• Αναζήτηση
  • Οι αυτονομιστές σηκώνουν κεφάλι

    Η Καταλωνία δεν είναι μόνη. Από τη Λομβαρδία και το Βένετο, δύο πλούσιες περιφέρειες της Βόρειας Ιταλίας που ψήφισαν για μεγαλύτερη αυτονομία μόλις την περασμένη Κυριακή, μέχρι τη Σκωτία, τη Φλάνδρα και την Κορσική, αποσχιστικά κινήματα σιγοβράζουν σε όλη την Ευρώπη.

    ΤοΒΗΜΑ Team
    Η Καταλωνία δεν είναι μόνη. Από τη Λομβαρδία και το Βένετο, δύο πλούσιες περιφέρειες της Βόρειας Ιταλίας που ψήφισαν για μεγαλύτερη αυτονομία μόλις την περασμένη Κυριακή, μέχρι τη Σκωτία, τη Φλάνδρα και την Κορσική, αποσχιστικά κινήματα σιγοβράζουν σε όλη την Ευρώπη.
    Οι λόγοι είναι πολλοί – συνήθως προβάλλονται πολιτισμικές διαφορές σε γλώσσα και Ιστορία και η καταπίεση της εθνικής ταυτότητας. Αλλά στον 21ο αιώνα, κινητήρια δύναμη πίσω από το αίτημα για απόσχιση και ανεξαρτησία είναι η οικονομία – η απαίτηση εύπορων περιφερειών να μη μοιράζονται τα κέρδη τους με το κεντρικό κράτος.
    Πίσω από την προκήρυξη δημοψηφισμάτων αυτονομίας βρίσκεται συνήθως ένα παζάρι εκατομμυρίων για τη μείωση των φόρων – το είδαμε στη Σκωτία για τα κέρδη από το πετρέλαιο της Βόρειας Θάλασσας και στην Καταλωνία, που θέλει να κρατήσει για τον εαυτό της τον πλούτο που παράγει: το 20% του ΑΕΠ και σχεδόν το ένα τέταρτο των εξαγωγών της Ισπανίας.
    Δεν είναι τυχαίο που στη Λομβαρδία και στο Βένετο οι ψηφοφόροι ενέκριναν με ποσοστά άνω του 90% το ένα και μοναδικό ερώτημα στο (μη δεσμευτικό) δημοψήφισμα: θέλετε οι εκπρόσωποί σας να διαπραγματευθούν με την κεντρική κυβέρνηση στη Ρώμη για «ιδιαίτερες συνθήκες αυτονομίας» και για «μεγαλύτερη επιστροφή των φόρων»;

    Νότιο Τιρόλο, Φλάνδρα, Σκωτία, Χώρα των Βάσκων

    Τον ίδιο δρόμο μπορεί να πάρει και το Νότιο Τιρόλο, περιοχή της Ιταλίας που είναι αυτόνομη από το 1972. Μόνο το ένα τέταρτο των 510.000 κατοίκων μιλάνε ιταλικά, και η γερμανόφωνη πλειοψηφία θα προτιμούσε την επανένωση με την Αυστρία.
    Στο Βέλγιο, η Φλάνδρα και η φλαμανδική κοινότητα στο βόρειο τμήμα της χώρας και η κυρίως γαλλόφωνη νότια περιοχή που είναι γνωστή ως Βαλονία έχουν σημαντικά δικά τους κίνητρα και κινήματα για ανεξαρτησία από την κεντρική κυβέρνηση.
    Παρά το «όχι» στο δημοψήφισμα για ανεξαρτησία το 2014, οι σκωτσέζοι εθνικιστές καιροφυλακτούν. Η εκστρατεία τους έχει αποκτήσει νέα ώθηση μετά το Brexit, καθώς η πλειοψηφία στη Σκωτία (και στη Βόρεια Ιρλανδία) ψήφισε υπέρ της παραμονής στην Ευρωπαϊκή Ενωση.
    Και βέβαια η Χώρα των Βάσκων παρακολουθεί με ιδιαίτερη προσοχή τα γεγονότα στην Καταλωνία, καθώς θα μπορούσε επίσης να ξεκινήσει τη δική της σταυροφορία για γη και ελευθερία από την ισπανική κυβέρνηση. Οι Βάσκοι μιλάνε άλλη γλώσσα και η περιοχή τους έχει μακρά ιστορία βίαιου εθνικισμού με τις πολύνεκρες επιθέσεις της αυτονομιστικής οργάνωσης ΕΤΑ.

