Στη σκιά της αυξημένης μεταβλητότητας στις διατλαντικές σχέσεις και παρά τα πιο καθησυχαστικά μηνύματα των τελευταίων 24 ωρών, οι ευρωπαίοι ηγέτες συναντήθηκαν χθες το βράδυ στις Βρυξέλλες για το έκτακτο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο με βασικό αντικείμενο τις σχέσεις ΕΕ–ΗΠΑ και την κρίση που πυροδότησαν οι πρόσφατες απειλές του αμερικανού προέδρου Ντόναλντ Τραμπ σχετικά με τη Γροιλανδία.
Την σύνοδο είχε συγκαλέσει ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Αντόνιο Κόστα, στον απόηχο των δηλώσεων Τραμπ για έναν εμπορικό πόλεμο που θα ξεκινούσε από την 1η Φεβρουαρίου, εφόσον δεν του παραχωρούνταν έλεγχος επί της Γροιλανδίας. Αν και ο Τραμπ υπαναχώρησε αιφνιδιαστικά από τις απειλές του στο Νταβός, επικαλούμενος μια συμφωνία για την ασφάλεια της Αρκτικής με τη διαμεσολάβηση του γγ του ΝΑΤΟ Μαρκ Ρούτε, στις Βρυξέλλες ήταν σαφές ότι η ζημιά στο κλίμα εμπιστοσύνης είχε ήδη καταγραφεί.
«Οι σχέσεις μεταξύ εταίρων και συμμάχων πρέπει να διέπονται από σεβασμό», τόνισε ο Κόστα μετά την ολοκλήρωση των εργασιών του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, στέλνοντας σαφές μήνυμα προς την Ουάσιγκτον. Όπως υπογράμμισε, η ΕΕ θα συνεχίσει να υπερασπίζεται τα συμφέροντά της, τα κράτη-μέλη, τους πολίτες και τις επιχειρήσεις της απέναντι σε κάθε μορφή εξαναγκασμού, σημειώνοντας ότι διαθέτει «τη δύναμη και τα εργαλεία» για να το πράξει, εφόσον χρειαστεί.
Δίπλα του στην συνέντευξη τύπου, η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν εξήγησε ότι τέσσερα κύρια θέματα τέθηκαν στη σύνοδο κορυφής: «Αδιαμφισβήτητη» αλληλεγγύη στη Δανία και τη Γροιλανδία, υποστήριξη στα κράτη-μέλη που ο Τραμπ απείλησε με δασμούς, διάλογος με τις ΗΠΑ με «σταθερό αλλά μη κλιμακωτικό» τρόπο και καθορισμός των «εμπορικών αντιμέτρων και των μη δασμολογικών μέσων» της ΕΕ για να απαντήσει στον Τραμπ σε περίπτωση που «πατήσει το κουμπί» των δασμών. Δήλωσε πάντως πως η «ενότητα» και η «αυτοσυγκράτηση» της Ένωσης έπαιξαν καθοριστικό ρόλο στην αλλαγή στάσης του Τραμπ την Τετάρτη.
Η πρόεδρος της Επιτροπής πρόσθεσε ότι η ΕΕ πρέπει να αυξήσει τις επενδύσεις στην Αρκτική, ότι ενισχύει τη σχέση της με τη Γροιλανδία μέσω ενός σημαντικού πακέτου επενδύσεων και την άμυνα της περιοχής με ένα ευρωπαϊκό παγοθραυστικό.
Τα τέσσερα σημεία
Ωστόσο, πίσω από τις κλειστές πόρτες του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, η εικόνα της ενότητας αυτής ήταν λιγότερο ξεκάθαρη, σύμφωνα με το Politico. Αρχικά διότι κυριαρχούσε αβεβαιότητα γύρω από το ακριβές περιεχόμενο της συμφωνίας που φέρεται να επιτεύχθηκε μεταξύ του ΝΑΤΟ και της Ουάσιγκτον για τη Γροιλανδία, καθώς δεν υπήρξε πλήρης ενημέρωση όλων των ηγετών πριν από τη συνεδρίαση, πέραν από κάποιων που είχαν ενημερωθεί από τον Ρούτε.
Όπως σημειώνει το ειδησεογραφικό μέσο των Βρυξελλών, ανώτατοι ευρωπαίοι αξιωματούχοι ανέφεραν ότι η συμφωνία περιλαμβάνει τέσσερα σημεία, όπως είχε μεταδώσει νωρίτερα χθες και το Bloomberg, χωρίς να όμως να έχει διασφαλιστεί πως υπάρχει σύμπνοια μεταξύ των «27» ως προς το εύρος και τη δεσμευτικότητά τους.
Τα επιβεβαιωμένα σημεία, σύμφωνα με το Politico, αφορούν την επαναδιαπραγμάτευση της αμυντικής συμφωνίας του 1951 με τη Δανία, με πιθανή ενίσχυση της αμερικανικής στρατιωτικής παρουσίας στη Γροιλανδία, και την προσαρμογή της στο νέο σύστημα πολυεπίπεδης πυραυλικής άμυνας «Golden Dome», καθώς και μια γενική δέσμευση των ευρωπαϊκών κυβερνήσεων να αυξήσουν τη συμβολή τους στην ασφάλεια της Αρκτικής.
Πιθανά τα σενάρια αντίδρασης
Όπως και να έχει και παρά την φαινομενική αποκλιμάκωση, η Ευρωπαϊκή Ένωση δεν εγκαταλείπει τα πιθανά σενάρια αντίδρασης σε περίπτωση επαναφοράς της αμερικανικής επιθετικής ρητορικής. Σύμφωνα με διπλωματικές πηγές που επικαλείται το Politico, οι ηγέτες συζήτησαν τη δυνατότητα επιβολής δασμών ύψους έως 93 δισ. ευρώ, καθώς και την ενεργοποίηση του Μηχανισμού Αποτροπής Μέσων Εξαναγκασμού (Anti-Coercion Instrument)–του λεγόμενου «trade bazooka (εμπορικό μπαζούκα)» της ΕΕ- το οποίο επιτρέπει την ταυτόχρονη στόχευση πολλαπλών τομέων της οικονομίας.
Ενώ αρκετοί ηγέτες παραμένουν επιφυλακτικοί σχετικά με την ιδέα της προώθησης τέτοιων μέτρων, υπάρχει «ισχυρή αίσθηση ότι [το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο] δεν θα χρειαζόταν για μια τέτοια απόφαση», δήλωσαν στο Politico ευρωπαίοι αξιωματούχοι υπό τον όρο της ανωνυμίας – υπονοώντας ότι πρόκειται για έναν μηχανισμό που μπορεί να θέσει σε κίνηση η Επιτροπή χωρίς τους “27”.
Η σύνοδος ολοκληρώθηκε με ανακούφιση αλλά και σιωπή. Αρκετοί ηγέτες, μεταξύ των οποίων ο καγκελάριος της Γερμανίας Φρίντριχ Μερτς και ο πρόεδρος της Γαλλίας Εμανουέλ Μακρόν, αποχώρησαν χωρίς δηλώσεις προς τον Τύπο – ένα ασυνήθιστο φινάλε, το οποίο τροφοδότησε ποικίλες ερμηνείες.
