Ακύρωση της εξόδου την τελευταία στιγμή → Ο φίλος εκνευρίζεται → Κανείς δε λέει τίποτα → Αυτός που έστησε δικαιολογεί ή όχι την πράξη του → Επανάληψη στο διηνεκές
Θα το έχετε παρατηρήσει κι εσείς. Μπορεί, μάλιστα, να είστε αυτό το άτομο που, αν και στην αρχή αποδέχθηκε ευγενικά μια πρόταση, στην πορεία έστειλε ένα μήνυμα και έκανε πίσω. Η Αναστασία (24) ακυρώνει τις προγραμματισμένες της εξόδους συχνά τελευταία. «Συνήθως έχω ένα πρόγραμμα στο μυαλό μου, το οποίο μοιάζει πραγματοποιήσιμο τη στιγμή που κανονίζω, ωστόσο όταν φτάνει η ώρα να βγω, μερικές φορές απλά δεν αισθάνομαι ότι θέλω να το κάνω εκείνη τη στιγμή, νιώθω το ότι έχω κάτι κανονισμένο σαν ένα βάρος».
Το βάρος αυτό είναι μεγαλύτερο όταν η Αναστασία έχει κανονίσει με μία φίλη της. Όταν πρόκειται για μια συνάντηση με την παρέα, όλα αλλάζουν. «Αν ξέρω ότι θα ανατραπεί όλο το πρόγραμμα ενός ανθρώπου που έχω κανονίσει μαζί του, θα πάω. Αν όμως έχω κανονίσει με πολλά άτομα και τελικά δεν έχω τη διάθεση να βγω από το σπίτι, θα κάνω flaking κι αυτό γιατί δεν εξαρτώνται όλοι από εμένα».
Flaking: Η αυξανόμενη τάση της «ασυνέπειας», δηλαδή η ακύρωση σχεδίων (ακόμα και επαγγελματικών) ελάχιστη ώρα πριν αυτά ξεκινήσουν. Αποδίδεται συνήθως στα υπερφορτωμένα προγράμματα των ανθρώπων, στις συγκρουόμενες υποχρεώσεις, στη συνεχή πρόσβαση που έχουμε ο ένας στον άλλον μέσω της τεχνολογίας, ή σε έναν συνδυασμό και των τριών. Αν κάποιος νιώθει εξαντλημένος από το πιεσμένο πρόγραμμα και μπορεί να ακυρώσει τα σχέδιά του εκείνη τη στιγμή χρησιμοποιώντας το κινητό του, είναι πολύ πιθανό να το κάνει.
«Τελικά δεν θα τα καταφέρω»
Pexels
Κι όμως, η Γη συνέχιζε να γυρίζει. Ακόμα και μετά την ακύρωση της εξόδου της Αναστασίας με την παρέα της, η άνοιξη ήρθε και οι κάμπιες μεταμορφώθηκαν σε πεταλούδες. Έτσι συμβαίνει συνήθως. Σύμφωνα με τον μύθο, αν ένα άτομο κάνει πίσω την τελευταία στιγμή, τα υπόλοιπα μέλη μπορούν να πιουν το ποτό τους χωρίς αυτό. Η ζωή, κάποιες φορές, είναι ασυνήθιστα απλή. Άδικη αν το άτομο αυτό ακυρώσει τελευταία στιγμή, αλλά απλή.
Τα social media έκαναν την ακύρωση μιας εξόδου εξαιρετικά εύκολη υπόθεση. Ένα προσωπικό μήνυμα είναι αρκετό: «Τελικά δεν θα τα καταφέρω», είναι το πιο συνηθισμένο. Και, για να είμαστε ειλικρινείς, κάθε άνθρωπος έχει δικαίωμα να ακυρώσει μια έξοδο την τελευταία στιγμή, αρκεί αυτό να μην γίνει συνήθεια. Άλλωστε, ζούμε στην εποχή του flaking.
· Γιατί νιώθουμε όλοι τόσο εξαντλημένοι;
Πότε, όμως, το να αποδέχεσαι αρχικά μια πρόταση και στη συνέχεια να την ακυρώνεις χωρίς πολλές εξηγήσεις, ξεπερνάει τα όρια; Πότε η κοινωνική δέσμευση λειτουργεί αποτρεπτικά με αποτέλεσμα να ακυρώνουμε στο όνομα της αυτοφροντίδας; Είναι ή όχι εγωιστικό το flaking;
Η αιτιολογία του flaking είναι πιθανότατα πολυπαραγοντική και αφορά πέρα από την ψυχιατρική και την ψυχολογία, ευρύτερες κοινωνιολογικές και πολιτισμικές μεταβολές. Σύμφωνα με την ψυχίατρο Δημόκλεια Μπαλτζή, ο σύγχρονος τρόπος ζωής χαρακτηρίζεται από συνεχή υπερδιέγερση και ερεθίσματα, αυξημένες απαιτήσεις και πολύ περιορισμένα όρια ανάμεσα στην εργασία, την κοινωνική ζωή και τον χρόνο ξεκούρασης. Έτσι, «πολλοί άνθρωποι λειτουργούν σε μια κατάσταση χρόνιας ψυχικής επιβάρυνσης ή burnout χαμηλής έντασης, με αποτέλεσμα συχνά να αισθάνονται ότι δεν διαθέτουν την απαραίτητη ψυχική ενέργεια για κοινωνική αλληλεπίδραση, ιδιαίτερα όταν αυτή απαιτεί παρουσία, διάθεση και συναισθηματική διαθεσιμότητα».
