Η υπόσχεση του Ντόναλντ Τραμπ ότι όχι μόνο δεν θα ξεκινούσε κάποιον νέο πόλεμο στον πλανήτη, αλλά θα τελείωνε με συνοπτικές διαδικασίες και εκείνους που ήδη μαίνονταν, διατρανώθηκε τόσο πολύ και τόσο επίμονα που παραλίγο να την πιστέψουμε. Και δεν ήταν η μοναδική αυταπάτη που έτρεφε η ανθρωπότητα.
Οσο, για παράδειγμα, και εάν ονειρευόταν η Δύση έναν κόσμο όπου οι διαφορές θα λύνονται πια με αλγορίθμους, στοχευμένες οικονομικές κυρώσεις, άντε και με αθόρυβες αλλά αποτελεσματικές κυβερνοεπιθέσεις, οι τελευταίες εβδομάδες, με την επίθεση Αμερικανών και Ισραηλινών στο Ιράν, έγιναν η πιο ανάγλυφη και παταγώδης διάψευση.
Ο ουρανός της Μέσης Ανατολής φλέγεται, ο εναέριος χώρος της περιοχής έχει εκχωρηθεί ετσιθελικά σε μαχητικά αεροσκάφη, υπερηχητικούς πυραύλους και drones, και στα νερά του Περσικού Κόλπου και της Ερυθράς Θάλασσας έχουν στήσει καρτέρι τα μεγαλύτερα και τα πιο σύγχρονα αεροπλανοφόρα του κόσμου.
Το βρετανικό αεροπλανοφόρο HMS Prince of Wales
Αν κάτι μας διδάσκει η ιστορία που γράφεται αυτή τη στιγμή σε πραγματικό χρόνο, είναι πως η «διπλωματία των κανονιοφόρων» δεν πέθανε ποτέ. Εκείνο που άλλαξε είναι το μέγεθος και οι δυνατότητες των πολεμικών πλοίων.
Πλέον, έχουμε να κάνουμε με πλωτές πολιτείες ή, καλύτερα, φρούρια που τροφοδοτούνται από πυρηνικούς αντιδραστήρες, μεταφέρουν στα σπλάχνα τους εκατοντάδες πυραύλους και φιλοξενούν state-of-the-art μαχητικά αεροσκάφη πέμπτης γενιάς.
Σε αυτή τη νέα, ασταθή και εύθραυστη καταπώς φαίνεται παγκόσμια σκακιέρα του 2026, όπου η Μέση Ανατολή φλέγεται και οι παγκόσμιες αρτηρίες εφοδιασμού ήδη αγκομαχούν, τα μεγαλύτερα πολεμικά πλοία του πλανήτη έχουν πάρει ξανά θέση μάχης.
Το θρυλικό αμερικανικό αεροπλανοφόρο USS Nimitz
Μην αποθαρρύνεστε όμως. Υπάρχουν και καλά νέα. Μπορεί κάθε κατάσταση πολέμου να είναι a priori δυσοίωνη και ζοφερή, ωστόσο, έστω και σε αυτή τη δύσκολη κατάσταση, η Ελλάδα δείχνει να επιστρέφει στο παιχνίδι.
Μπορεί η ολοκαίνουργια φρεγάτα «Κίμων» να μην έχει το μέγεθος των αμερικανικών, γαλλικών και βρετανικών αεροπλανοφόρων, διαθέτει όμως συστήματα και τεχνολογίες αποτροπής που καθιστούν τη χώρα μας σημαντικό παίκτη στην ασπίδα της Νοτιοανατολικής Μεσογείου. Δεν είναι απλώς μια επικουρική δύναμη, αλλά ένας ισότιμος «συνομιλητής» του στόλου των υπερδυνάμεων.
Θρύλοι από ατσάλι
Μπορεί σήμερα τα αεροπλανοφόρα να μοιάζουν με τους αδιαφιλονίκητους κυρίαρχους των θαλασσών, όμως δεν ήταν έτσι εξαρχής.
Στις αρχές του 20ού αιώνα, οι ναύαρχοι ορκίζονταν στα βαριά πυροβόλα των θωρηκτών, διαμετρήματος 16 ιντσών. Χρειάστηκε ο Β’ Παγκόσμιος Πόλεμος για να αλλάξει το δόγμα. Αν υπάρχει ένα πλοίο που ενσαρκώνει αυτή την τεκτονική αλλαγή, είναι το θρυλικό «USS Enterprise».
