Το Super Bowl Halftime Show είναι, αντικειμενικά, η μεγαλύτερη τηλεοπτική σκηνή στον κόσμο. Ένα υπερθέαμα σχεδιασμένο για μαζική κατανάλωση, γεμάτο πυροτεχνήματα -μεταφορικά και κυριολεκτικά-, πολύπλοκες χορογραφίες και ακροβατικά, που έχουν ως στόχο την ψυχαγωγία και την καθήλωση στους καναπέδες του του mainstream κοινού των ΗΠΑ.
Η φετινή χρονιά όμως είχε κάτι το διαφορετικό. Σε μια κοινωνία που στην κυριολεξία βράζει λόγω των δολοφονικών επιδρομών του ICE με την πλήρη κάλυψη της κυβέρνησης των ΗΠΑ, οι οποίες στοχοποιούν τη Λατινοαμερικανική κοινότητα, η εμφάνιση του Πορτορικανού Bad Bunny στο «πιο αμερικανικό δεν γίνεται» show της χρονιάς, ήταν ένα καλοκουρδισμένο, οπτικοακουστικό μανιφέστο για την ιστορία, τα τραύματα και την ανθεκτικότητα του Πουέρτο Ρίκο -και μαζί όλων των χωρών της αμερικανικής ηπείρου.
REUTERS/Carlos Barria
Χρησιμοποιώντας τη δύναμη της εικόνας και του ήχου, και τραγουδώντας αποκλειστικά με ισπανικούς στίχους -εκτός από το τραγούδι της Lady Gaga-, ο «Κακός Λαγός» κατάφερε να αφηγηθεί την πονεμένη ιστορία της χώρας του, ξεκινώντας από τα χωράφια του ζαχαροκάλαμου και φτάνοντας μέχρι τις σημερινές μάχες ενάντια στον αστικό εξευγενισμό (gentrification) και την ενεργειακή κρίση, αποτέλεσμα της αμερικανικής αποικιοκρατίας στο πανέμορφο νησί της Καραϊβικής.
Πέρα λοιπόν, από τα προφανή σε όλους, αυτά είναι όλα τα πολιτικά και κοινωνικά μηνύματα που πέρασε Bad Bunny στο διάρκειας σχεδόν 13 λεπτών πάρτι επί του γηπέδου Levi’s στην Καλιφόρνια το βράδυ της Κυριακής.
Το ζαχαροκάλαμο, σύμβολο της αποικιοκρατίας και της εμπορικής εκμετάλλευσης
Ο Bad Bunny επέλεξε να ξεκινήσει το show του σε ένα σκηνικό που αναπαριστούσε χωράφια ζαχαροκάλαμου και ανθρώπους να τα καλλιεργούν. Το ζαχαροκάλαμο αποτελεί το σύμβολο της αποικιοκρατικής οικονομίας που καθόρισε την μοίρα του Πουέρτο Ρίκο – και ολόκληρης της Καραϊβικής – για αιώνες.
Με την Lady Gaga. REUTERS/Jeenah Moon
Ξεκινώντας από την δεκαετία του 1520 με την ισπανική αποικιοκρατία και συνεχίζοντας με τις ΗΠΑ το 1898, για γενιές, η καλλιέργειά του ήταν συνώνυμη με τη δουλεία, την καταναγκαστική εργασία και την εξάντληση των φυσικών πόρων του νησιού προς όφελος ξένων δυνάμεων.
Οι εικόνες αυτές ξύπνησαν μνήμες μιας πολύ κοντινής εποχής, μια και ο τελευταίος μύλος της χώρας έκλεισε το 2001, όπου η γη του Πουέρτο Ρίκο ανήκε σε μεγάλες αμερικανικές εταιρείες ζάχαρης.
Η εμφάνιση του Bad Bunny μέσα σε ένα τέτοιο σκηνικό, ήταν μια υπενθύμιση ότι η σύγχρονη ταυτότητα του νησιού έχει ρίζες σε αυτό το τραύμα της μονοκαλλιέργειας που διαμόρφωσε την κοινωνική του δομή.
