Βαθιά συγκίνηση αλλά και πηγαία χαρά επικρατούν στην αίθουσα του Ξενοκράτειου Αρχαιολογικού Μουσείου Μεσολογγίου καθώς πλησιάζουμε για να θαυμάσουμε από κοντά τον αριστουργηματικό πίνακα του Ευγένιου Ντελακρουά «Η Ελλάδα στα ερείπια του Μεσολογγίου», που εκτίθεται στην κορυφή της σκάλας του.

Είναι η πρώτη φορά που ο εμβληματικός αυτός πίνακας επιστρέφει συμβολικά στον τόπο που τον γέννησε ως ιδέα και η εμπειρία έχει κάτι από τελετουργία.

Στο Μεσολόγγι, την πόλη που κουβαλά στην πέτρα και στο νερό της τη μνήμη της θυσίας, η ελαιογραφία του Ντελακρουά, διαστάσεων 2,13×1,42 μ., εξαλείφει την απόσταση των 200 χρόνων που χωρίζει το σήμερα από το χθες.

Η γυναικεία μορφή που συμβολίζει την Ελλάδα, γονατίζει πάνω στα ερείπια της πόλης του Μεσολογγίου, ντυμένη με παραδοσιακή φορεσιά, με τα χέρια ανοιχτά σε μια χειρονομία που μοιάζει ταυτόχρονα προσευχή και κραυγή.

Πίσω της, η σκιά του Οθωμανού στρατιώτη και τα χαλάσματα θυμίζουν ότι η ομορφιά αυτού του έργου γεννήθηκε από μια από τις πιο τραγικές στιγμές της ελληνικής ιστορίας: την Έξοδο του Μεσολογγίου του 1826.

Η αξία του πίνακα

Ο Ντελακρουά, κορυφαία μορφή του Ρομαντισμού, ζωγράφισε την Ελλάδα ως πληγωμένη γυναίκα που επιμένει να στέκεται όρθια. Το φως την περιβάλλει με μια σχεδόν μεταφυσική ένταση, σαν να θέλει να θυμίσει ότι ακόμη και μέσα στην καταστροφή υπάρχει μια υπόσχεση συνέχειας.

Το έργο, φιλοτεχνημένο την ίδια χρονιά με αφορμή τα γεγονότα της Εξόδου, συγκλόνισε την Ευρώπη όταν παρουσιάστηκε σε έκθεση στο Παρίσι το 1826, για την ενίσχυση του ελληνικού αγώνα. Η Ελλάδα του Ντελακρουά, εμπνευσμένη από το έργο Λόρδο Βύρωνα που ο μεγάλος ρομαντικός ζωγράφος θαύμαζε καθώς και από ανταποκρίσεις και διηγήσεις των φιλελλήνων της εποχής, εμπεριέχει την έννοια της ελευθερίας και της δικαιοσύνης. Αποτελεί επίσης πρόδρομο έργο της σύνθεσης του «Η Ελευθερία οδηγεί τον λαό».

Ίσως γι’ αυτό η παρουσία του πίνακα εδώ, στον τόπο που ενέπνευσε τη δημιουργία του, μοιάζει με έναν αργοπορημένο αλλά βαθιά συγκινητικό κύκλο που κλείνει. Μπροστά σε αυτή την εικόνα, ο επισκέπτης δεν αισθάνεται μάρτυρας μιας ιστορικής στιγμής όπου η τέχνη, η μνήμη και η ταυτότητα συναντιούνται.

Από πού ήρθε ο πίνακας «Η Ελλάδα στα ερείπια του Μεσολογγίου»

Το έργο βρίσκεται στο Ξενοκράτειο Αρχαιολογικό Μουσείο από την περασμένη Πέμπτη, έχοντας μεταφερθεί με τα ενδεδειγμένα μέτρα ασφαλείας και σε ειδικά κατασκευασμένο κιβώτιο από το Μουσείο Καλών Τεχνών του Μπορντό όπου αποτελεί το εμβληματικό έργο των συλλογών του, στο Μεσολόγγι.

Το έργο αγοράστηκε το 1852 από την Εταιρεία Φίλων των Τεχνών του Μπορντό και δεν μετακινείται παρά σπανίως – συγκεκριμένα μόνο μία φορά την τελευταία δεκαετία, το 2018 για να ταξιδέψει στο Παρίσι και στη Νέα Υόρκη.

Αν και ο Ντελακρουά δεν επισκέφθηκε ποτέ την Ελλάδα, το έργο του ήταν βαθιά φιλελληνικό και επηρέασε το φιλελληνικό ρεύμα της εποχής.

