Ο Noam Bettan έφτιαξε τις βαλίτσες του για τη Βιέννη γνωρίζοντας εκ προοιμίου ότι στη φετινή Eurovision θα επωμιζόταν τον ρόλο του τέλειου αποδιοπομπαίου τράγου.
Μπορεί η συμμετοχή του Ισραήλ να έχει προκαλέσει έναν άνευ προηγουμένου διχασμό, δοκιμάζοντας τις αντοχές του θεσμού, όμως, σε μια από τις πολλές ειρωνείες της φετινής Eurovision, το τραγούδι «Michelle» παραμένει αγαπημένο των προγνωστικών – συγκεκριμένα βρίσκεται στην 5η θέση των στοιχημάτων μετά και τον Α΄Ημιτελικό της Τρίτης.
Από την άλλη η ατμόσφαιρα, στο Wiener Stadthalle που έχει το προνόμιο αλλά μάλλον και την ατυχία να φιλοξενεί τα εβδομηντάχρονα της Eurovision δε θυμίζει σε τίποτα την ανέμελη και συμπεριληπτική γιορτή που οραματίστηκαν τη δεκαετία του ‘50 οι δημιουργοί του διαγωνισμού.
Ο Α΄Ημιτελικός αλλά προηγουμένως και οι πρόβες της αποστολής του Ισραήλ έγιναν για μία ακόμα χρονιά καθρέφτης της αμείλικτης γεωπολιτικής πραγματικότητας.
Το βράδυ της Τρίτης η ένταση κορυφώθηκε όταν θεατές απομακρύνθηκαν από τους άνδρες της ασφάλειας του σταδίου —ανάμεσά τους και ένας ακτιβιστής που είχε γραμμένο το σύνθημα «Free Palestine» στο στήθος του— την ώρα που βρισκόταν σε εξέλιξη η εμφάνιση του Ισραήλ.
Στην πραγματικότητα ο 28χρονος Noam Bettan, που τελικά πήρε ένα από τα 10 εισιτήρια για τον Μεγάλο Τελικό του Σαββάτου, καλείται να λειτουργήσει ως διπλωματικός κυματοθραύστης της χώρας του σε ένα εν μέρει τουλάχιστον αφιλόξενο περιβάλλον. Και να συμβιβάσει τα ασυμβίβαστα.
Η προσομοίωση του γιουχαΐσματος
Η ωμή πραγματικότητα του σταδίου ήταν κάτι για το οποίο ο Ισραηλινός τραγουδιστής είχε προετοιμαστεί, όπως επισήμανε σε συνέντευξή του. Ήταν αναμενόμενο, από τη στιγμή που η αυστριακή δημόσια τηλεόραση (ORF) πήρε την απόφαση να μη χρησιμοποιήσει τεχνητό χειροκρότημα (anti-booing soundscapes) για να καλύψει τις αποδοκιμασίες ή τα συνθήματα υπέρ της Παλαιστίνης, όπως είχε συμβεί σε προηγούμενες διοργανώσεις.
Σε μια φιλότιμη προσπάθεια να «σκληραγωγηθεί» για τη Βιέννη, ο Bettan δημιούργησε μια ειδική ομάδα γιουχαΐσματος. Κατά τη διάρκεια των κλειστών προβών, συνεργάτες του τον αποδοκίμαζαν διαρκώς, προσομοιώνοντας την εχθρότητα που θα αντιμετώπιζε. Όπως βέβαια είπε ο ίδιος στο BBC, έπειτα από την εμφάνιση της Τρίτης, τίποτα δεν μπορεί να σε προετοιμάσει όταν κάτω από τη σκηνή υπάρχουν χιλιάδες θεατές.
Για να αντέξει, ο Noam Bettan απεργάστηκε διάφορες ακόμα μεθόδους: από τραγούδι κάνοντας βαθιά καθίσματα (squats) και άλματα για να ελέγχει την αναπνοή του υπό ασφυκτική πίεση, μέχρι τη θρησκευτική πίστη, αποκαλύπτοντας πως πριν βγει στη σκηνή προσεύχεται. Εμφανίζεται «έτοιμος να απολαύσει το ταξίδι», στέλνοντας μήνυμα ανθεκτικότητας: «Μην επωμίζεστε τους φόβους των γύρω σας. Οι φόβοι τους είναι δικοί τους».