REUTERS/Mike Blake
Από τα χωράφια στην Toñita και τη «μάχη του Γουίλιαμσμπουργκ»
Από την ιστορική ύπαιθρο, η αφήγηση μεταφέρθηκε στα αστικά τοπία του Σαν Φρανσίσκο και της Νέας Υόρκης όπου αναπτύχθηκαν οι γειτονιές των Πορτορικανών. Stands μικροπωλητών δρόμου και επιχειρηματίες -οι πραγματικοί που τους έφερε ειδικά για το show-, που πωλούν αφεψήματα, κοκτείλ και παραδοσιακά φαγητά, μανικιουρίστριες επί το έργον, μποξέρ (ο πορτορικανός Σάντερ Ζάγιας και ο Μεξικανοαμερικανός Εμιλιάνο Βάργκας), κοσμηματοπώλες με ψεύτικα κοσμήματα και κλαμπ διασκέδασης με θαμώνες μεγάλα ονόματα Λατίνων του αμερικανικού θεάματος -Cardi B, Τζέσικα Άλμπα, Πέντρο Πασκάλ, κ.ά.-, αποτελούν το πολύχρωμο μωσαϊκό της παρουσίας και των δραστηριοτήτων των συμπατριωτών του στη νέα τους πατρίδα.
REUTERS/Jeenah Moon
Η περιπλάνηση του Bad Bunny -και αφού δούμε έναν αληθινό γάμο να διαδραματίζεται μπροστά μας με τραγουδίστρια την Lady Gaga-, καταλήγει σε ένα σφηνάκι με την Τονίτα. Πρόκειται για την Μαρία Αντόνια Κέι, μια εμβληματική φιγούρα της κοινότητας των Πορτορικανών στο Γουίλιαμσμπουργκ του Μπρούκλιν. Είναι ιδιοκτήτρια του «Caribbean Social Club» ενός μπαρ, που αποτελεί το τελευταίο οχυρό της περιοχής που κάποτε ήταν γεμάτο από Πορτορικανούς (τους λεγόμενους Nuyoricans), αλλά η ραγδαία άνοδος των ενοικίων και η εισβολή μεγάλων επενδυτικών κεφαλαίων εκτόπισαν τους κατοίκους, διαγράφοντας την πολιτιστική ταυτότητα της περιοχής.
Η Τονίτα παρόλο που συνεχώς τα μεγάλα συμφέροντα προσπαθούν να την εκδιώξουν, εκείνη αντιστέκεται πεισματικά να πουλήσει το μαγαζί της και να φύγει, αποτελώντας σύμβολο της αντίστασης στο gentrification.
REUTERS/Carlos Barria
Ο Bad Bunny είχε επισκεφθεί το μπαρ της το 2022 και αργότερα συμπεριέλαβε μια αναφορά σε αυτό στο τραγούδι του «NUEVAYoL». Η διακόσμηση του σκηνικού στο Super Bowl —με τα χριστουγεννιάτικα λαμπάκια που αναβόσβηναν δίπλα σε μπουκάλια ρούμι πάνω σε ξύλινα ράφια— αποτελούσε έναν προφανή φόρο τιμής στο ιστορικό αυτό μέρος.
Ρίκι Μάρτιν: «Να μη γίνουμε Χαβάη»
Παρών στη μεγάλη γιορτή ο Πορτορικανός σούπερ σταρ Ρίκι Μάρτιν, -συνεχιστής του οποίου τρόπον τινά είναι ο Bad Bunny-, ο οποίος με συνοδεία κιθάρας τραγούδησε το «Lo que pasό a Hawaii» του Bad Bunny. Aπό τα πιο ηχηρά μηνύματα της βραδιάς αφού ο στίχος λέει «Δεν θέλω αυτό που συνέβη στη Χαβάη να συμβεί στο Πουέρτο Ρίκο».
REUTERS/Mike Blake
Η αναφορά στη Χαβάη είναι ευθεία παραπομπή στον εποικισμό και την πλήρη τουριστικοποίηση, όπου οι γηγενείς κάτοικοι εκτοπίζονται οικονομικά από τη γη τους, η οποία μετατρέπεται σε θέρετρο για πλούσιους Αμερικανούς. Στο Πουέρτο Ρίκο, νόμοι όπως ο «Act 20/22» (νυν Act 60) προσφέρουν τεράστιες φοροαπαλλαγές σε πλούσιους ξένους για να μετακομίσουν στο νησί, την ώρα που οι ντόπιοι παλεύουν με τη λιτότητα. Το τραγούδι ήταν ένα ξεκάθαρο κάλεσμα για ανεξαρτησία και εθνική κυριαρχία.