USS Enterprise
Οταν οι Ιάπωνες χτύπησαν το Περλ Χάρμπορ το 1941, το «Enterprise» έλειπε σε αποστολή – μια απουσία που έμελλε να στοιχειώσει το Τόκιο.
Λίγους μήνες μετά, στη Ναυμαχία του Μίντγουεϊ (1942), τα αμερικανικά SBD Dauntless που απογειώθηκαν από τα «Enterprise» και «Yorktown» κατέστρεψαν μέσα σε λίγες ώρες την αφρόκρεμα του ιαπωνικού στόλου (τα αεροπλανοφόρα «Akagi», «Kaga», «SoryU» και «HiryU»).
Το «Enterprise» επιβίωσε από αμέτρητες επιθέσεις καμικάζι, ανακοινώθηκε ψευδώς ως βυθισμένο τρεις φορές από τους Ιάπωνες και κατέληξε το πλέον παρασημοφορημένο πλοίο στην Ιστορία των ΗΠΑ. Ηταν η πιο απτή επιβεβαίωση πως το βεληνεκές ενός κανονιού δεν μπορεί ποτέ να επικρατήσει της εμβέλειας ενός αεροπλάνου.
USS Enterprise
Δεκαετίες αργότερα, την άνοιξη του 1982, ένας άλλος θρύλος απέδειξε ότι τα αεροπλανοφόρα δεν χρειάζονται παγκόσμιους πολέμους για να μπουν στη δράση. Οταν η Αργεντινή κατέλαβε τα Νησιά Φόκλαντ, η Μάργκαρετ Θάτσερ έστειλε τον βρετανικό στόλο 8.000 ναυτικά μίλια μακριά από την πατρίδα με ναυαρχίδα του το «HMS Hermes».
HMS Hermes
Ηταν ένα γερασμένο σκαρί 28.000 τόνων που ετοιμαζόταν για απόσυρση, αλλά έφερε τα περίφημα μαχητικά Sea Harrier FRS.1.
Μέσα στους παγωμένους ανέμους του Νότιου Ατλαντικού, αντιμέτωπα με τους γαλλικής κατασκευής πυραύλους Exocet των Αργεντινών, το «HMS Hermes» και τα ικανότατα V/STOL (Vertical/Short Take-Off and Landing, Κάθετης/Βραχείας Απογείωσης και Προσγείωσης) μαχητικά του εξασφάλισαν την αεροπορική υπεροχή.
Η Ιστορία έγραψε τον κανόνα: χωρίς ένα αεροπλανοφόρο – έστω και παλιό – στη μέση του ωκεανού, μάλλον καμία υπερπόντια επιχείρηση δεν έχει τύχη επιβίωσης.
ΗΠΑ: Η αυτοκρατορία αντεπιτίθεται
Οι απόγονοι του αμερικανικού «Enterprise» δεν έχουν πια ξύλινα καταστρώματα. Διαθέτουν όμως πολλαπλάσια ισχύ από τον θρύλο πρόγονό τους.
Οταν η Ουάσιγκτον θέλει να στείλει ένα μήνυμα στην Τεχεράνη, δεν κάνει απλώς αυστηρές δηλώσεις στον ΟΗΕ, τον οποίο άλλωστε ο πρόεδρος Τραμπ έχει επανειλημμένως υπενθυμίσει πως γράφει στα παλαιότερα των υποδημάτων του. Αρκεί να στείλει τα καμάρια του στόλου της στον Περσικό Κόλπο.
Τα υπερ-αεροπλανοφόρα της κλάσης Ford, με αιχμή του δόρατος το «Gerald R. Ford» και το «John F. Kennedy», είναι ο ορισμός της ηγεμονίας.
USS Gerald R. Ford
Κάθε πλοίο της συγκεκριμένης κλάσης κοστίζει πάνω από 13 δισεκατομμύρια δολάρια και αποτελεί τεχνολογικό άλμα σε σχέση με την παλαιότερη κλάση Nimitz. Αμφότερα τα αεροπλανοφόρα φέρουν δύο ολοκαίνουργιους πυρηνικούς αντιδραστήρες, οι οποίοι παράγουν ηλεκτρική ενέργεια άνω των 600 MW.
Η περίσσεια ηλεκτρικής ισχύος είναι κρίσιμη όχι μόνο για την κίνηση, αλλά και για τα συστήματα του μέλλοντος, όπως τα όπλα κατευθυνόμενης ενέργειας (λέιζερ). Και αυτή δεν είναι η μόνη καινοτομία της κλάσης Ford.
