Πριν από 200 χρόνια εκδόθηκε ένα λεξικό που θα έφερνε επανάσταση στη λεξικογραφία και στην εκπαίδευση στον Νέο Κόσμο. Ηταν το Α Compendious Dictionary of the English Language και συγγραφέας του ένας παθιασμένος Γιάνκης που καταγόταν από πολύ γνωστή οικογένεια του Κονέκτικατ και τον έλεγαν Νώε Γουέμπστερ.


Μία εικοσαετία αργότερα ο ίδιος άνθρωπος, στα 70 του, έχοντας εργαστεί με έναν μόνο βοηθό, τον Τζόζεφ Εμερσον Γουέρτσεστερ, που αργότερα θα προσπαθούσε να τον συναγωνιστεί εκδίδοντας το δικό του γνωστό λεξικό, θα παρουσίαζε το American Dictionary of the English Language σε δύο τόμους. Το έργο περιείχε 70.000 λήμματα.


Γλώσσα και εθνική συνείδηση


Σήμερα, 200 χρόνια μετά την έκδοση του πρώτου λεξικού κι έπειτα από διαρκείς βελτιώσεις και «επικαιροποιήσεις» τα λεξικά Γουέμπστερ έρχονται δεύτερα σε πωλήσεις παγκοσμίως αμέσως μετά τη Βίβλο. Οσο κι αν μοιάζει απίστευτο, ο Γουέμπστερ για να συγγράψει το λεξικό του έμαθε 26 γλώσσες και ανέτρεξε σε αναρίθμητες βιβλιοθήκες των ΗΠΑ, της Αγγλίας και της Γαλλίας. Πολλοί στις ΗΠΑ πιστεύουν ότι με το έργο του δεν συνέταξε απλώς ένα λεξικό για το αμερικανικό έθνος που βρισκόταν στα σπάργανα, αλλά και συνετέλεσε στο να ενηλικιωθεί και να αποκτήσει τον χαρακτήρα και τη φυσιογνωμία που διατηρεί και σήμερα. Με άλλα λόγια, για τον Νώε Γουέμπστερ εθνική συνείδηση σήμαινε πρωτίστως συνείδηση γλώσσας. Γι’ αυτό και τα λεξικά του συνιστούν τύποις και ουσία τμήμα της αμερικανικής ταυτότητας.


Το τεράστιο έργο του Γουέμπστερ δεν μπορεί να εκτιμηθεί σε βάθος χωρίς λάβει κανείς υπόψη του ότι οι ΗΠΑ ως τα τέλη του 18ου αιώνα δεν είχαν ενιαία γλωσσική ταυτότητα. Πολλοί Αμερικανοί της εποχής δεν είχαν ως μητρική τους γλώσσα τα αγγλικά και χρησιμοποιούσαν τη γλώσσα με έναν τρόπο τόσο ιδιωματικό, που συχνά αδυνατούσαν να συνεννοηθούν μεταξύ τους. Μολονότι ένας άνθρωπος από μόνος του δεν μπορεί να δημιουργήσει μια γλώσσα κοινή για όλους, αναμφίβολα ο Γουέμπστερ ήταν εκείνος που με το λεξικό του έδωσε ενιαία μορφή στο λεγόμενο αμερικανικό γλωσσικό ιδίωμα. Σε μεγάλο βαθμό όρισε τα τυπικά γνωρίσματα αυτού που εννοούμε σήμερα ως αμερικανικά αγγλικά. Και ίσως έχοντας κανείς υπόψη του τα παραπάνω να μη θεωρεί παράδοξο το ευφυολόγημα του Οσκαρ Γουάιλντ: «Εχουμε πολλά κοινά με τους Αμερικανούς εκτός από ένα: τη γλώσσα».