    «Γεροντική ασθένεια του εθνικισμού»

    Ακόμη και η Γαλλία, που θεωρείται το κατ’ εξοχήν εθνικό κράτος της Ευρώπης, έχει την πληγή της Κορσικής. Στη Σαβοΐα δημιουργήθηκε μια ένωση ανάλογη της αποσχιστικής Λέγκας του Βορρά στην Ιταλία, και ένα αυτονομιστικό κίνημα βρίσκεται εν υπνώσει στη Βρετάνη.
    Πώς εξηγείται, λοιπόν, αυτή η έξαρση στο αυτονομιστικό φαινόμενο; Η απάντηση είναι σύνθετη. Με μαρξιστική ορολογία, απόσχιση είναι «η γεροντική ασθένεια του εθνικισμού». Από το μέγεθος του κράτους-έθνους περνάμε σε μεγέθη περιφέρειας-έθνους. Για άλλους, απόσχιση είναι η εξτρεμιστική απόληξη της ιδεολογικής αρχής της «αυτοδιάθεσης των λαών». Μια δεύτερη ερμηνεία είναι η παγκοσμιοποίηση. Μια πλούσια περιφέρεια  μπορεί να έχει σήμερα οικονομικά συμφέροντα σε όλες τις ηπείρους πολύ πιο ισχυρά από άλλες περιοχές του ίδιου κράτους. Ετσι καθεμία από αυτές προσπαθεί να εφαρμόσει δική της εξωτερική οικονομική και εμπορική πολιτική, πολλές φορές σε αντίθεση με εκείνη του κράτους στο οποίο ανήκει. Και αυτό, σε μια εποχή που η οικονομία έχει αντικαταστήσει από πολλές απόψεις την πολιτική, είναι βαθιά ρωγμή στα θεμέλια του έθνους-κράτους.
    Ενα άλλο ερώτημα είναι αν θα δούμε περισσότερες Καταλωνίες στο μέλλον. Οι Καταλανοί έχουν πιο ισχυρή εθνική ταυτότητα από τους περισσότερους περιφερειακούς πληθυσμούς, καθώς ήταν ανεξάρτητη περιοχή της ιβηρικής χερσονήσου με δική τους γλώσσα, νόμους και έθιμα πριν από τη δεκαετία του 1700, όταν γεννήθηκε η σύγχρονη Ισπανία.
    Αλλά όπως είδαμε, οι κινητήριες δυνάμεις του αποσχιστικού αισθήματος, η οικονομική αυτοδυναμία και η ιστορική εμπειρία αυτοδιοίκησης υπάρχουν και σε πολλές άλλες περιοχές. Υπό μία έννοια, το έθνος-κράτος βασίζεται στη βούληση των πιο πλούσιων περιφερειών να πληρώνουν για τους υπόλοιπους. Εάν χαθεί αυτή η προθυμία, το έθνος γίνεται άδειο κέλυφος, μια φόρμα χωρίς ουσία. Το έθνος-κράτος εμφανίστηκε πριν από το κράτος πρόνοιας, όταν οι δημοσιονομικές μεταβιβάσεις μεταξύ περιφερειών ήταν πολύ μικρές για να αποτελούν σοβαρή οικονομική επιβάρυνση για τους πιο πλούσιους.

    Μία ακόμη… τούμπα Πουιτζντεμόν

    Ούτε ανεξαρτησία ούτε εκλογές. Ο αυτονομιστής πρόεδρος της Καταλωνίας Κάρλες Πουιτζντεμόν έκανε άλλο ένα μετέωρο βήμα, επιτείνοντας τη σύγχυση και την αβεβαιότητα. Ενώ όλα έδειχναν ότι θα διέλυε το τοπικό κοινοβούλιο και θα προκήρυσσε πρόωρες τοπικές εκλογές για τις 20 Δεκεμβρίου, απόφαση που θα οδηγούσε σε αποκλιμάκωση της κρίσης με τη Μαδρίτη, πιθανόν και σε ακύρωση της ψηφοφορίας στη Γερουσία της Ισπανίας για άρση της αυτονομίας της Καταλωνίας, ο Πουιτζντεμόν έκανε πίσω την τελευταία στιγμή.

