Το βιβλίο του έχει πουλήσει περίπου δύο εκατομμύρια αντίτυπα και έχει μεταφραστεί σε 44 γλώσσες. Ο ίδιος, πάντως, συνεχίζει να μιλάει όπου βρεθεί κι όπου σταθεί για τον μεγάλλο του προβληματισμό παρά την επιτυχία του. Έχει, άλλωστε, μια αποστολή: να κάνει γνωστό σε όλους πως τα smartphones είναι σε μεγάλο βαθμό υπεύθυνα για την κατάρρευση της ψυχικής υγείας των νέων μετά το 2010.
Η ζοφερή αυτή εικόνα, σύμφωνα τον Τζόναθαν Χάιντ, συγγραφέα του βιβλίου « Η Γενιά του Άγχους», περιλαμβάνει αυξημένο άγχος, κατάθλιψη, ακόμα και αυτοτραυματισμούς και αυτοκτονίες. Υπάρχουν τρόποι διεξόδου από το χάος, υποστηρίζει ο Χάιντ, αλλά ο χρόνος είναι περιορισμένος, ιδιαίτερα αν θέλουμε να αποτρέψουμε την ακόμα μεγαλύτερη απειλή που συνιστά η Τεχνητή Νοημοσύνη (AI).
Το άγχος στους γονείς
View this post on Instagram
Ο Χάιντ, που στο βιβλίο του αναφέρεται κυρίως στην Gen Z, τράβηξε την προσοχή μιας άλλης αγχώδους γενιάς – των γονέων που μεγάλωσαν χωρίς κινητά, αλλά είναι απελπισμένοι για καθοδήγηση τώρα που έχουν δικά τους παιδιά. Η περιγραφή του προβλήματος και οι απλές συμβουλές του για το τι πρέπει να γίνει έχουν πείσει και τους υπεύθυνους χάραξης πολιτικής, όπως έγινε στην Αυστραλία
Ποια είναι λοιπόν η συνταγή του για να αναστρέψει, ή τουλάχιστον να θεραπεύσει, αυτό που ονομάζει «Μεγάλη Επανακαλωδίωση» της ζωής των παιδιών; Ο Χάιντ Θέτει «τέσσερις κανόνες» που οι γονείς, και η κοινωνία γενικότερα, πρέπει να υιοθετήσουν:
– καθόλου smartphones πριν από την ηλικία των 14 ετών
– καθόλου μέσα κοινωνικής δικτύωσης μέχρι τα 16
– σχολεία χωρίς τηλέφωνα και πολύ περισσότερο παιχνίδι χωρίς επίβλεψη
– παιδική ανεξαρτησία
Η μεγάλη αλλαγή
Ο Χάιντ είναι κοινωνικός ψυχολόγος στo Stern του Πανεπιστημίου της Νέας Υόρκης, έλαβε το διδακτορικό του δίπλωμα από το Πανεπιστήμιο της Πενσυλβάνια το 1992 και δίδαξε για 16 χρόνια στο τμήμα ψυχολογίας του Πανεπιστημίου της Βιρτζίνια. Είναι επίσης συγγραφέας και μάλιστα ιδιαίτερα επιτυχημένος (The Righteous Mind», «The Coddling of the American Mind»).
Από το 2018 μελετά τη συμβολή των μέσων κοινωνικής δικτύωσης στην επιδείνωση της ψυχικής υγείας των εφήβων και στην αύξηση της πολιτικής δυσλειτουργίας. Έτσι ήρθε λοιπόν και η «Γενιά του Άγχους».
Όπως γράφει, από τις φιλίες και τα ραντεβού μέχρι τον ύπνο, τις σπουδές και την ίδια την ταυτότητά τους, τίποτα δεν έμεινε όρθιο στις αρχές του 2010. Ήταν η στιγμή που οι έφηβοι στις ανεπτυγμένες χώρες πέταξαν τα παλιά τους κινητά για χάρη των smartphones, μετακομίζοντας οριστικά στον ψηφιακό κόσμο.
Με το διαδίκτυο πλέον μόνιμα στην τσέπη τους, ο Χάιντ εξηγεί πως ανατράπηκε κάθε πτυχή της καθημερινότητας και της εξέλιξής τους. Το ίδιο συνέβη και με τα μικρότερα παιδιά, που αρχικά δανείζονταν τις συσκευές των γονιών τους, για να καταλήξουν πολύ σύντομα με τα δικά τους iPad και κινητά από το δημοτικό. Ως ειδικός στην ηθική ανάπτυξη, ο Χάιντ εστιάζει στην ουσία: Τι απέμεινε από την παιδική ηλικία όταν τα smartphones έγιναν ο πυρήνας της; Έπαψε η ομαλή εξέλιξη του παιδιού, τόσο απλά.