Ενδεικτικό της ρευστής κατάστασης είναι πως ο τραγουδιστής διατηρούσε μέχρι πρότινος τον λογαριασμό του στο Instagram αυστηρά ιδιωτικό – ή πιο σωστά τον ανοιγόκλεινε. Ήταν για κάποιους ένα αναγκαίο μέτρο ασφαλείας απέναντι στο τοξικό κύμα των social media. Για άλλους η προφανής αμφιθυμία οφειλόταν στο γεγονός ότι έπρεπε να ξεκαθαρίσει δημοσιεύσεις του από το παρελθόν οι οποίες ενδεχομένως θα πυροδοτούσαν περαιτέρω τα πολιτικά πάθη.
Πάντως, τα παλαιότερα βίντεό του όπου εμφανίζεται να ψυχαγωγεί συμπατριώτες του που υπηρετούν τη στρατιωτική τους θητεία, παραμένουν στη θέση τους.
Tα πάντα σχετικά με τη συμμετοχή του Ισραήλ τίθενται και φέτος υπό αυστηρή εξέταση, γεννώντας ερμηνείες και συχνά εικασίες στα όρια της συνωμοσιολογίας.
Όταν η «Michelle» πέρασε από κόσκινο
Ακόμα και τραγούδι με τίτλο «Michelle», μια ερωτική σε πρώτη ανάγνωση power ballad, βρέθηκε στη δίνη της παραφιλολογίας. Από την ανακοίνωσή του στις αρχές Μαρτίου η φήμη πως οι στίχοι του ήταν μια έμμεση αναφορά στην Michelle Rukovitzin άρχισαν να διαδίδονται με κεκτημένη ταχύτητα.
Γράφτηκε σε fora και social media ακόμα και ότι η EBU ζήτησε από το Ισραήλ την αλλαγή των στίχων προκειμένου να εγκρίνει τη συμμετοχή του κομματιού, πράγμα που όμως τελικά δεν ήταν αλήθεια.
Η ιστορία της Rukovitzin είναι από εκείνες που σημάδεψαν την ισραηλινή κοινωνία. Τεχνικός συστημάτων πληροφορικής, βρέθηκε στη δίνη των επιθέσεων της 7ης Οκτωβρίου, όπου δέχθηκε επτά πυροβολισμούς. Παρέμεινε αβοήθητη για 14 ώρες και έπεσε σε βαθύ κώμα για μήνες.
Ξυπνώντας παράλυτη, έδωσε μια δύσκολη μάχη αλλά και μια υπόσχεση στον εαυτό της: να περπατήσει ξανά έστω και για να φτάσει στη χούπα (το παραδοσιακό εβραϊκό νυφικό στέγαστρο) στον γάμο της, κάτι που τελικά κατάφερε.
Αν και η εν λόγω ιστορία φόρτισε αρχικά το τρίγλωσσο (εβραϊκά, αγγλικά, γαλλικά) κομμάτι, μια ματιά στους στίχους αρκεί για να καταρρίψει τα υπονοούμενα.
Ακόμα και στη συναισθηματική κορύφωση, όταν ο Bettan επιστρέφει στα εβραϊκά ψάχνοντας τη λύτρωση («Ίσως στο τέλος να γίνουν καλύτερα τα πράγματα για εμάς. Ανάμεσα σε δάκρυ και δάκρυ, θα υπάρξει κάποιος που θα ακούσει»), το τραγούδι ακούγεται ως εξιστόρηση ενός σκοτεινού, σχεδόν καταστροφικού έρωτα και όχι ένα συγκεκαλυμμένο εθνικό ρέκβιεμ.
