Τρεις μήνες μετά την εξαπόλυση των αμερικανικών επιθέσεων κατά του Ιράν ο Ντόναλντ Τραμπ βρίσκεται αντιμέτωπος με τον χειρότερο εφιάλτη κάθε Αμερικανού προέδρου: να έχει καταγράψει εμφατικές στρατιωτικές επιτυχίες στο πεδίο, αλλά να οδηγείται σε μια πρωτοφανή στρατηγική και γεωπολιτική ήττα.
Παρά τα αλλεπάλληλα πλήγματα των ΗΠΑ, το θεοκρατικό καθεστώς της Τεχεράνης παραμένει όρθιο, η άρνησή του για πυρηνικές υποχωρήσεις είναι αμετακίνητη και η ασφυκτική του λαβή στα Στενά του Ορμούζ συνεχίζει να απειλεί την παγκόσμια οικονομία.
Οι επανειλημμένοι ισχυρισμοί του Τραμπ για ολοκληρωτική επικράτηση ηχούν πλέον κενοί περιεχομένου για τους αναλυτές, καθώς η Ουάσιγκτον εγκλωβίζεται ανάμεσα σε μια εύθραυστη διπλωματία και στην απειλή νέων συγκρούσεων που θα πυροδοτούσαν ιρανικά αντίποινα σε ολόκληρη τη Μέση Ανατολή. Χάνει ο Τραμπ τον πόλεμο, αναρωτιέται σε ανάλυσή του το Reuters.
Ο κίνδυνος για τον Λευκό Οίκο είναι πλέον ορατός: οι ΗΠΑ και οι Άραβες σύμμαχοί τους στον Κόλπο ενδέχεται να βγουν αποδυναμωμένοι από την κρίση, ενώ το Ιράν, αν και λαβωμένο οικονομικά, αποκτά ισχυρότερο διπλωματικό έρεισμα έχοντας αποδείξει ότι μπορεί να παραλύσει το ένα πέμπτο του παγκόσμιου εφοδιασμού καυσίμων.
Αν και ορισμένοι ειδικοί αφήνουν ανοιχτό το παράθυρο μιας έντιμης διεξόδου μέσω των διαπραγματεύσεων, κορυφαίοι διπλωμάτες προειδοποιούν ότι ένας πόλεμος που σχεδιάστηκε ως ένας σύντομος θρίαμβος για τον Τραμπ μετατρέπεται σε μακροπρόθεσμο στρατηγικό φιάσκο.
Πολιτική πίεση, καύσιμα και το φράγμα των Midterms
Αυτό το αδιέξοδο πλήττει καίρια τον Αμερικανό Πρόεδρο, ο οποίος είναι γνωστός για την ακραία ευαισθησία του στην εικόνα του ηττημένου.
Για τον λόγο αυτό, εμφανίζεται αποφασισμένος να αρνηθεί κάθε συμβιβασμό που θα έμοιαζε με υποχώρηση ή με αναβίωση της πυρηνικής συμφωνίας του Ομπάμα από το 2015, την οποία ο ίδιος είχε ακυρώσει. Από την πλευρά της, η εκπρόσωπος του Λευκού Οίκου, Ολίβια Γουέιλς, επιμένει ότι η «Επιχείρηση Επική Οργή» πέτυχε όλους τους στρατιωτικούς της στόχους και ότι ο Πρόεδρος κρατά όλα τα χαρτιά στα χέρια του.
Ωστόσο, η πραγματικότητα στο εσωτερικό μέτωπο είναι διαφορετική. Ο Τραμπ δέχεται ισχυρές πιέσεις λόγω των υψηλών τιμών της βενζίνης και των χαμηλών ποσοστών δημοτικότητάς του, καθώς επέλεξε να ξεκινήσει έναν μη δημοφιλή πόλεμο λίγο πριν από τις κρίσιμες ενδιάμεσες εκλογές του Νοεμβρίου, όπου το Ρεπουμπλικανικό Κόμμα δίνει μάχη επιβίωσης για τον έλεγχο του Κογκρέσου.