Ο Γουέμπστερ ήταν φανατικός της εκπαίδευσης. Δάσκαλος για χρόνια ο ίδιος, είχε διαπιστώσει από πρώτο χέρι τις ελλείψεις, την πολυμορφία και την αναποτελεσματικότητα του αμερικανικού εκπαιδευτικού συστήματος της εποχής του, που βασιζόταν σε βρετανικά πρότυπα τα οποία δεν είχαν καμιά σχέση με την κοινωνική και γλωσσική πραγματικότητα του Νέου Κόσμου. Γι’ αυτό κι έγραψε ο ίδιος μια σειρά σχολικά βοηθήματα τα οποία πουλούσε ο ίδιος στα σχολεία των Πολιτειών που ήταν ενταγμένες επισήμως στην τότε αμερικανική συμπολιτεία. Αλλά τα βοηθήματα δεν ήταν αρκετά και βέβαια δεν έλυναν το βασικό πρόβλημα: της συστηματοποίησης της γλώσσας σε ένα πλήρες, εύχρηστο και αποτελεσματικό λεξικό. Προτού όμως φθάσει στο συμπέρασμα αυτό, πίσω από το οποίο υπήρχε η ιδέα του αμερικανικού έθνους, ασχολήθηκε με τη συγγραφή αναρίθμητων μελετών και δοκιμίων με ποικίλα αντικείμενα: από τις επιδημικές ασθένειες, τη μυθολογία και την αστρονομία ως τις σχέσεις ανάμεσα στις ευρωπαϊκές και στις ασιατικές γλώσσες. Θέλοντας να βοηθήσει την κυβέρνηση του Τζορτζ Ουάσιγκτον ανέλαβε αρχισυντάκτης της εφημερίδας «American Minerva» στη Νέα Υόρκη. Εργάστηκε ακόμη ως επιμελητής σε πλήθος περιοδικά.


Το μεγάλο του έργο φυσικά ανήκει στη λεξικογραφία. Περισσότερο σημαντικό και από το θησαύρισμα όλων των λέξεων που βρίσκονταν σε χρήση και μιλιόνταν από το ετερόκλητο πλήθος των παλιών αποίκων και των νέων μεταναστών ήταν το σύστημα προφοράς όπως το ανέπτυξε και το κωδικοποίησε ο Γουέμπστερ στα λεξικά του, που συνοδεύτηκε και από μια σειρά δραστικών απλοποιήσεων τις οποίες ήθελε να επεκτείνει ακόμη περισσότερο. Τα λεξικά του πλουτίζονται συνεχώς μέσα στα χρόνια και κάθε νέα τους έκδοση παρακολουθεί τις εξελίξεις της γλώσσας.


Και στο Διαδίκτυο


Οι θαυμάσιοι ορισμοί του Γουέμπστερ βέβαια παραμένουν σε μεγάλο βαθμό ανάλλαχτοι. Στο πνεύμα του δημιουργού του η 11η έκδοση του λεξικού, που απευθύνεται κυρίως στους σπουδαστές των κολεγίων, περιλαμβάνει πλέον και τη λέξη google (το όνομα της γνωστής μηχανής αναζήτησης στο Διαδίκτυο) ως ρήμα που σημαίνει «ψάχνω» – στον κυβερνοχώρο, εννοείται. Ισως δεν είναι τυχαίο που η ίδια λέξη συμπεριλήφθηκε πρόσφατα και στο λεξικό της Οξφόρδης.


Ο Γουέμπστερ πέθανε το 1843. Είναι εξαιρετικά ενδιαφέρουσα η εξέλιξη του λεξικού του. Από τις διάφορες φάσεις που πέρασε, σημαντικότερες μπορούν να θεωρηθούν οι παρακάτω:


Η αναθεωρημένη και συμπληρωμένη έκδοση του 1859.


Η νέα έκδοση του 1864 με 114.000 λήμματα. Η έκδοση του 1890, όπου το λεξικό αποκαλείται διεθνές με 175.000 λήμματα.


Η έκδοση του 1961, που ονομάστηκε Webster’s Third New International Dictionary, Unabridged με 450.000 λήμματα.


To δημοφιλέστερο και το πιο πρακτικό από τα λεξικά Γουέμπστερ είναι το Collegiate Dictionary. Οι ραγδαίες τεχνολογικές εξελίξεις είχαν ως αποτέλεσμα δύο τουλάχιστον από τις εκδόσεις του κλασικού λεξικού να μπορεί κανείς να τις βρει ελεύθερα στο Διαδίκτυο, αφού το copyright έχει λήξει και αποτελούν πλέον δημόσιο κτήμα. Πρόκειται για την έκδοση του 1928 και για τη λεγόμενη διεθνή (International) έκδοση του 1900, που 13 χρόνια αργότερα ονομάστηκε Webster’s Unabridged Dictionary.