Όμως, στην αρένα της φετινής Eurovision, η πραγματικότητα συχνά έρχεται δεύτερη και καταϊδρωμένη. Όχι άδικα. Ειδικά με δεδομένο ότι το Ισραήλ εργαλειοποιεί τη συμμετοχή του στον διαγωνισμό – χωρίς να είναι βέβαια η πρώτη ή η μόνη χώρα που το πράττει – αλλά και βάσει του γεγονότος πως τους στίχους του τραγουδιού υπογράφει μεταξύ άλλων η Yuval Raphael.
Πρόκειται για την περσινή εκπρόσωπο του Ισραήλ και επιζήσασα του μακελειού στο Φεστιβάλ Nova, η οποία τερμάτισε δεύτερη στο διαγωνισμό του 2025, ανοίγοντας με την ακατανόητη για κάποιους κυριαρχία της στο televoting τη συζήτηση περί χειραγώγησης της ψηφοφορίας και αναγκάζοντας την EBU να αναθεωρήσει το φετινό σύστημα ανάδειξης του νικητή.
Eurovision με Ισραήλ αλλά χωρίς ωραιοποιήσεις
Στη γενική συνέλευση των 113 μελών της EBU που πραγματοποιήθηκε τον Δεκέμβριο στη Γενεύη αποφασίστηκε οριστικά πως το Ισραήλ μπορεί να συνεχίσει την πορεία του στον διαγωνισμό. Σε αυτό το έντονο παρασκήνιο, έχει ιδιαίτερη σημασία το γεγονός ότι οι δημόσιες τηλεοράσεις της Γαλλίας, της Ελλάδας και της Κύπρου φαίνεται πως ανήκαν στη σχολή σκέψης που ήθελε την παραμονή της χώρας στο διαγωνισμό.
Από τους πιο ένθερμους υποστηρικτές της ισραηλινής συμμετοχής ήταν, παραδόξως, η ίδια η αυστριακή κυβέρνηση και δίκτυο της ORF, με τον Γενικό της Διευθυντή, Roland Weissmann, να ταξιδεύει μάλιστα στο Ισραήλ τον περασμένο Νοέμβριο για να δείξει έμπρακτα τη στήριξή του απέναντι στα καλέσματα για μποϊκοτάζ.
Παρ’ όλα αυτά, η στάση των Αυστριακών στο τηλεοπτικό κομμάτι υπήρξε απολύτως ψυχρή – και μάλλον δίκαιη. Σε επίσημη συνέντευξη Τύπου, ο executive producer Michael Kroen και η διευθύντρια προγράμματος Stefanie Groiss-Horowitz δήλωσαν ρητά πως δεν πρόκειται «να ωραιοποιήσουν τίποτα», επιτρέποντας (ή τουλάχιστον όχι απαγορεύοντας) τις παλαιστινιακές σημαίες στην αρένα και αρνούμενοι κατηγορηματικά να καλύψουν τις ιαχές αποδοκιμασίας απέναντι στο Ισραήλ (ή οποιαδήποτε άλλη συμμετοχή) με τεχνητά μέσα.
Είναι γνωστό ότι η απόφαση των μελών της EBU να διατηρήσουν το Ισραήλ στον διαγωνισμό οδήγησε σε ένα ντόμινο αποχωρήσεων (Ισπανία, Ιρλανδία, Ισλανδία, Ολλανδία, Σλοβενία) κάνοντας τη φετινή Eurovision την πιο ολιγομελή σε συμμετοχή χωρών από το 2003.
Το μήνυμα σε κάθε περίπτωση ήταν σαφές. Όποιος πραγματικά διαφωνεί με το πολιτικό και ηθικό πλαίσιο της Eurovision, μπορεί να απέχει, πληρώνοντας το όποιο τίμημα της τηλεθέασης, των διαφημιστικών εσόδων και της πολιτισμικής ορατότητας. Όχι πολεμώντας τον διαγωνισμό από τα μέσα.
Μάλιστα οι δημόσιες τηλεοράσεις της Ιρλανδίας και της Σλοβενίας, αποφάσισαν να μη μεταδώσουν καν τη φετινή διοργάνωση, ενώ η ισπανική δημόσια τηλεόραση, που πέρσι πρόβαλε ένα μήνυμα υποστήριξης στον παλαιστινιακό λαό πριν από την έναρξη της προβολής του τελικού της Eurovision, θα μετέδιδε τον μεγάλο τελικό μόνο στην περίπτωση που δεν προκρινόταν η συμμετοχή του Ισραήλ.