Μενδώνη: «Διαχρονικό σύμβολο αντίστασης, ελπίδας και αναγέννησης

Στην παρουσίαση του πίνακα του Ντελακρουά στο Ξενοκράτειο Αρχαιολογικό Μουσείο παρευρέθηκαν και μίλησαν μεταξύ άλλων, η υπουργός Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη, ο δήμαρχος της Ιεράς Πόλεως Μεσολογγίου Σπύρος Διαμαντόπουλος, η γενική διευθύντρια Αρχαιοτήτων και Πολιτιστικής Κληρονομιάς, Ολυμπία Βικάτου, η οποία είχε και την ιδέα του δανεισμού του πίνακα από το Μουσείο Καλών Τεχνών του Μπορντό, η Φωτεινή Σαράντη, προϊσταμένη της εφορείας αρχαιοτήτων Αιτωλοακαρνανίας καθώς και ο δημοσιογράφος Νίκος Αλιάγας.

Όπως σημείωσε η υπουργός Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη στον χαιρετισμό της: «Σήμερα είναι μια ιδιαίτερα σημαντική ημέρα, όχι μόνο για το Μεσολόγγι αλλά και για ολόκληρη τη χώρα. Η έλευση ενός σημαντικού έργου τέχνης έχει πάντοτε ξεχωριστή σημασία για την πολιτιστική ζωή ενός τόπου. Όταν όμως πρόκειται για ένα έργο που συνδέεται άμεσα με ένα κορυφαίο ορόσημο της νεότερης ελληνικής ιστορίας, τότε αποκτά ακόμη μεγαλύτερο συναισθηματικό και ιστορικό βάρος».

«Η επιλογή του Μεσολογγίου από τον Ντελακρουά δεν ήταν τυχαία», σχολίασε η υπουργός, τονίζοντας ότι η πρώτη παρουσίαση του έργου στην Ελλάδα έχει μεγάλη συμβολική σημασία.

“Η τρίτη πολιορκία και η Έξοδος συγκλόνισαν την Ευρώπη και κατέστησαν την πόλη σύμβολο αυτοθυσίας και ηθικού μεγαλείου. Οι μήνες της πείνας, η αντίσταση μέχρις εσχάτων και η συνειδητή απόφαση των πολιορκημένων να μην παραδοθούν, αλλά να πραγματοποιήσουν μια έξοδο προς τον θάνατο και την αθανασία, μετέτρεψαν το Μεσολόγγι σε παγκόσμιο σύμβολο ελευθερίας.

Η πρώτη παρουσίαση του έργου στην Ελλάδα και μάλιστα στο Μεσολόγγι έχει επομένως τεράστια πολιτιστική και συμβολική σημασία. Για πρώτη φορά ο πίνακας συναντά τον τόπο που τον ενέπνευσε, συνομιλώντας άμεσα με τη μνήμη και την ιστορία της πόλης.

Σε μια περίοδο γεωπολιτικών προκλήσεων, όπου οι αξίες της ελευθερίας, του ανθρωπισμού και της δημοκρατίας δοκιμάζονται, το μήνυμα του έργου παραμένει επίκαιρο. Η τέχνη έχει τη δύναμη να διατηρεί ζωντανή τη μνήμη των μεγάλων αγώνων και να υπενθυμίζει τις αξίες πάνω στις οποίες οικοδομήθηκαν οι ευρωπαϊκές κοινωνίες.

Το έργο αυτό δεν είναι μόνο ένα μνημειώδες δημιούργημα της τέχνης. Είναι ένα διαχρονικό σύμβολο αντίστασης, ελπίδας και αναγέννησης.”

Για πόσο καιρό θα εκτίθεται ο πίνακας του Ντελακρουά στο Μεσολόγγι

Οι πόρτες του Ξενοκράτειου Αρχαιολογικού Μουσείου ανοίγουν από αύριο για το κοινό ενώ τα εγκαίνια της έκθεσης που θα αναπτυχθεί γύρω από τον πίνακα είναι στις 3 Απριλίου.

Ο πίνακας «Η Ελλάδα στα ερείπια του Μεσολογγίου» θα εκτίθεται για το κοινό στο Ξενοκράτειο Αρχαιολογικό Μουσείου Μεσολογγίου από τον Απρίλιο και έως το τέλος Νοεμβρίου 2026, στο πλαίσιο του εορτασμού των 200 χρόνων από την ηρωική Έξοδο.