Πριν από μερικές εβδομάδες, στις 21 Μαρτίου συγκεκριμένα, έγιναν στο Kunstmuseum Den Haag στη Χάγη της Ολλανδίας τα εγκαίνια της μεγαλύτερης αναδρομικής έκθεσης που έχει αφιερωθεί ποτέ στο έργο των Inez & Vinoodh – του φωτογραφικού διδύμου που, επί τέσσερις δεκαετίες, επαναπροσδιορίζει τις δυνατότητες του καλλιτεχνικού του μέσου. Η διοργάνωση φέρει τον τίτλο «Can Love Be a Photograph: 40 Years of Inez & Vinoodh» και θα μπορεί κανείς να την επισκεφθεί έως και τις 6 Σεπτεμβρίου.
Η παράθεση των φωτογραφιών τους δεν ακολουθεί κάποια χρονολογική σειρά – και αυτό αποτελεί συνειδητή επιλογή. «Οταν οργανώνεις μια έκθεση χρονολογικά, μπορεί να γίνει καταθλιπτική και μη ενδεικτική του τρόπου με τον οποίο οι δημιουργίες ζουν μέσα μας» είπε σε πρόσφατη συνέντευξη της η Ινές φαν Λάμσβιρντε. Οι εικόνες συνδιαλέγονται μεταξύ τους σε ενότητες χωρισμένες θεματικά. Κάποιες από τις κυρίαρχες έννοιες; Η ταυτότητα, το φύλο, η ομορφιά, η ψευδαίσθηση, η πραγματικότητα.
Οι επισκέπτες δεν παρακολουθούν μια καριέρα να εξελίσσεται. Βυθίζονται σε έναν κόσμο που υπήρχε πάντα ολοκληρωμένος, με τους δικούς του νόμους και τη δική του βαρύτητα.
Photo Κunstmuseum den Ηaag Inez&Vinoodh
Οι ίδιοι οι φωτογράφοι περιγράφουν τη ρετροσπεκτίβα ως εξής: «Είναι ένας εορτασμός της αγάπης μας, της κοινής μας ζωής. Τιμούμε όλους τους καταπληκτικούς ανθρώπους που γνωρίσαμε και το γεγονός ότι μπορούμε να εκφράσουμε όλες τις ιδέες μας μέσω της φωτογραφίας, μέσω της ψηφιακής χειραγώγησης, κάτι που έχει αποδειχθεί ατελείωτα εμπνευστικό».
Ως πρωτοπόροι της ψηφιακής δημιουργίας εικόνας, οι Inez & Vinoodh κατέχουν μια μοναδική θέση στο πεδίο όπου τέμνονται η μόδα με την τέχνη, δοκιμάζοντας συνεχώς τα όρια του μέσου τους. Αυτό που χαρακτηρίζει το έργο τους είναι η ανάμειξη του οικείου με το ανοίκειο, του καθημερινού με το αλλόκοτο, του απτού με το σουρεαλιστικό.
Παράλληλα με την καλλιτεχνική τους πρακτική, οι Inez & Vinoodh έχουν δημιουργήσει επιδραστικές καμπάνιες για κορυφαίους οίκους μόδας και έχουν φωτογραφίσει μερικούς από τους πιο διάσημους και ισχυρούς ανθρώπους του κόσμου, όπως η Lady Gaga, η Rihanna, ο Μπαράκ Ομπάμα, ο Μπραντ Πιτ και η Μπίλι Αϊλις.
Κλιμτ και ψηφιακή χειραγώγηση
Η έκθεση ανοίγει με ένα από τα πιο εμβληματικά έργα τους: το «Me Kissing Vinoodh (Passionately)» του 1999, μια μεγάλης κλίμακας φωτογραφία όπου η Ινές φιλάει τον Βινούντ, ο οποίος έχει ψηφιακά σβηστεί από το κάδρο.
Το πρόσωπό της, ελαφρώς παραμορφωμένο, τεντώνεται προς τα εμπρός, τα μάτια είναι κλειστά. Το αγκάλιασμα υπάρχει μόνο στη φαντασία του θεατή. Δημιουργήθηκε με το Quantel Paintbox, μια πρώιμη εκδοχή του Photoshop, και λειτουργεί ως ένα οδυνηρά ειλικρινές μανιφέστο: «Αφαιρώντας τον Βινούντ από το φιλί, αποκαλύπτεται πόσο κατεστραμμένη θα ήμουν αν τον έχανα» είχε πει τότε η Ινές.
Photo Κunstmuseum den Ηaag Inez&Vinoodh
Ο φιλόσοφος Ανρί Μπεργκσόν, που υποστήριζε πως το παρόν είναι πάντα διαποτισμένο από τη μνήμη, αναφέρεται στον κατάλογο της έκθεσης ως έμπνευση για το έργο. Κοιτώντας τη φωτογραφία, ο νους ανασυνθέτει αυτόματα την απούσα φιγούρα. Η παρουσία αυτού που λείπει γίνεται πιο έντονη.
