ΠΑΡΙΣΙ, Ανταπόκριση

Μανώλης Σπινθουράκης

«Για να είμαστε ελεύθεροι πρέπει να μας φοβούνται, για να μας φοβούνται πρέπει να είμαστε ισχυροί, για να είμαστε ισχυροί πρέπει να είμαστε ενωμένοι». Με αυτές τις τρεις προτάσεις παρουσίασε ο Εμανουέλ Μακρόν, στις 2 Μαρτίου του 2026, από τη βάση των πυρηνικών υποβρύχιων της Γαλλίας στη Βρέστη, το νέο πυρηνικό δόγμα της χώρας του. Τις δύο πρώτες προτάσεις θα μπορούσε να τις είχε πει και ο στρατηγός Ντε Γκωλ πριν από 66 χρόνια, όταν με την ιδιότητα του προέδρου της Γαλλικής Δημοκρατίας – και χωρίς φυσικά να ζητήσει τη γνώμη των Βεδουίνων – «πατούσε το κουμπί» της πρώτης πυρηνικής δοκιμής της Γαλλίας στη Σαχάρα. Η τρίτη πρόταση, δηλαδή «να είμαστε ενωμένοι», είναι του Μακρόν.

Αρχισε να την υποτονθορύζει όταν ο Βλαντίμιρ Πούτιν εισέβαλε στην Ουκρανία και την είπε με στεντόρεια φωνή όταν ο Ντόναλντ Τραμπ επανήλθε στην Ουάσιγκτον και άρχισε να υπονοεί ότι η πυρηνική ομπρέλα των ΗΠΑ ίσως δεν φτάνει για να καλύψει και την Ευρώπη. Ετσι στις 2 Μαρτίου ο γάλλος πρόεδρος ανακοίνωσε πως – σε συνεργασία με τη Βρετανία – η χώρα του διατίθεται να «προωθήσει» την πυρηνική της «αποτροπή» σε όλη την Ευρώπη, δηλαδή στην Κεντρική (Γερμανία, Βέλγιο, Ολλανδία), τη Βόρεια (Δανία, Σουηδία), την Ανατολική (Πολωνία) και τη Νότια (Ελλάδα).

Στην πράξη, όπως εξήγησε ο Μακρόν, αυτό σημαίνει «κοινές στρατιωτικές ασκήσεις» και «στρατηγικές δυνάμεις» της πολεμικής αεροπορίας ικανές «να εξαπλωθούν στα βάθη της ευρωπαϊκής ηπείρου». Με άλλα λόγια, για πρώτη φορά από το 1960, οπότε ο Ντε Γκωλ φρόντισε να γίνει η Γαλλία η τέταρτη πυρηνική δύναμη στον κόσμο (μετά τις ΗΠΑ, τη Σοβιετική Ενωση και το Ηνωμένο Βασίλειο), το Παρίσι πρότεινε, τρόπον τινά, τη στάθμευση των δικών του πυρηνικών όπλων σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες. Η Γαλλία εκτιμάται ότι διαθέτει σήμερα περίπου 290 πυρηνικές κεφαλές, το δε πυρηνικό της οπλοστάσιο περιλαμβάνει τέσσερα πυρηνικά υποβρύχια που μπορούν να μεταφέρουν έως και 64 πυρηνικές κεφαλές έκαστο και δύο μοίρες (40 αεροσκαφών Rafale συνολικά) πυρηνικής ικανότητας.

Επί της ουσίας πρόκειται για ένα πυρηνικό οπλοστάσιο σαφώς μικρότερο από αυτό τον άλλων πυρηνικών δυνάμεων (βλ. ΗΠΑ, Ρωσία), πλην όμως ικανό, κατά την άποψη των Γάλλων, να αποτρέψει οποιαδήποτε σκέψη επίθεσης τρίτης χώρας κατά της Γαλλίας. Σε ό,τι αφορά δε τον όρο «προωθημένη αποτροπή», τον οποίο χρησιμοποίησε κατά κόρον ο γάλλος πρόεδρος στις 2 Μαρτίου, σημαίνει, πέραν των κοινών δραστηριοτήτων και ασκήσεων με τις σύμμαχες χώρες, και την προώθηση της συνεργασίας τους για τη συμβατική υποστήριξη των όποιων πυρηνικών επιχειρήσεων, όπως άλλωστε συμβαίνει στο πλαίσιο του ΝΑΤΟ. Σημαίνει δηλαδή τη δημιουργία δυνατοτήτων έγκαιρης προειδοποίησης, κοινή αντιαεροπορική και αντιπυραυλική άμυνα, ανταλλαγή γνώσεων, εμπειριών και πληροφοριών και γενικότερα ενίσχυση της διασυνδεσιμότητας και της διαλειτουργικότητας των οπλικών συστημάτων.