Έξι εβδομάδες μετά την έναρξη της εκεχειρίας, οι αναλυτές θεωρούν ότι ο Πρόεδρος έχει να επιλέξει ανάμεσα σε μια ελαττωματική συμφωνία ή σε μια νέα στρατιωτική κλιμάκωση. Αν η διπλωματία καταρρεύσει, εξετάζεται το σενάριο σύντομων αλλά σφοδρών πληγμάτων, ώστε να κηρύξει μια «τελική νίκη» και να αλλάξει την ατζέντα, στρέφοντας ίσως το ενδιαφέρον προς την Κούβα.
Μια τέτοια κίνηση όμως ενέχει τον κίνδυνο νέας υποτίμησης των συνθηκών, καθώς στελέχη του Λευκού Οίκου παραδέχονται ήδη ιδιωτικά ότι ο Τραμπ πίστευε λανθασμένα πως η επιχείρηση στο Ιράν θα ήταν τόσο απλή όσο η ανατροπή του προέδρου της Βενεζουέλας τον περασμένο Ιανουάριο.
Στον αντίποδα, οι υποστηρικτές του Προέδρου, όπως ο Αλεξάντερ Γκρέι, αρνούνται ότι η στρατηγική είναι σε τέλμα, τονίζοντας ότι η καταστροφή των ιρανικών υποδομών αποτελεί επιτυχία που απομάκρυνε τα κράτη του Κόλπου από την επιρροή της Κίνας. Παρ’ όλα αυτά, η νευρικότητα του Τραμπ είναι εμφανής, καθώς επιτίθεται στα μέσα ενημέρωσης κατηγορώντας τα για προδοσία, την ώρα που ο πόλεμος έχει διαρκέσει ήδη διπλάσιο χρόνο από το όριο των έξι εβδομάδων που είχε θέσει ο ίδιος όταν ξεκίνησε τις επιχειρήσεις μαζί με το Ισραήλ στις 28 Φεβρουαρίου.
Το χρονικό της σύγκρουσης και το επικοινωνιακό παιχνίδι
Στην έναρξη των επιχειρήσεων, τα αμερικανικά αεροπορικά πλήγματα κατάφεραν να εξουδετερώσουν μεγάλο μέρος του βαλλιστικού οπλοστασίου και του ναυτικού του Ιράν, σκοτώνοντας κορυφαία στελέχη του καθεστώτος.
Η Τεχεράνη όμως απάντησε άμεσα, αποκλείοντας τα Στενά του Ορμούζ, εκτινάσσοντας τις τιμές της ενέργειας και εξαπολύοντας επιθέσεις εναντίον του Ισραήλ και των γειτονικών κρατών. Ο ναυτικός αποκλεισμός των ιρανικών λιμανιών που διέταξε στη συνέχεια ο Τραμπ απέτυχε επίσης να κάμψει την αντίσταση της Τεχεράνης.
Οι Ιρανοί ηγέτες απαντούν στους θριαμβευτικούς ισχυρισμούς του Τραμπ με τη δική τους προπαγάνδα, παρουσιάζοντας την αμερικανική εκστρατεία ως μια συντριπτική ήττα, αν και είναι σαφές ότι και οι ίδιοι υπερβάλλουν για τις στρατιωτικές τους δυνατότητες.
Το χρονικό της σύγκρουσης και το επικοινωνιακό παιχνίδι
Στην έναρξη των επιχειρήσεων, τα αμερικανικά αεροπορικά πλήγματα κατάφεραν να εξουδετερώσουν μεγάλο μέρος του βαλλιστικού οπλοστασίου και του ναυτικού του Ιράν, σκοτώνοντας κορυφαία στελέχη του καθεστώτος.
Η Τεχεράνη όμως απάντησε άμεσα, αποκλείοντας τα Στενά του Ορμούζ, εκτινάσσοντας τις τιμές της ενέργειας και εξαπολύοντας επιθέσεις εναντίον του Ισραήλ και των γειτονικών κρατών. Ο ναυτικός αποκλεισμός των ιρανικών λιμανιών που διέταξε στη συνέχεια ο Τραμπ απέτυχε επίσης να κάμψει την αντίσταση της Τεχεράνης.