Ανάμεσα στις θεματικές ενότητες ξεχωρίζει η τιτλοφορούμενη «(Un)Real», όπου οι εικόνες αμφισβητούν τη χρήση της φωτογραφίας ως απλής αντανάκλασης της πραγματικότητας, και η «The Mannequin», όπου παγωμένες χειρονομίες μονοπωλούν το βλέμμα του επισκέπτη. Στο «Psychomorphic Phenomenon», μια σειρά φωτογραφιών από τις αρχές της δεκαετίας του ’90, οι Inez & Vinoodh άρχισαν να διερευνούν πώς οι εσωτερικές καταστάσεις μπορούν να διαμορφώσουν ή να παραμορφώσουν την εξωτερική εμφάνιση.
Χρησιμοποιώντας εργαλεία χειραγώγησης εικόνας, πειραματίστηκαν με το τι μπορούσε να αποκαλύψει η φωτογραφία πέρα από την επιφάνεια. Στο «Final Fantasy», τα πορτρέτα παιδιών των οποίων τα αθώα χαμόγελα έχουν αντικατασταθεί ψηφιακά με χαμόγελα ενήλικων ανδρών, προκαλούν σε αυτόν που τα κοιτάζει αναστάτωση και ανησυχία.
Σημαντική θέση έχει και η ενότητα «In Print», που συγκεντρώνει δεκαετίες editorial δουλειάς – εξώφυλλα για τα πιο διάσημα περιοδικά, συνεργασίες με περίβλεπτους οίκους μόδας, πορτρέτα που όρισαν την οπτική γλώσσα της βιομηχανίας του θεάματος. Στην αίθουσα «New Gods» παρελαύνουν όλα τα σύγχρονα πολιτισμικά είδωλα: η Τέιλορ Σουίφτ με μια γάτα τυλιγμένη γύρω από τον λαιμό της σαν κασκόλ, ο Κέντρικ Λαμάρ, ο Bad Bunny… Η σχέση τους με τα μεγαλύτερα ονόματα που φωτογράφισαν δεν ήταν ποτέ απλώς επαγγελματική.
Photo Κunstmuseum den Ηaag Inez&Vinoodh
Το supermodel Κρίστι Τέρλινγκτον, η οποία δουλεύει μαζί τους από τα μέσα της δεκαετίας του ’90, δήλωσε πρόσφατα με αφοπλιστική ειλικρίνεια στους «Financial Times»: «Οταν γνωριστήκαμε, είχα δουλέψει με όλους όσους ήθελα να συνεργαστώ και νόμιζα ότι δεν άντεχα να κοιτάξω άλλη μια φωτογραφία του εαυτού μου. Κι όμως, κατάφεραν να με δουν διαφορετικά από ό,τι είχα δει ποτέ τον εαυτό μου. Ενιωσα ασφαλής να ριψοκινδυνέψω.
Σε κανονικές συνθήκες, θα χρειαζόμουν χρόνια για να χτίσω αυτό το επίπεδο εμπιστοσύνης». Μέσα στην έκθεση υπάρχει και ένα νέο έργο, το «Think Love», ένα τρίπτυχο που δημιουργήθηκε κατ’ ανάθεση της Apple με iPhone 17 Pro Max. Σε μία από τις φωτογραφίες, ο γιος τους Τσαρλς και η σύντροφός του Νάταλι Μπράμλεϊ φιλιούνται κάτω από ένα κόκκινο πέπλο, σε μια σκηνή που παραπέμπει στο εμβληματικό «Φιλί» του Γκούσταφ Κλιμτ ή στους «Εραστές» του Ρενέ Μαγκρίτ.
Η τέλεια ισορροπία
Η ιστορία των Inez & Vinoodh αρχίζει στο Αμστερνταμ, στα τέλη της δεκαετίας του ’70, όταν ο Βινούντ Ματαντίν – γεννημένος στις 29 Σεπτεμβρίου 1961 – εγγράφεται στη Fashion Academy Vogue της πόλης για να σπουδάσει μόδα. Δύο χρόνια αργότερα, η Ινές φαν Λάμσβιρντε – γεννημένη στις 25 Σεπτεμβρίου 1963 από μια μητέρα δημοσιογράφο μόδας και εικονογράφο – ακολουθεί τον ίδιο δρόμο.
Μετά την αποφοίτησή τους, εκείνη θα σπουδάσει φωτογραφία στην Gerrit Rietveld Academie, ενώ εκείνος θα ιδρύσει τη δική του εταιρεία ρούχων, Lawina, μαζί με τον συμφοιτητή του Ρικ Μπόβεντιρτ.
Ο Βινούντ αναζητεί φωτογράφο για να αποτυπώσει την κολεξιόν του 1986. Κάποιος του υπενθυμίζει τη Φαν Λάμσβιρντε. «Φυσικά και τη θυμάμαι!» λέει, και την παίρνει τηλέφωνο. Εκείνη, χαρακτηριστικά, θέτει τους όρους της: «Θέλω πρώτα να δω τα ρούχα. Αν μου αρέσουν θα το κάνω. Και φυσικά θέλω να πληρωθώ». Τη σχέση που ξεκίνησε εκείνη την ημέρα δεν θα τη σταματήσει τίποτα.