Την ίδια στιγμή ωστόσο ο Εμανουέλ Μακρόν ξεκαθάρισε πως τον τελευταίο λόγο στα θέματα που άπτονται της πυρηνικής αποτροπής θα τον έχει πάντοτε ο εκάστοτε πρόεδρος της Γαλλίας με βασικό κριτήριο το αν και κατά πόσο απειλούνται τα «ζωτικά συμφέροντα» του γαλλικού έθνους. Επανέλαβε βεβαίως την πάγια γαλλική θέση ότι οποιαδήποτε απειλή κατά της Ευρώπης συνιστά απειλή κατά των ζωτικών συμφερόντων της Γαλλίας, αυτό ωστόσο δεν στάθηκε ικανό να διαλύσει τις διόλου αβάσιμες ανησυχίες ως προς τη στάση της Γαλλίας στη μετά Μακρόν εποχή.

Στο Βερολίνο, ανεξάρτητα από τη στήριξη της Καγκελαρίας στις ιδέες Μακρόν, Τύπος και αναλυτές αναρωτιούνται αν ο όρος «προωθημένη αποτροπή» είναι μεταφράσιμος στη γλώσσα του Γκαίτε. Αναγνωρίζουν βεβαίως την έφεση της Γαλλίας να καταστεί προστάτιδα δύναμη της Ευρώπης, αντιλαμβάνονται πως το Παρίσι θα ήθελε να συγχρηματοδοτηθεί το εγχείρημα από τον γερμανικό κρατικό κορβανά, αναρωτιούνται ωστόσο αν η Μπούντεσταγκ θα ενέκρινε ποτέ δαπάνες χωρίς να γνωρίζει πώς και πού ακριβώς θα χρησιμοποιηθούν. Αμφιβολίες εκφράζονται επίσης ως προς το αν η γαλλική πρόταση είναι συμβατή προς τις διατάξεις της Συνθήκης περί μη διάδοσης πυρηνικών όπλων του 1970, την οποία η Ομοσπονδιακή Δημοκρατία είχε συνυπογράψει, ενώ δεν είναι λίγοι αυτοί που επισημαίνουν ότι ο Μακρόν «σήμερα είναι και αύριο δεν είναι» και ότι η θέση της γαλλικής Ακροδεξιάς, που προηγείται σε όλες τις δημοσκοπήσεις, είναι ότι η «πυρηνική αποτροπή» της Γαλλίας δεν τεμαχίζεται.

Στο Βέλγιο, ο ακροδεξιός πρωθυπουργός Μπαρτ Ντε Βίβερ θεωρεί την ικανότητα πυρηνικής αποτροπής της Γαλλίας περιορισμένη και θα την ήθελε πανευρωπαϊκής εμβέλειας, ενώ στη Σουηδία, μια χώρα όπου η ιδέα της ουδετερότητας είναι βαθιά ριζωμένη και η οποία, θέλοντας και μη, εντάχθηκε στο ΝΑΤΟ το 2024, ο συντηρητικός πρωθυπουργός της Ουλφ Κρίστερσον αρκέστηκε σε μία ανακοίνωση στο Χ λέγοντας ότι η χώρα του θα συμμετάσχει σε διαβουλεύσεις σχετικές με το πώς το πυρηνικό οπλοστάσιο της Γαλλίας θα μπορούσε να φανεί χρήσιμο, ούτως ώστε καμία χώρα να μη διανοηθεί ποτέ να επιτεθεί κατά της Σουηδίας. Στην Πολωνία κυριαρχεί η αντίληψη ότι με τις προτάσεις Μακρόν η Γαλλία αποφάσισε να επεκτείνει την «ασφάλεια ζωής» που της δίνει το πυρηνικό της οπλοστάσιο κατά τρόπο που να καλύπτει και τη Βαρσοβία, ενώ στη Δανία, η οποία δεν έχει ακόμη συνέλθει από το σοκ των δηλώσεων του Τραμπ για τη Γροιλανδία, οι διαθέσεις έναντι των γαλλικών πρωτοβουλιών είναι επίσης λίγο-πολύ θετικές.

Λιγότερο θετικές αναμένεται ότι θα είναι, τέλος, οι διαθέσεις έναντι του νέου πυρηνικού δόγματος της Γαλλίας στη διεθνή Συνάντηση της Συνθήκης Μη Διάδοσης των Πυρηνικών, που θα διεξαχθεί από τις 27 Απριλίου έως τις 22 Μαΐου στην έδρα των Ηνωμένων Εθνών στη Νέα Υόρκη. Διπλωματικοί παρατηρητές εκτιμούν ότι κατά τη διάρκεια αυτής της συνάντησης οι χώρες του λεγόμενου Παγκόσμιου Νότου θα στραφούν κατά της Γαλλίας κατηγορώντας την ότι με το νέο δόγμα παραβιάζει τη Συνθήκη. Στον ίδιο χώρο άλλωστε φέρεται να είπε πριν από 70 και βάλε χρόνια ο σοβιετικός ηγέτης Νικίτα Χρουστσόφ το δυστοπικό «αν ποτέ γίνει πυρηνικός πόλεμος, οι ζωντανοί θα ζηλεύουν τους νεκρούς».