Βασιλικό «ναρκοπέδιο» στις ΗΠΑ: Ο Κάρολος, ο Τραμπ και το φάντασμα του Επστιν

Η εβδομάδα ξεκίνησε στο Γουέστμινστερ σε έντονα φορτισμένο πολιτικό κλίμα. Στην επιτροπή Εξωτερικών Υποθέσεων της Βουλής των Κοινοτήτων, η κατάθεση του σερ Ολι Ρόμπινς, πρώην ανώτατου αξιωματούχου του βρετανικού υπουργείου Εξωτερικών, έφερε στο προσκήνιο τον τρόπο με τον οποίο η κυβέρνηση των Εργατικών του Κιρ Στάρμερ χειρίστηκε μία από τις πιο κρίσιμες διπλωματικές υποθέσεις.

Ανταπόκριση, Λονδίνο

Ο Ρόμπινς μίλησε για «απορριπτική στάση» της Ντάουνινγκ Στριτ σχετικά με τον έλεγχο ασφαλείας του Πίτερ Μάντελσον (ο οποίος φέρεται να είχε στενούς δεσμούς με τον καταδικασμένο παιδόφιλο Τζέφρι Επστιν), κατά την περίοδο που ο Μάντελσον υπηρετούσε ως πρεσβευτής του Ηνωμένου Βασιλείου στις ΗΠΑ. Η Ντάουνινγκ Στριτ απέρριψε τους ισχυρισμούς, όμως η πολιτική ζημιά για την κυβέρνηση Στάρμερ παραμένει – ιδιαίτερα σε μια περίοδο όπου η διεθνής εικόνα της Βρετανίας δοκιμάζεται.

Ιστορικό βάρος

Και ενώ αυτό το κλίμα επικρατεί στη Βρετανία, ο βασιλιάς Κάρολος και η βασίλισσα Καμίλα θα πραγματοποιήσουν, από τις 27 έως τις 30 Απριλίου, μία από τις σημαντικότερες επισκέψεις βρετανού μονάρχη στις ΗΠΑ, με αφορμή την 250ή επέτειο της αμερικανικής ανεξαρτησίας. Ο συμβολισμός είναι έντονος: ένας βρετανός μονάρχης τιμά τη στιγμή που οι αμερικανικές αποικίες αποσχίστηκαν από τον πρόγονό του Γεώργιο Γ΄, ενώ ταυτόχρονα επιχειρεί να ενισχύσει τη σύγχρονη «ειδική σχέση» μεταξύ των δύο χωρών. Η επίσκεψη πραγματοποιείται σε μια περίοδο έντονων αναταράξεων.

Ο αμερικανός πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ έχει ασκήσει σφοδρή κριτική στην κυβέρνηση του Ηνωμένου Βασιλείου για τη στάση της στον πόλεμο με το Ιράν. Πολλοί βουλευτές, οι περισσότεροι από το κόμμα των Εργατικών, ζήτησαν να ακυρωθεί το βασιλικό ταξίδι. Ο καθηγητής Αντριου Γκαμπλ, ομότιμος καθηγητής Πολιτικής και Διεθνών Σχέσεων στο Πανεπιστήμιο του Κέιμπριτζ, δήλωσε στο «Β»: «Ο βασιλιάς θα βρισκόταν σε πολύ δύσκολη θέση αν η επίσκεψη ακυρωνόταν. Θα εκλαμβανόταν ως σοβαρή προσβολή προς τον Ντόναλντ Τράμπ και τον Λευκό Οίκο». Το πρόγραμμα του Καρόλου περιλαμβάνει συνάντηση με τον πρόεδρο των ΗΠΑ, επίσημο δείπνο στον Λευκό Οίκο και ομιλία του βασιλιά στο Κογκρέσο. Παράλληλα, υπάρχουν και συμβολικές κινήσεις.

Οι κήποι της βρετανικής πρεσβείας στην Ουάσιγκτον είναι βιολογικοί και χωρίς φυτοφάρμακα, μια λεπτομέρεια που αντανακλά τη διαχρονική περιβαλλοντική ευαισθησία του βασιλιά. Ωστόσο, όπως επισημαίνει ο Γκαμπλ: «Ο βασιλιάς πρέπει να παραμείνει, εκ του Συντάγματος, μονάρχης και δεν μπορεί να μιλήσει δημόσια για πολιτικά ζητήματα». Μπορεί μια τέτοια επίσκεψη να επηρεάσει ουσιαστικά τις εξελίξεις;

Ο καθηγητής Ρίτσαρντ Τόι, καθηγητής Σύγχρονης Ιστορίας στο Πανεπιστήμιο του Εξετερ, δήλωσε στο «Β»: «Οριακά, μπορεί να βοηθήσει στο να εξομαλυνθούν τα πράγματα, αλλά δεν αντιμετωπίζει τα βαθύτερα προβλήματα». Για τον Τραμπ, ο Τόι σημειώνει: «Είναι πολύ δεκτικός σε πράγματα που μοιάζουν με κολακεία», αλλά προσθέτει: «Επειδή όμως διακατέχεται από τόσο συναλλακτική λογική, οτιδήποτε συμφωνήσει εκείνη τη στιγμή δεν σημαίνει ότι θα ισχύει την επόμενη ημέρα».