Οι διακοπές ρεύματος στο νησί αποτέλεσμα της αποικιοκρατίας
Ένα από θέματα που απασχολούν συχνά τα τραγούδια του Bad Bunny είναι οι συχνότατες, σε μορφή επιδημίας, διακοπές ρεύματος στο νησί τους. Το πλάνο με τον Ρίκι Μάρτιν ταξιδέυει προς πυλώνες ρεύματος που βρίσκονται πίσω του και τους χορευτές που κρέμονται από αυτούς.
REUTERS/Carlos Barria
Οι συχνές διακοπές ρεύματος που ταλαιπωρούν τους πολίτες, καταστρέφοντας συσκευές και θέτοντας σε κίνδυνο ανθρώπινες ζωές στα νοσοκομεία, παρουσιάστηκαν ως άμεση συνέπεια της κακοδιαχείρισης και της έλλειψης αυτοδιάθεσης.
Ιδιαίτερη έμφαση δόθηκε στην ιδιωτικοποίηση του δικτύου (αναφορά στην εταιρεία LUMA Energy, αν και εμμέσως), μια διαδικασία που επιβλήθηκε από τις ΗΠΑ και έχει προκαλέσει λαϊκή οργή. Ο Bad Bunny μετέτρεψε το τεχνικό ζήτημα της ενέργειας σε πολιτικό ζήτημα εξουσίας. Η αδυναμία του κράτους να παρέχει βασικά αγαθά, όπως το ρεύμα, είναι αποτέλεσμα της εξάρτησης και της εκμετάλλευσης από ξένα συμφέροντα που προτεραιοποιούν το κέρδος έναντι της ευημερίας των κατοίκων.
Ο Bad Bunny υψώνει την αυθεντική σημαία του Πουέρτο Ρίκο μέσα στο γήπεδο
Ίσως η πιο δυνατή οπτική δήλωση της βραδιάς ήταν η στιγμή που ο Bad Bunny ύψωσε την αυθεντική σημαία του Πουέρτο Ρίκο και όχι εκείνη που υπάρχει στα δημόσια κτίρια σήμερα, με το σκούρο μπλε (navy blue).
REUTERS/Carlos Barria
Η αυθεντική σημαία της χώρας σχεδιάστηκε το 1895 ως σύμβολο ανεξαρτησίας από την Ισπανία και αργότερα από τις ΗΠΑ. Για δεκαετίες, η κατοχή και η επίδειξη αυτής της σημαίας ήταν ποινικό αδίκημα. Ο λεγόμενος «Νόμος της Φίμωσης» (Ley de la Mordaza ή Law 53) του 1948, την καθιστούσε παράνομη. Πολλοί Πορτορικανοί φυλακίστηκαν απλώς και μόνο επειδή είχαν αυτό το σύμβολο στο σπίτι τους.
Όταν τελικά επιτράπηκε ξανά η χρήση της το 1952, η κυβέρνηση άλλαξε το χρώμα του τριγώνου από το επαναστατικό γαλάζιο στο σκούρο μπλε, ώστε να ταιριάζει με το μπλε της σημαίας των Ηνωμένων Πολιτειών, συμβολίζοντας την υποταγή και την ενσωμάτωση στο καθεστώς της Κοινοπολιτείας. Ο Bad Bunny, κρατώντας την παλιά σημαία, ακύρωσε συμβολικά αυτή την πράξη υποταγής.
REUTERS/Mike Blake
Seguimos Aquí (Είμαστε Ακόμα Εδώ)
Η φράση «Seguimos Aquí» (Είμαστε Ακόμα Εδώ) που αντήχησε στο τέλος, ήταν η σύνοψη όλης της παράστασης. Παρά την αποικιοκρατία, την εκμετάλλευση των πόρων, τον αστικό εξευγενισμό των γειτονιών στη διασπορά, την προσπάθεια πολιτιστικής αφομοίωσης και τον οικονομικό στραγγαλισμό, ο λαός του Πουέρτο Ρίκο επιβιώνει.
Το δυνατό τέλος ήταν αυτό που περισσότερο από όλα έγινε viral παγκοσμίως. O Bad Bunny, με ένα τεράστιο ταμπλό πίσω του που έγραφε «Το μόνο πράγμα που είναι πιο δυνατό από το μίσος είναι η αγάπη», φώναξε το γνωστό «God bless America» και στη συνέχεια τα ονόματα όλων των χωρών της ηπείρου, υπενθυμίζοντας σε όλους ότι Αμερική δεν είναι μόνο οι ΗΠΑ.
