Η σύνοδος κορυφής του Ελσίνκι θα εξετάσει το πρώτο ντοκουμέντο που υποβάλλεται στην Ευρωπαϊκή Ενωση με μοναδικό αντικείμενο τη συγκρότηση ενός αποκλειστικά ευρωπαϊκού «μηχανισμού για τη διαχείριση κρίσεων». Η φινλανδική προεδρία ύστερα από διαβουλεύσεις με τους ευρωπαίους εταίρους επεξεργάστηκε και παρουσίασε μια ειδική, προς το παρόν απόρρητη, έκθεση, στην οποία γίνεται εκτίμηση της υφιστάμενης κατάστασης και ταυτόχρονα προτείνονται συγκεκριμένα μέτρα.
Τα μέτρα που συμφωνήθηκαν ανάμεσα στον φινλανδό πρωθυπουργό κ. Λιπόνεν και στους άλλους 14 ευρωπαίους ομολόγους του περιλαμβάνουν: «Πρώτον, θα πρέπει να υιοθετηθεί ένας κοινός ευρωπαϊκός κορυφαίος στόχος για τις στρατιωτικές δυνατότητες οι οποίες μπορούν να αναπτυχθούν άμεσα και να επιτευχθεί μέσω των συνδυασμένων εθνικών και πολυεθνικών προσπαθειών, για την επίτευξη όλου του εύρους των καθηκόντων του Πέτερσμπεργκ. Δεύτερον, τα πολιτικά και στρατιωτικά όργανα θα ιδρυθούν μέσα στο Συμβούλιο και θα καταστήσουν την Ενωση ικανή να λάβει αποφάσεις για επιχειρήσεις τύπου Πέτερσμπεργκ, υπό την ηγεσία της ΕΕ, και να διασφαλίσει τον αναγκαίο πολιτικό έλεγχο και τη στρατηγική διεύθυνση αυτών των επιχειρήσεων. Τρίτον, θα πρέπει να συμφωνηθούν αρχές για συνεργασία με μέλη του ΝΑΤΟ τα οποία δεν είναι μέλη της ΕΕ στη στρατιωτική διαχείριση κρίσεων, χωρίς κανέναν περιορισμό της αυτονομίας της Ενωσης στη λήψη αποφάσεων. Τέταρτον, περαιτέρω βήματα πρέπει να γίνουν για να εξασφαλίσουν αμοιβαία διαβούλευση, συνεργασία και διαφάνεια ανάμεσα στην ΕΕ και στο ΝΑΤΟ για την ανάπτυξη της ικανότητας της Ενωσης για στρατιωτική διαχείριση κρίσεων και την κατάλληλη ανταπόκριση σε μια κρίση».
Η φινλανδική προεδρία δείχνει ιδιαίτερη μέριμνα ώστε να εξασφαλίσει τη συμμετοχή στις διαδικασίες αυτές των χωρών που είναι υποψήφιες για ένταξη. Ετσι προβλέπεται ότι «τα ευρωπαϊκά μέλη του ΝΑΤΟ που δεν είναι μέλη της ΕΕ και άλλες χώρες που είναι υποψήφιες για ένταξη στην Ευρωπαϊκή Ενωση θα προσκληθούν να συνεισφέρουν σε αυτή τη βελτίωση των ευρωπαϊκών στρατιωτικών ικανοτήτων. Αυτό θα διευρύνει την αποτελεσματικότητα των υπό την ηγεσία της ΕΕ στρατιωτικών επιχειρήσεων και θα συνεισφέρει άμεσα στην αποτελεσματικότητα και στη ζωτικότητα του ευρωπαϊκού πυλώνα του ΝΑΤΟ». Σε μεγάλο βαθμό αυτό αποσκοπεί στη διευθέτηση του θέματος που έχει εγερθεί από τις Ηνωμένες Πολιτείες και την Τουρκία για τη συμμετοχή της τελευταίας στην Ευρωπαϊκή Στρατηγική Αμυντική Ταυτότητα (ESDI), η οποία υποτίθεται ότι θα δώσει ελευθερία στρατιωτικής – επιχειρησιακής δράσης στην Ευρωπαϊκή Ενωση. Οι Αμερικανοί έχουν προβεί σε πολλές παραστάσεις προκειμένου να επιτύχουν την αποδοχή εκ μέρους των ευρωπαϊκών χωρών της συμμετοχής της Τουρκίας στο θεσμικό και επιχειρησιακό σκέλος αυτού του εγχειρήματος.
Η Ευρωπαϊκή Ενωση εκ των πραγμάτων τίθεται ενώπιον ενός ιδιαίτερα σοβαρού διλήμματος, καθώς τώρα θα πρέπει να αποφασίσει για τη θέση που θα αποδώσει σε όλες τις υποψήφιες για ένταξη χώρες στη διαμόρφωση της Κοινής Εξωτερικής Πολιτικής και Πολιτικής Ασφαλείας (ΚΕΠΠΑ). Η Αθήνα έχει προτείνει τη διατήρηση της Ευρωπαϊκής Διάσκεψης, όπου συμμετέχουν όλες οι υποψήφιες χώρες, και την αναγόρευσή της σε χώρο όπου θα καθίσταται δυνατή η έκφραση των απόψεών τους για όλα τα διεθνή θέματα και τις πολιτικές της Ενωσης. Επιπλέον η Διάσκεψη θα είναι χρήσιμη και στο μέλλον, όταν θα μπουν σε ενταξιακή τροχιά και οι χώρες των Δυτικών Βαλκανίων (π.χ. η Αλβανία, η πΓΔ Μακεδονίας κ.ά.), οι οποίες επίσης θα χρειάζονται έναν χώρο επίσημης έκφρασης των ανησυχιών τους για θέματα ασφαλείας. Επίσης, γίνεται διαρκώς σαφέστερο ότι η Ενωση θα πρέπει να προστατεύσει τις διαδικασίες της από τη χαλάρωση που μπορεί να προκληθεί ως αποτέλεσμα ανεξέλεγκτης διεύρυνσής τους.
Τα νέα όργανα που θα σχηματισθούν είναι μια Μόνιμη Πολιτική Επιτροπή Ασφαλείας, στην οποία θα συμμετέχουν σε ανώτερο πρεσβευτικό επίπεδο εκπρόσωποι όλων των χωρών που περιλαμβάνονται στον ευρωπαϊκό μηχανισμό διαχείρισης κρίσεων, η Στρατιωτική Επιτροπή που θα συγκροτείται από τους Αρχηγούς των ενόπλων δυνάμεων των χωρών-μελών και το Στρατιωτικό Προσωπικό που θα είναι μόνιμα στην έδρα της Ενωσης για να προβαίνει σε αξιολόγηση και σχεδιασμό.