USS John F. Kennedy
Οι παραδοσιακοί, ενεργοβόροι ατμοκαταπέλτες έδωσαν τη θέση τους σε ηλεκτρομαγνητικούς καταπέλτες που εξασφαλίζουν ομαλότερη επιτάχυνση (μειώνοντας τη φθορά των αεροσκαφών) και μπορούν να εκτοξεύσουν από βαριά μαχητικά F-35C μέχρι ελαφριά μη επανδρωμένα drones. Οσο για την προσγείωση, για αυτήν φροντίζει ένα σύστημα ανάσχεσης με υδραυλικούς στροβίλους και επαγωγικούς κινητήρες.
Τα δύο πλοία μπορούν να φιλοξενήσουν περισσότερα από 75 αεροσκάφη. Η ραχοκοκαλιά αποτελείται από μαχητικά πέμπτης γενιάς F-35C Lightning II, τα δοκιμασμένα F/A-18E/F Super Hornet, αεροσκάφη ηλεκτρονικού πολέμου EA-18G Growler και τα ιπτάμενα ραντάρ E-2D Advanced Hawkeye.
USS Gerarld R. Ford
Στον πόλεμο του Ιράν τα δύο – κοστοβόρα για τη λειτουργία τους – αεροπλανοφόρα δεν έχουν σταθμεύσει στον Περσικό για να «φλεξάρουν» την αμερικανική πολεμική υπεροχή, ούτε πολύ περισσότερο για το θεαθήναι.
Δημιουργούν μια αδιαπέραστη ασπίδα προστασίας ραντάρ και ηλεκτρονικών παρεμβολών ακτίνας εκατοντάδων μιλίων, ακυρώνοντας τις ασύμμετρες απειλές των ιρανικών drones και των βαλλιστικών πυραύλων. Εντάξει, υπάρχουν και αστοχίες.
Κίνα: Ο δράκος έμαθε να κολυμπά
Στην περίπτωση της σύρραξης στη Μέση Ανατολή, η Κίνα προσώρας παρακολουθεί, πιθανότατα κρατά σημειώσεις και κυρίως συνεχίζει να ναυπηγεί τα δικά της πολεμικά μεγαθήρια με φρενήρεις ρυθμούς. Το αεροπλανοφόρο «Fujian» (Type 003) είναι η απόδειξη ότι ο δράκος ξέρει πια να κολυμπά στα πολύ βαθιά.
Με εκτόπισμα που αγγίζει τους 85.000 τόνους, το «Fujian» έκοψε τον ομφάλιο λώρο με τη σοβιετική σχολή σχεδίασης. Η χαρακτηριστική ράμπα (ski-jump) των προκατόχων του («Liaoning» και «Shandong») εξαφανίστηκε.
Fujian
Το «Fujian» διαθέτει σύστημα CATOBAR με τρεις ηλεκτρομαγνητικούς καταπέλτες, μια τεχνολογία που η Δύση πίστευε ότι θα έκανε δεκαετίες να φτάσει στην Ασία. Αν και χρησιμοποιεί συμβατική πρόωση (όχι πυρηνική), το σύστημα Integrated Electric Propulsion (IEP) τού επιτρέπει να τροφοδοτεί το EMALS (Electromagnetic Aircraft Launch System, Ηλεκτρομαγνητικό Σύστημα Εκτόξευσης Αεροσκαφών).
Στο κατάστρωμά του δοκιμάζονται ήδη τα νέα μαχητικά J-15T (αναβαθμισμένα για καταπέλτη), το τεχνολογίας stealth (χαμηλής παρατηρησιμότητας) μαχητικό πέμπτης γενιάς Shenyang J-35 (η κινεζική «απάντηση» στο αμερικανικό F-35) καθώς και το δικινητήριο αεροσκάφος έγκαιρης προειδοποίησης και ελέγχου KJ-600.
J-15T
Η αποστολή του «Fujian» δεν είναι να σουλατσάρει ως αντίπαλον δέος των Αμερικανών στον Περσικό Κόλπο, αλλά να δημιουργήσει ένα αποτρεπτικό τείχος (A2/AD) γύρω από την Ταϊβάν και κυρίως να αναγκάσει τον 7ο Στόλο των ΗΠΑ να σκεφτεί διπλά την όποια κίνησή του στην περιοχή.
Η Ευρώπη σε αχαρτογράφητα νερά
Εγκλωβισμένη συχνά ανάμεσα στην αμερικανική υπεροπλία, την ασιατική άνοδο και την προαιώνια ασυνεννοησία μεταξύ των εταίρων της, η Ευρώπη προσπαθεί να υπερασπιστεί τα ζωτικά της συμφέροντα – όπως την ελεύθερη ναυσιπλοΐα στην Ερυθρά Θάλασσα.