Ο διαγωνισμός τραγουδιού ως δούρειος ίππος
Μέσα σε αυτό το πολωμένο περιβάλλον, μια φαινομενικά αθώα διαδικτυακή ανάρτηση του εκπροσώπου του Ισραήλ έδωσε τροφή για λίγη ακόμα ένταση.
Το ανοιχτό κάλεσμα του Noam Bettan προς τους θαυμαστές του μέσω κοινωνικών δικτύων να χρησιμοποιήσουν στρατηγικά και τις 10 διαθέσιμες ψήφους τους αποκλειστικά υπέρ του Ισραήλ, προκάλεσε την άμεση επίπληξη των διοργανωτών και άνοιξε ξανά τη συζήτηση για τη χειραγώγηση του televoting.
Το ζήτημα βρέθηκε πριν από λίγα 24ωρα στο επίκεντρο ενός εμβριθούς και viral ρεπορτάζ των New York Times, το οποίο κατέγραφε τη στρατηγική του Τελ Αβίβ, περιγράφοντας τη συμμετοχή του ως έναν σύγχρονο «δούρειο ίππο» — μια άσκηση «ήπιας ισχύος» για να ξεπλύνει τα γεωπολιτικά αμαρτήματά του.
Η κριτική ήταν αιχμηρή αλλά δίκαιη. Από την άλλη το Ισραήλ δεν ανακάλυψε την πυρίτιδα. Η Eurovision υπήρξε σχεδόν από κτίσεώς της πεδίο άσκησης πολιτικής – ίσως καλύτερα καμουφλαρισμένης πίσω από τα τραγούδια.
Ας θυμηθούμε μερικά μόνο χαρακτηριστικά παραδείγματα. Το 1968, η Ισπανία του Φράνκο κατηγορήθηκε ότι εξαγόρασε ψήφους για να αμβλύνει την εικόνα του φασιστικού καθεστώτος. Το 2001, η Εσθονία χρησιμοποίησε τη νίκη της για να διακηρύξει πως αποτινάσσει το σοβιετικό της παρελθόν.
Το 2012, το Αζερμπαϊτζάν ξόδεψε εκατοντάδες εκατομμύρια στο Μπακού σε μια άσκηση διπλωματίας του χαβιαριού για να κρύψει από τη διεθνή κοινότητα τις διώξεις αντιφρονούντων και να παρουσιάσει την εικόνα μιας δυτικότροπης χώρας.
Το 2015, η Ρωσία του Πούτιν έστειλε την Polina Gagarina να τραγουδήσει για την ειρήνη με την ετσιθελική προσάρτηση της Κριμαίας ακόμα νωπή. Η Ουκρανία το 2022 μετέτρεψε αριστοτεχνικά τη σκηνή σε μεγάφωνο της εθνικής της αντίστασης κατά της ρωσικής πολεμικής μηχανής.
Η Eurovision δεν ήταν ποτέ αθώα. Ή τέλος πάντων δεν υπήρξε ποτέ ένας αμιγώς τραγουδιστικός διαγωνισμός. Δε λάμβανε χώρα σε κάποιον δοκιμαστικό σωλήνα, αποστειρωμένος από την περιρρέουσα κοινωνικοπολιτική πραγματικότητα.
Το πραγματικά ενδιαφέρον είναι το παράδοξο που αναδεικνύει η περίπτωση του Ισραήλ και οι αποχωρήσεις των πέντε χωρών, κάτι που παρεμπιπτόντως προβλέπεται ότι θα στοιχίσει στη φετινή τηλεθέαση (και άρα στα μελλοντικά έσοδα) της Eurovision.
Ότι ένας διαγωνισμός που δημιουργήθηκε για να ενώσει τη μεταπολεμική Ευρώπη λειτουργεί πλέον ως μεγεθυντικός φακός των ρηγμάτων του κόσμου.