    Υπό την πίεση πολιτικών δυνάμεων που τάσσονται υπέρ της άμεσης κήρυξης της ανεξαρτησίας και στηρίζουν την καταλανική κυβέρνηση στο τοπικό κοινοβούλιο, ανέκρουσε πρύμναν, λέγοντας ότι είναι πλέον αδύνατον να προχωρήσει σε πρόωρες εκλογές, καθώς αυτές θα συνδυάζονταν με αναστολή της κήρυξης ανεξαρτησίας.
    Ο ηγέτης της Καταλωνίας πρόσθεσε ότι πλέον «επαφίεται στο καταλανικό κοινοβούλιο να προσδιορίσει τις συνέπειες από την εφαρμογή, σε βάρος της Καταλωνίας, του άρθρου 155 του ισπανικού Συντάγματος», το οποίο επιτρέπει την αναστολή της αυτονομίας της περιφέρειας.
    Η Γερουσία επρόκειτο να ψηφίσει την Παρασκευή την αναστολή της αυτονομίας της Καταλωνίας. Κάτι τέτοιο θα σημάνει τον άμεσο έλεγχο της καταλανικής αστυνομίας, των δημόσιων μέσων ενημέρωσης στην Καταλωνία και του περιφερειακού κρατικού ταμείου από την κυβέρνηση του Μαριάνο Ραχόι ή διορισμένους εκπροσώπους της. Το άρθρο 155 προβλέπει διενέργεια περιφερειακών εκλογών τον Ιανουάριο. Μέχρι τότε, μόνο όπλο των εθνικιστών θα είναι η πολιτική ανυπακοή, και μεγάλη ελπίδα τους να αυξήσουν τα ποσοστά τους καθώς κάθε σύγκρουση με το κράτος φέρνει και άλλους προσήλυτους στον αγώνα τους – οι δημοσκοπήσεις δείχνουν ότι είχαν μόνο 41% υποστήριξη πριν από το χαοτικό δημοψήφισμα και την αστυνομική βία την 1η Οκτωβρίου.
    Αν και τα ποσοστά τους ανεβαίνουν, δημοσκόπηση που έγινε την περασμένη εβδομάδα για την εφημερίδα «El Periódico» της Βαρκελώνης δείχνει ότι, παρά την οργή και τη συμπάθεια που προκάλεσε η κρατική καταστολή, οι αυτονομιστές δεν μπορούν ακόμη να ισχυριστούν ότι εκπροσωπούν την πλειοψηφία των Καταλανών. Σύμφωνα με τη δημοσκόπηση, αν γίνονταν σήμερα περιφερειακές εκλογές οι αυτονομιστές θα συγκέντρωναν 47,9%, ενώ το 55% δεν πιστεύει ότι το δημοψήφισμα (όπου συμμετείχε μόνο το 43% των ψηφοφόρων) αποτελεί έγκυρη βάση για την ανακήρυξη της ανεξαρτησίας.
    Το πιθανότερο είναι πως από εδώ και πέρα οι εθνικιστές θα επιχειρήσουν να μετατρέψουν την αναστολή της αυτονομίας σε μια ανεφάρμοστη πρακτική. Σύμφωνα με πληροφορίες, οι περιφερειακοί υπουργοί θα αρνηθούν να εγκαταλείψουν τις θέσεις τους, απαιτώντας από την Αστυνομία να τους απομακρύνει με τη βία – κινητοποιώντας διαμαρτυρίες από τα πλήθη, ενώ υπάρχει πάντα ο φόβος για νέες, βίαιες συγκρούσεις με τις δυνάμεις ασφαλείας.

    ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

    Κόσμος
    Σίβυλλα
    Helios Kiosk