Οι Βρετανοί, με τα «HMS Queen Elizabeth» και «HMS Prince of Wales» των 70.000 τόνων, επέλεξαν μια διαφορετική φιλοσοφία από την αμερικανική σχολή.
HMS Queen Elizabeth
Χρησιμοποιούν ράμπα (ski-jump) και σχεδιάστηκαν αποκλειστικά γύρω από το F-35B, την έκδοση του μαχητικού με δυνατότητα κάθετης προσγείωσης. Ξεχωρίζουν για το σύστημα πρόωσης IFEP (Integrated Full Electric Propulsion) και τους δύο χαρακτηριστικούς πύργους (νησίδες) στο κατάστρωμα – ένας για τη ναυσιπλοΐα και ένας για τον έλεγχο πτήσεων.
HMS Prince of Wales
H Γαλλία, από την άλλη, διατηρεί τον τίτλο της μοναδικής ευρωπαϊκής χώρας με πυρηνοκίνητο αεροπλανοφόρο.
Το «Charles de Gaulle» (42.000 τόνων), εξοπλισμένο με δύο αντιδραστήρες K15, φέρει καταπέλτες ατμού που εκτοξεύουν τα εξαιρετικά Rafale M.
Charles de Gaulle
Στη σκακιέρα της Μέσης Ανατολής, ο γάλλος πρόεδρος έχει το προνόμιο να διατηρεί μια αυτόνομη, ανεξάρτητη δύναμη κρούσης, χωρίς να περιμένει το «πράσινο φως» του Πενταγώνου.
Ελλάδα: Ο «Κίμων» και η εποχή της Απόλυτης Ψηφιακής Αποτροπής
Είναι μάλλον προφανές ότι η Ελλάδα δεν χρειάζεται, αλλά και μάλλον δεν θα μπορούσε να σηκώσει το κόστος παραγγελίας ενός αεροπλανοφόρου. Στο γεωγραφικό μας ανάγλυφο, τα εκατοντάδες νησιά του Αιγαίου λειτουργούν ως μόνιμα, αβύθιστα αεροπλανοφόρα.
Ομως, με το διεθνές περιβάλλον να μυρίζει μπαρούτι και τη γειτονιά μας να φλέγεται, το Πολεμικό Ναυτικό είχε επείγουσα, ζωτική ανάγκη από κάτι άλλο: ένα πλοίο που να μπορεί να σταθεί επάξια δίπλα σε αυτές τις ναυτικές αρμάδες, να επιβάλει κυριαρχία και να αλλάξει οριστικά τους κανόνες εμπλοκής στην Ανατολική Μεσόγειο.
Κίμων
Αυτό ακριβώς είναι η FDI HN (Frégate de Défense et d’Intervention) «Κίμων» (F-601). Αν τα υπερ-αεροπλανοφόρα είναι βαριά χαρτιά του πολέμου, η φρεγάτα «Κίμων» (όπως και οι επερχόμενες φρεγάτες Belharra «Νέαρχος» και «Φορμίων») λειτουργεί περισσότερο ως το νυστέρι ενός χειρουργού.
Ναυπηγημένη στα ιστορικά ναυπηγεία της Naval Group στη Λοριάν της Γαλλίας, η κλάση «Κίμων» των 4.500 τόνων δεν είναι απλώς η αντικατάσταση των εξαιρετικών αλλά γερασμένων φρεγατών τύπου S. Είναι το πιο προηγμένο, πλήρως ψηφιακό πολεμικό πλοίο του ελληνικού στόλου.
Κίμων
Μία από τις βασικές καινοτομίες των φρεγατών Belharra είναι το ραντάρ, που έχει τη δυνατότητα να σαρώνει τον ουρανό στις 360 μοίρες ταυτόχρονα, χωρίς κενά, σε ακτίνα που ξεπερνά τα 300 χιλιόμετρα.
Μπορεί επίσης να ιχνηλατήσει πάνω από 800 στόχους την ίδια στιγμή – από μαχητικά stealth που πετούν με υπερηχητικές ταχύτητες μέχρι ολόκληρα σμήνη από drones και πυραύλους που κινούνται ξυστά στην επιφάνεια της θάλασσας.