Οι Ιρανοί ηγέτες απαντούν στους θριαμβευτικούς ισχυρισμούς του Τραμπ με τη δική τους προπαγάνδα, παρουσιάζοντας την αμερικανική εκστρατεία ως μια συντριπτική ήττα, αν και είναι σαφές ότι και οι ίδιοι υπερβάλλουν για τις στρατιωτικές τους δυνατότητες.
Οι ανεκπλήρωτοι στόχοι και η επόμενη μέρα
Οι αρχικοί στόχοι της Ουάσιγκτον -δηλαδή ο οριστικός αποκλεισμός του Ιράν από την απόκτηση πυρηνικών όπλων, ο τερματισμός της απειλής του προς την περιοχή και η ανατροπή του καθεστώτος- παραμένουν εντελώς ανεκπλήρωτοι.
Αναλυτές επισημαίνουν ότι η Τεχεράνη θεωρεί ήδη επιτυχία το γεγονός ότι άντεξε την αμερικανική επίθεση και συνειδητοποίησε τη δύναμη που μπορεί να ασκήσει στο παγκόσμιο ναυτιλιακό εμπόριο, δείχνοντας πεποίθηση ότι μπορεί να αντέξει τον οικονομικό πόλεμο περισσότερο από όσο ο Τραμπ την πολιτική πίεση.
Το κυριότερο, το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν παραμένει ενεργό. Το εμπλουτισμένο ουράνιο βρίσκεται θαμμένο σε ασφαλείς τοποθεσίες μετά τους βομβαρδισμούς του περασμένου Ιουνίου και μπορεί να ανακτηθεί ανά πάσα στιγμή για την κατασκευή βόμβας. Μάλιστα, ο ανώτατος ηγέτης του Ιράν έχει εκδώσει οδηγία που απαγορεύει τη μεταφορά αυτού του υλικού στο εξωτερικό. Αντί λοιπόν να αποτραπεί, ο πόλεμος ενδέχεται να ωθήσει το Ιράν να επιταχύνει την απόκτηση πυρηνικού όπλου για να θωρακιστεί, ακολουθώντας το παράδειγμα της Βόρειας Κορέας.
Την ίδια στιγμή, η Τεχεράνη συνεχίζει να στηρίζει τις ένοπλες οργανώσεις-δορυφόρους της, ενώ ο Τραμπ έχει πλέον να αντιμετωπίσει μια νέα, ακόμη πιο σκληροπυρηνική ιρανική ηγεσία, η οποία διατηρεί αρκετούς πυραύλους και drones για να απειλεί τους γείτονές της.
Στο διπλωματικό πεδίο, η ζημιά για τις ΗΠΑ επεκτείνεται και στις σχέσεις με τους παραδοσιακούς Ευρωπαίους συμμάχους, οι οποίοι αρνήθηκαν να βοηθήσουν σε έναν πόλεμο για τον οποίο δεν ερωτήθηκαν ποτέ. Παράλληλα, η Κίνα και η Ρωσία αποκόμισαν πολύτιμα μαθήματα για τις αδυναμίες του αμερικανικού στρατού απέναντι σε ασύμμετρες τακτικές και για την εξάντληση των αποθεμάτων των όπλων του.
Όπως χαρακτηριστικά αναφέρει ο ιστορικός Ρόμπερτ Κέιγκαν, το αποτέλεσμα αυτού του πολέμου απειλεί να αποτελέσει ένα πολύ πιο αποφασιστικό πλήγμα για το διεθνές κύρος των ΗΠΑ από ό,τι οι ταπεινωτικές αποχωρήσεις από το Βιετνάμ ή το Αφγανιστάν, καθώς αυτή η σύγκρουση διεξάγεται στην καρδιά του παγκόσμιου γεωπολιτικού ανταγωνισμού, χωρίς να υπάρχει πλέον καμία επιστροφή στην πρότερη κατάσταση.