«Η περιστασιακή ακύρωση λόγω πραγματικής ψυχικής ή σωματικής εξάντλησης είναι κάτι απολύτως ανθρώπινο»
Ταυτόχρονα, τα τελευταία χρόνια έχει ενισχυθεί σημαντικά η κουλτούρα της αυτοφροντίδας και των προσωπικών ορίων. Μια απλή βόλτα από το Instagram ή το TikTok μπορεί να το επιβεβαιώσει. «Αυτό είχε αναμφίβολα θετικά στοιχεία, όπως μεγαλύτερη αναγνώριση της ψυχικής εξάντλησης, του άγχους και της ανάγκης να μπορεί κάποιος να πει “όχι” χωρίς έντονη ενοχή. Ωστόσο, σε ορισμένες περιπτώσεις φαίνεται πως η έννοια της αυτοφροντίδας συγχέεται με την αποφυγή κάθε μορφής δυσφορίας ή ψυχικής προσπάθειας».
Η ψυχική φροντίδα δε σημαίνει απαραίτητα ότι λειτουργούμε αποκλειστικά με βάση το πώς νιώθουμε τη συγκεκριμένη στιγμή, καθώς οι ανθρώπινες σχέσεις προϋποθέτουν σε έναν βαθμό συνέπεια, αντοχή και δυνατότητα να παραμένουμε παρόντες ακόμη κι όταν δεν είμαστε στην «ιδανική» ψυχική κατάσταση. Πότε άλλαξε αυτό; Την περίοδο της πανδημίας.
Όπως λέει στο «Βήμα» η Δημόκλεια Μπαλτζή, «η κοινωνική απόσυρση και η απομόνωση έγιναν για μεγάλο διάστημα κομμάτι της καθημερινότητας την περίοδο της καραντίνας. Για αρκετούς ανθρώπους φαίνεται πως μετά την COVID εποχή μειώθηκε η ανοχή στην κοινωνική κόπωση και αυξήθηκε η ανάγκη παραμονής σε πιο “ασφαλή” και ελεγχόμενα περιβάλλοντα, όπως το σπίτι».
Ο ρόλος των social media
Pexels
Οι σχέσεις σήμερα, λόγω των social media, μπορούν να διατηρούνται με πολύ πιο «χαμηλό κόστος» σε σχέση με παλαιότερα, χωρίς φυσική παρουσία ή ουσιαστική επένδυση χρόνου. Μια φωτογραφία, ένα reel, ένα απλό «τι κάνεις;» μπορεί να είναι αρκετό. Αυτόματα η ακύρωση μιας εξόδου την τελευταία στιγμή μετατρέπεται σε μια απλή υπόθεση.
«Παράλληλα, φαίνεται να υπάρχει και μια ευρύτερη πολιτισμική μετατόπιση» υπογραμμίζει η Δημόκλεια Μπαλτζή. «Παλαιότερα, οι κοινωνικές σχέσεις βασίζονταν περισσότερο στην έννοια της υποχρέωσης και της συνέπειας, ενώ σήμερα δίνεται μεγαλύτερη έμφαση στην αυθεντικότητα, στη συναισθηματική κατάσταση του ατόμου και στην προσωπική επιλογή. Αυτή η αλλαγή έχει και θετικές πλευρές, όμως ενδέχεται να δυσκολεύει τη διατήρηση σταθερών διαπροσωπικών δεσμών όταν κάθε δέσμευση εξαρτάται αποκλειστικά από τη διάθεση της στιγμής».
Από ψυχιατρικής πλευράς, το flaking δεν αποτελεί διάγνωση ούτε σημαίνει απαραίτητα ψυχοπαθολογία. Σε ορισμένες περιπτώσεις μπορεί να σχετίζεται με κοινωνικό άγχος, καταθλιπτική συμπτωματολογία, burnout, ΔΕΠΥ, αποφευκτικά στοιχεία προσωπικότητας ή γενικότερα μειωμένη ανοχή στην ψυχική κόπωση και τη ματαίωση.
Όσον αφορά τη διαφορά ανάμεσα στην υγιή ανάγκη για ξεκούραση και στο προβληματικό flaking φαίνεται κυρίως στη συχνότητα, στην ανάληψη ευθύνης και στον βαθμό επίδρασης στις σχέσεις. «Η περιστασιακή ακύρωση λόγω πραγματικής ψυχικής ή σωματικής εξάντλησης είναι κάτι απολύτως ανθρώπινο. Όταν όμως η αποφυγή γίνεται επαναλαμβανόμενη, όταν το άτομο δυσκολεύεται σταθερά να διατηρήσει δεσμεύσεις ή όταν αγνοείται συστηματικά η επίδραση στους άλλους, τότε το φαινόμενο αρχίζει να επηρεάζει ουσιαστικά τη δυνατότητα δημιουργίας και διατήρησης σταθερών σχέσεων».
Σαν σκέψη κλεισίματος, η Δημόκλεια Μπαλτζή θα έλεγε ότι ίσως το flake culture να αντανακλά μια ευρύτερη δυσκολία της εποχής μας: «την προσπάθεια εξισορρόπησης ανάμεσα στην ανάγκη προστασίας του εαυτού – ειδικά σε μια εποχή απαιτητικών συνθηκών – και στην ανάγκη για σταθερούς, ουσιαστικούς ανθρώπινους δεσμούς».
Η Αναστασία, πάντως, έστησε τις φίλες της τελευταία στιγμή και δεν αισθάνεται τύψεις. «Νομίζω θα με καταλάβουν», λέει.