Ο «Κίμων» φιλοξενεί ακόμα 32 αντιαεροπορικούς πυραύλους Aster 30 Block 1. Με ταχύτητα 4,5 Mach και βεληνεκές άνω των 120 χιλιομέτρων, ο πύραυλος αυτός διαθέτει δικό του ενεργό ερευνητή ραντάρ (active RF seeker).
Κίμων
Τι σημαίνει αυτό στην πράξη; Η Ελλάδα αποκτά για πρώτη φορά ικανότητα Αμυνας Περιοχής (Area Air Defence). Μια Belharra που πλέει νότια της Κρήτης ή της Καρπάθου δεν προστατεύει απλώς τον εαυτό της. Κλειδώνει έναν εναέριο χώρο χιλιάδων τετραγωνικών χιλιομέτρων, απαγορεύοντας σε οποιοδήποτε εχθρικό αεροσκάφος να πλησιάσει, πολύ πριν καν «δει» τα νησιά.
Για τους στόχους επιφανείας το πλοίο φέρει 8 πυραύλους Exocet MM40 Block 3c, τη νεότερη γενιά του θρυλικού όπλου, με ικανότητα προσβολής και παράκτιων στόχων μέσω GPS.
Κάτω από την επιφάνεια του νερού, το «παιχνίδι» αναλαμβάνει το συρόμενο σόναρ μεταβλητού βάθους CAPTAS-4 Compact και το σόναρ τρόπιδας Kingklip Mark 2, τα οποία σε συνεργασία με το υπερσύγχρονο ελικόπτερο MH-60R Romeo που μεταφέρει το πλοίο, κάνουν την απόκρυψη εχθρικών υποβρυχίων σχεδόν αδύνατη.
Τα ναυπηγεία της Naval Group στη Γαλλία
Το εντυπωσιακό οπλοστάσιο συμπληρώνεται από το πυροβόλο 76 mm της OTO Melara, με ικανότητα χρήσης κατευθυνόμενων βλημάτων, και το σύστημα εγγύς προστασίας RAM (Rolling Airframe Missile) με 21 πυραύλους, που αναλαμβάνει να καταστρέψει οτιδήποτε καταφέρει να περάσει την ομπρέλα των Aster.
Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι στο σημερινό γεωπολιτικό σκηνικό, η αξία του «Κίμωνα» είναι ανυπολόγιστη.
Κίμων
Είναι ίσως ένα από τα λίγα πλοία στην περιοχή που μπορεί να ενσωματωθεί αμέσως σε μια συμμαχική αρμάδα κρούσης δίπλα σε ένα αμερικανικό ή γαλλικό αεροπλανοφόρο, αναλαμβάνοντας ρόλο διοίκησης της αεράμυνας (Air Defence Commander) χάρη στο σύστημα μάχης SETIS. Η ελληνική Belharra δεν βασίζεται στον τεράστιο όγκο της, αλλά στην απόλυτη πληροφοριακή κυριαρχία.
Μια παράδοξη ειρήνη
Καθώς οι διεθνείς ανταποκριτές μεταδίδουν με κομμένη την ανάσα τις εξελίξεις από το Τελ Αβίβ, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, τον Περσικό Κόλπο και τα Στενά του Ορμούζ, η εικόνα αυτών των πλωτών οπλοστασίων στους ωκεανούς προκαλεί αναπόφευκτα δέος.
Τα αεροπλανοφόρα-θρύλοι του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου δίδαξαν πώς κερδίζεται ένας ολοκληρωτικός πόλεμος. Τα σημερινά αμερικανικά υπερ-αεροπλανοφόρα και οι ευρωπαϊκές ψηφιακές φρεγάτες, όπως ο δικός μας «Κίμων», κατασκευάζονται με ένα διαφορετικό αφήγημα: ότι η τρομακτική ισχύς τους θα αποτρέψει την επόμενη σύρραξη.
Αεροσκάφος Rafale έτοιμο για απογείωση από τη ναυαρχίδα του γαλλικού στόλου, το αεροπλανοφόρο Charles de Gaulle
Το παράδοξο της ιστορίας παραμένει ωστόσο αδιασάλευτο: για να διατηρηθεί η ειρήνη, η ανθρωπότητα εξακολουθεί να ναυπηγεί τις πιο θανατηφόρες μηχανές που έχει γνωρίσει ποτέ η θάλασσα. Και όσο η Μέση Ανατολή φλέγεται, αυτά τα πλωτά φρούρια θα θυμίζουν ότι η παγκόσμια ισορροπία δεν στηρίζεται στην καλή θέληση των κρατών, αλλά στον φόβο της ισχύος.
