανάγκες της εκάστοτε κοινωνίας, ο σκοπός θα εξακολουθήσει να είναι ίδιος και να στοχεύει στη διατήρηση αυτών των αρχών που πρεσβεύει. Και ο νέος θα συνεχίσει να προστατεύει τα θεμέλια του σπιτιού του, δηλαδή τις αρχές (όπως η δημοκρατία, η ελευθερία και η ισότητα). Γιατί έτσι βλέπει ο σημερινός νέος την Ευρώπη: σαν το σπίτι του…
Νεφέλη Ιωαννίδη, ΕΛΛΑΔΑ, 1ο ΓΕΛ Ραφήνας
