Η Μαρία Πολυκρέτη δεν πιστεύει ότι λείπουν πράγματα από τη Νάξο, ένα νησί με ισχυρή πολιτιστική βάση και βαθιά ριζωμένα ήθη, έθιμα, πρακτικές και παραδόσεις που παραμένουν ζωντανά.
Ως ενεργή επιχειρηματίας και πρόεδρος του πολιτιστικού φορέα «Πολυκρίτη – Νάξος», έχει συνδέσει το όνομά της με πρωτοβουλίες για την ανάδειξη της πολιτιστικής ταυτότητας και της γαστρονομίας του νησιού μέσα από έναν διαφορετικό τρόπο προσέγγισης. Στόχος της είναι να δούμε όσα ήδη υπάρχουν όχι ως κάτι παγιωμένο ή μονοσήμαντο, αλλά ως κάτι ανοιχτό και σε εξέλιξη.
Για παράδειγμα, η πιο πρόσφατη πρωτοβουλία της, η έκθεση με τίτλο «Rewoven – Η μνήμη υφαίνεται ξανά», πραγματοποιήθηκε στο 1ο Γυμνάσιο Νάξου τον περασμένο Φεβρουάριο και έρχεται στην Αθήνα και τον Σύλλογο Εκπαιδεύσεως Νεανίδων, όπου θα παρουσιαστούν τα έργα των επτά καλλιτέχνιδων που συμμετείχαν (Ευγενία Βερελή, Χρυσάνθη Κουμιανάκη, Μαριάντρη, Μαρία Φωκά, Μαλβίνα Παναγιωτίδη, Ηλέκτρα Σταμπούλου και Σεβαστιάνα Κωνστάκη, η οποία επιμελήθηκε και την έκθεση).
View this post on Instagram
Σημείο εκκίνησης υπήρξε ένα οικογενειακό κειμήλιο, το ζακέτο της προγιαγιάς τής Μαρίας Πολυκρέτη: «Το συγκεκριμένο αντικείμενο είναι του 1893 και υπήρχε πάντα στην οικογένειά μας ως φορέας μνήμης, φορεμένο σε συγκεκριμένες περιστάσεις ως μέρος μιας ζωντανής συνέχειας. Σταδιακά, συνειδητοποίησα ότι δεν πρόκειται απλώς για ένα ένδυμα, αλλά για μια καταγραφή του σώματος, της εποχής και της γυναικείας εμπειρίας.
Καθοριστική ήταν η στιγμή που είδα αυτή τη συνέχεια να περνά σε μια νεότερη γενιά, μέσα από την κόρη μου. Αυτό που με ενδιέφερε δεν ήταν να το αναδείξω ως κειμήλιο, αλλά να δημιουργήσω τις συνθήκες ώστε να ξαναδιαβαστεί, να μετατοπιστεί από το ιδιωτικό στο συλλογικό και να ανοίξει έναν ευρύτερο διάλογο γύρω από τη μνήμη, το γυναικείο βίωμα και τη σχέση τους με το παρόν».
Οπερ και εγένετο, καθώς το παλιό ρούχο έδωσε την αφορμή για να ανοίξει ένας διάλογος που υπερβαίνει την υλικότητά του. Οι καλλιτέχνιδες δημιούργησαν έργα από χαρτί, ύφασμα, γύψο, πηλό, μέταλλο, βίντεο και αρώματα, με αφορμή το αντικείμενο αυτό και τις πολιτιστικές του «εγγραφές». Στην αθηναϊκή έκθεση στον ΣΕΝ, ο Σύλλογος θα συμμετέχει στην έκθεση με ένα ιστορικό ένδυμα ιδιαίτερης σημασίας: το μπούστο και το μαντίλι της Αικατερίνης (Ρόζας) Μπότσαρη, κόρης του αγωνιστή της Ελληνικής Επανάστασης Μάρκου Μπότσαρη.
Οταν η παράδοση κατοικεί στο σήμερα
Το αποτύπωμα της Μαρίας Πολυκρέτη στο νησί της Νάξου είναι βέβαια πιο παλιό, καθώς ασχολείται με την οργάνωση και υλοποίηση πολιτιστικών εκδηλώσεων, όπως το φεστιβάλ «Μια βραδιά κάτω από την ελιά», που φιλοξενείται στο οικογενειακό κτήμα Κάμπονες. Πραγματοποιείται κάθε φθινόπωρο στη Νάξο ανάμεσα σε ελαιόδεντρα ηλικίας έως και 2.500 ετών και συνδυάζει μουσική, ποίηση, γαστρονομία και τοπική παράδοση.