Photo Κunstmuseum den Ηaag Inez&Vinoodh
Για μερικά χρόνια ο καταμερισμός της εργασίας στο πλαίσιο της σύμπραξής τους ήταν πολύ σαφής: η Ινές κρατά τη φωτογραφική μηχανή μόνη της, ενώ ο Βινούντ στήνει όλα τα υπόλοιπα ως στυλίστας και art director. Στις αρχές των 90s, η δουλειά τους εμφανίζεται στις σελίδες του περιοδικού «The Face» και οι ενθουσιώδεις αντιδράσεις είναι άμεσες. Γρήγορα οι μεγάλοι οίκοι μόδας – Chanel, Calvin Klein, Balenciaga, Dior, Louis Vuitton, Gucci, Miu Miu – αρχίζουν να τους αναθέτουν τις καμπάνιες τους.
Εγκαθίστανται μόνιμα στη Νέα Υόρκη το 1994, στον απόηχο του residency της Iνές στο P.S.1 Contemporary Art Center, πέντε χρόνια μετά παντρεύονται και χτίζουν μια κοινή καριέρα. Ολα θα αλλάξουν το 2000, όταν σε μια φωτογράφιση ο Ματαντίν πιάνει για πρώτη φορά στα χέρια του ψηφιακή κάμερα. Αρχίζει να κινείται στον χώρο, να φωτογραφίζει διαφορετικές γωνίες, διαφορετικές στιγμές και έτσι δημιουργείται ξαφνικά μεταξύ τους μια τέλεια ισορροπία: ο καθένας αποτύπωνε διαφορετικά συναισθήματα. Σήμερα εργάζονται συγχρονισμένα, σαν ένα μόνο σώμα με δύο κάμερες.
Παράλληλα με τη φωτογραφία μόδας, αναπτύσσουν μια ισχυρή αυτόνομη εικαστική ματιά. Πολύ πριν το fashion industry αγκαλιάσει τη συζήτηση για τη ρευστότητα του φύλου, οι Inez & Vinoodh τη φωτογραφίζουν. «Η ψηφιακή ζωή σού δίνει τη δυνατότητα να είσαι οποιοσδήποτε. Γυναίκα, άνδρας, trans, τα πάντα» λένε
– και το έργο τους το αποδεικνύει.
Στα περισσότερα πορτρέτα διάσημων ηθοποιών ή ποπ σταρ, οι άνδρες φαίνονται τρυφεροί και ευάλωτοι: ο Μπραντ Πιτ φωτογραφίζεται στην πιο διάφανη εκδοχή του, ένας μελαγχολικός Μπιλ Μάρεϊ ποζάρει με τα γένια του διακοσμημένα με λουλούδια. Οι γυναίκες συχνά υιοθετούν χαρακτηριστικά που παραδοσιακά κωδικοποιούνται ως αρρενωπά, όπως έχουμε δει στο alter ego της Lady Gaga, Τζο Καλντερόνε, με μαύρα μαλλιά χτενισμένα προς τα πίσω, πυκνές φαβορίτες, κοστούμι και λευκό πουκάμισο, και με ένα τσιγάρο να κρέμεται από τα χείλη της.
Photo Κunstmuseum den Ηaag Inez&Vinoodh
Η δουλειά τους με τους μουσικούς καλλιτέχνες είναι αξιοσημείωτη: από το 1999 συνεργάζονται τακτικά με την Ισλανδή Björk, ενώ έχουν σκηνοθετήσει βιντεοκλίπ για τη Lady Gaga, συμπεριλαμβανομένου του «Applause» (2013). Το 2015 σκηνοθέτησαν το video για το «FourFiveSeconds» των Rihanna, Κάνιε Γουέστ και Πολ Μακ Κάρτνεϊ.
Εξακολουθούν να ζουν στη Νέα Υόρκη με τον γιο τους Τσαρλς, σήμερα 22 ετών, μοντέλο και multimedia artist, τον οποίο έπαιρναν μαζί στα shootings από την ηλικία των τριών μηνών – τα «υβριδικά» labradoodle σκυλιά τους συμπληρώνουν την οικογένεια. Το μεγαλύτερο διάστημα του χρόνου ταξιδεύουν – Παρίσι, Λονδίνο και οπουδήποτε αλλού τους καλεί η δουλειά. Σαράντα χρόνια μετά το πρώτο τους project, οι Inez & Vinoodh εξακολουθούν να (συν)εργάζονται σαν να ανακαλύπτουν τη φωτογραφία για πρώτη φορά.
Η ρετροσπεκτίβα στη Χάγη δεν μοιάζει με αποτίμηση ενός έργου που ανήκει στο παρελθόν. Περισσότερο παραπέμπει σε ανανέωση όρκων και σε σκιαγράφηση μιας υπόσχεσης για ένα μέλλον γεμάτο αστείρευτη έμπνευση.