Ως έναν βαθμό, η επίσκεψη του βασιλιά Καρόλου θυμίζει εκείνη της μητέρας του, της βασίλισσας Ελισάβετ Β΄ το 1957, αμέσως μετά την κρίση του Σουέζ, όταν οι σχέσεις Βρετανίας – ΗΠΑ είχαν δοκιμαστεί σοβαρά. Τότε, η παρουσία της βασίλισσας συνέβαλε στην αποκατάσταση του κλίματος. Ο τότε πρόεδρος των ΗΠΑ Ντουάιτ Αϊζενχάουερ είχε δηλώσει χαρακτηριστικά: «Ο σεβασμός που έχουμε για τη Βρετανία αποτυπώνεται στην αγάπη που τρέφουμε για τη βασιλική οικογένεια, η οποία μας τίμησε τόσο πολύ με αυτή την επίσκεψη». Εκείνη η ιστορική στιγμή θεωρείται παράδειγμα επιτυχημένης αξιοποίησης της λεγόμενης «ήπιας ισχύος» της μοναρχίας.

Σήμερα, η σημασία ανάλογων επισκέψεων έχει αλλάξει. Ο Τόι επισημαίνει ότι «ακόμη και γεγονότα όπως η πτήση γύρω από τη Σελήνη βρέθηκαν στην τέταρτη θέση της επικαιρότητας. Οι βασιλικές επισκέψεις πλέον λειτουργούν ως περιοδική υπενθύμιση ότι η Βρετανία υπάρχει, δημιουργώντας θετικά συναισθήματα».

Σκάνδαλα και διπλωματικές σκιές

Η υπόθεση Επστιν εξακολουθεί να ρίχνει βαριά σκιά, ιδιαίτερα λόγω της σύνδεσής της με τον πρίγκιπα Αντριου. Ο Ρόμπερτ Χέιζελ, καθηγητής Διακυβέρνησης στο University College του Λονδίνου, δήλωσε στο «Β»: «Για τον αμερικανικό κοινό, η υπόθεση Επστιν είναι η πιο σημαντική». Τόνισε επίσης ότι «επί του ζητήματος, υπάρχει αντίθεση μεταξύ της Βρετανίας και των ΗΠΑ, όπου η μόνη που έχει καταδικαστεί είναι η Γκιλέιν Μάξγουελ». Και προειδοποίησε ότι «ο Τραμπ είναι τόσο απρόβλεπτος και τόσο αγενής που μπορεί να συμβεί οτιδήποτε. Οι περισσότεροι θα ανακουφιστούν αν όλα κυλήσουν ομαλά».

Ο Κρίστοφερ Χιλ, ομότιμος καθηγητής Διεθνών Σχέσεων στο Πανεπιστήμιο του Κέιμπριτζ, δήλωσε στο «Β»: «Η λεγόμενη “ειδική σχέση” είναι σε μεγάλο βαθμό μια ρητορική σύμβαση». Υπάρχει ένα ισχυρό συναισθηματικό στοιχείο και το ενδιαφέρον για τη βασιλική οικογένεια λειτουργεί ως “τηλεοπτικό θέαμα”». Ο Tόι υπογραμμίζει: «Η βασιλική οικογένεια είναι ένα εργαλείο αλλά δεν μπορεί να αλλάξει τα πράγματα μόνιμα». Ο Γκαμπλ συμπληρώνει: «Οι επισκέψεις αυτές είναι κυρίως τελετουργικές, εκφράζουν καλή θέληση, αλλά δεν έχουν ουσιαστικό πολιτικό περιεχόμενο».

Και σημειώνει την αντίφαση: «Ο βασιλιάς έχει απόψεις που συγκρούονται με αυτές του Τραμπ αλλά δεν μπορεί να τις εκφράσει δημόσια». Οι προσδοκίες είναι περιορισμένες. Ο Χέιζελ επισημαίνει ότι «η σημασία της επίσκεψης δεν είναι ότι θα λύσει τις εντάσεις, αλλά στο τι μπορεί να πάει στραβά». Και ο Χιλ προσθέτει: «Ο πρόεδρος Τραμπ μπορεί να μετριάσει προσωρινά τη ρητορική του από ευγένεια, ωστόσο ο αντίκτυπος θα είναι κυρίως συμβολικός».

Συμβολισμός και πραγματικότητα

Η επίσκεψη του βασιλιά Καρόλου στις ΗΠΑ αποτελεί μια προσεκτικά σκηνοθετημένη διπλωματική στιγμή. Δεν αναμένεται να επιλύσει γεωπολιτικές διαφορές ή να εξαλείψει τις σκιές των σκανδάλων. Μπορεί όμως να προσφέρει μια προσωρινή εξομάλυνση – και μια υπενθύμιση της ιστορικής σχέσης ανάμεσα στις δύο χώρες. Σε μια εποχή αβεβαιότητας, ίσως αυτό να είναι αρκετό.