Η εμπειρία από το φεστιβάλ συνέβαλε σημαντικά στη διοργάνωση της εικαστικής έκθεσης «Rewoven». Οπως θα πει η Μαρία Πολυκρέτη, ο θεσμός αυτός διαμόρφωσε πιο καθαρά τον τρόπο με τον οποίο προσεγγίζει τη μνήμη, τον τόπο και την παράδοση – όχι δηλαδή ως κάτι στατικό, αλλά ως κάτι που μπορεί να αποκτήσει μια ουσιαστική, ενεργητική θέση στο παρόν: «Από το βίωμα του τόπου περάσαμε σε μια πιο εσωτερική και συμβολική διερεύνηση, μέσα από το ένδυμα, την καλλιτεχνική δημιουργία και τις αφηγήσεις που αναπτύχθηκαν γύρω από αυτό».
Η Μαρία Πολυκρέτη
Για την ίδια, η ουσιαστική πρόκληση βρίσκεται στο πώς μπορεί να προκύψει μια αληθινή συνάντηση ανάμεσα στη σύγχρονη τέχνη και την τοπική κουλτούρα: «Οχι ως επιφανειακή σύνδεση ή αισθητική αναπαραγωγή, αλλά ως μια σχέση που λαμβάνει υπόψη τον τρόπο με τον οποίο ο τόπος ήδη υπάρχει και λειτουργεί».
Ως προς τη συνέχεια, και τη «θεσμοποίηση» μιας εικαστικής έκθεσης στη Νάξο, θα διευκρινίσει ότι επιδιώκει μια πορεία με έρεισμα στον τόπο και στους ανθρώπους του, και όχι πρωτοβουλίες που απλώς «εφαρμόζονται» επάνω του: «Το αν θα πάρει ετήσιο χαρακτήρα δεν αποτελεί αυτοσκοπό. Το ζητούμενο είναι μια οργανική προσέγγιση, όπου η μία δράση προκύπτει από την άλλη ως φυσική εξέλιξη – όπως συνέβη με τα εργαστήρια υφαντικής, που γεννήθηκαν μέσα από τη διαδικασία της έκθεσης “Rewoven”».
Η Μαρία Πολυκρέτη έχει γεννηθεί, μεγαλώσει και επιλέξει να ζει μόνιμα στη Νάξο, γι’ αυτό ο τόπος αποτελεί μια ζωντανή πραγματικότητα μέσα στην οποία εντάσσεται και η έμφαση στη διατήρηση της παράδοσης.
Αυτή η στάση διαμορφώθηκε σταδιακά: «Ο πατέρας μου έπαιξε καθοριστικό ρόλο σε αυτό. Μέσα από τις αφηγήσεις του για τον τόπο και την ιστορία, αλλά και μέσα από τη στάση του, μου μετέδωσε έναν βαθύ σεβασμό για όσα έχουμε κληρονομήσει. Δεν ήταν κάτι θεωρητικό, ήταν ένας τρόπος να βλέπεις τον τόπο, να καταλαβαίνεις την αξία του και να αισθάνεσαι ότι δεν είσαι αποκομμένος από αυτό που προηγήθηκε.
Ταυτόχρονα, μεγάλωσα σε μια Νάξο όπου η παράδοση δεν ήταν κάτι που “διατηρείται”, αλλά κάτι μέσα στο οποίο ζούσαμε. Οι ρυθμοί της ζωής, οι σχέσεις μεταξύ των ανθρώπων, η αίσθηση της κοινότητας, το πώς ο ένας φρόντιζε τον άλλον.
Μεγαλώνοντας, συνειδητοποίησα ότι αυτός ο τρόπος ζωής δεν είναι πλέον δεδομένος. Και ίσως εκεί διαμορφώθηκε πιο συνειδητά η ανάγκη να σταθώ απέναντι σε όλα αυτά με μεγαλύτερη επίγνωση και αίσθημα ευθύνης – όχι από νοσταλγία, αλλά από ευγνωμοσύνη για όσα έζησα και για όσα μου μεταδόθηκαν».
INFO
«Rewoven – Η µνήµη υφαίνεται ξανά»: Πωλητήριο Συλλόγου Εκπαίδευσης Νεανίδων, Στοά Μπολάνη, Κολοκοτρώνη 3Α, έως τις 26 Απριλίου.