Η Gen Z στο επίκεντρο
View this post on Instagram
Για πρώτη φορά στην ανθρώπινη ιστορία, μια ολόκληρη γενιά πέρασε την εφηβεία της δέσμια μιας συσκευής που προσφέρει άπειρη πληροφορία αλλά και τεράστια αστάθεια. Αυτή δεν είναι άλλη από τη Gen Z.
Ο Χάιντ επισημαίνει ότι οι νέοι αναγκάζονται πλέον να λειτουργούν ως διαχειριστές της ψηφιακής τους εικόνας, σπαταλώντας ώρες σε μια αλγοριθμική παγίδα που τους κρατά δέσμιους. Αυτή η απομάκρυνση από τις φυσικές κοινωνικές αλληλεπιδράσεις μετέτρεψε την Gen Z σε ένα ακούσιο πείραμα, με βαρύ τίμημα για την ψυχική της υγεία.
To πείραμα του Άρη
Ο Χάιντ, για να εξηγήσει καλύτερα την κατάσταση που επικρατεί, χρησιμοποιεί «Το Πείραμα του Άρη»:
«Φανταστείτε ότι όταν το παιδί σας έκλεισε τα εννέα, ένας οραματιστής δισεκατομμυριούχος το επέλεξε για να συμμετάσχει στην πρώτη μόνιμη ανθρώπινη αποικία στον Άρη. Εν αγνοία σας, το παιδί δήλωσε συμμετοχή επειδή λατρεύει το διάστημα και επειδή όλοι οι φίλοι του έκαναν το ίδιο. Σας παρακαλάει να το αφήσετε να πάει.
Μαθαίνετε ότι ο λόγος που στρατολογούν παιδιά είναι επειδή προσαρμόζονται καλύτερα στις ασυνήθιστες συνθήκες του Άρη. Αν περάσουν την εφηβεία εκεί, το σώμα τους θα προσαρμοστεί μόνιμα σε αυτές τις συνθήκες. Όμως, υπάρχουν κίνδυνοι: η ακτινοβολία και η χαμηλή βαρύτητα, που απειλούν με παραμορφώσεις τον σκελετό, την καρδιά και τον εγκέφαλο. Οι σχεδιαστές δεν έλαβαν υπόψη την ευαλωτότητα των παιδιών. Θα το αφήνατε να πάει; Φυσικά και όχι.
Κι όμως, με την τεχνολογία κάναμε κάτι παρόμοιο. Στις αρχές της χιλιετίας, οι εταιρείες τεχνολογίας δημιούργησαν προϊόντα που μεταμόρφωσαν τη ζωή των παιδιών χωρίς να έχουν κάνει καμία έρευνα για τις επιπτώσεις στην ψυχική υγεία. Όταν εμφανίστηκαν στοιχεία για τις επιπτώσεις, οι εταιρείες κατέφυγαν στην άρνηση και τη συγκάλυψη.
Με τη χρήση ψυχολογικών τεχνασμάτων για τη μεγιστοποίηση της «αφοσίωσης» (engagement), εγκλώβισαν τα παιδιά σε ευάλωτα αναπτυξιακά στάδια. Τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης έπληξαν περισσότερο τα κορίτσια, ενώ τα βιντεοπαιχνίδια και το πορνό επηρέασαν βαθύτερα τα αγόρια».
Η άλλη πλευρά
Unsplash
Παρά τις εύλογες ανησυχίες για τα smartphones, επιστήμονες όπως η καθηγήτρια ψυχολογικής επιστήμης Κάντις Όντζερς και ο στατιστικολόγος Άαρον Μπράουν υποστηρίζουν ότι ο Χάιντ απλουστεύει επικίνδυνα την κρίση ψυχικής υγείας των νέων.
Το βασικό τους επιχείρημα είναι ότι η ταυτόχρονη εμφάνιση των social media και του άγχους δεν αποδεικνύει μια σχέση αιτίου-αποτελέσματος. Υπάρχουν βαθύτερα αίτια που αγνοούνται, όπως η εξοντωτική ακαδημαϊκή πίεση, η οικονομική ανασφάλεια και οι αλλαγές στο μοντέλο ανατροφής, με τους γονείς να λείπουν περισσότερες ώρες λόγω βιοπάλης.
Επιπλέον, κατηγορούν τον Χάιντ για επιλεκτική χρήση ερευνών και παραγνώριση των θετικών της ψηφιακής εποχής, όπως η υποστήριξη περιθωριοποιημένων ομάδων. Όπως σημειώνει η ψυχοθεραπεύτρια Αμάντα Μπάντεν, η ρητορική του θυμίζει τον γνώριμο «ηθικό πανικό» που συνοδεύει ιστορικά κάθε νέα τεχνολογία, από την τηλεόραση μέχρι τα βιντεοπαιχνίδια.
