Δύο κόμματα της Βουλής και ένα της Ευρωβουλής έχουν στο λογότυπο τους το όνομα του ιδρυτή και αρχηγού τους: η Ελληνική Λύση – Κυριάκος Βελόπουλος, η Πλεύση Ελευθερίας – Ζωή Κωνσταντοπούλου και η Φωνή Λογικής – Αφροδίτη Λατινοπούλου. Πλέον την είσοδο του στη Βουλή διεκδικεί και ένα ακόμα: η «Ελπίδα για τη Δημοκρατία-Μαρία Καρυστιανού».
Πρόκειται για κόμματα που δεν είναι μόνο αρχηγικά. Αυτά υπήρχαν και υπάρχουν. Είναι πρωτίστως προσωπο-κεντρικά, σε σημείο ώστε οι ηγεσίες να επικαθορίζουν κι εν πολλοίς να επικαλύπτουν τους κομματικούς φορείς.
Το φαινόμενο βεβαίως δεν είναι καινούργιο. Έχουν προηγηθεί για παράδειγμα οι ΑΝΕΛ-Πάνος Καμμένος (για ένα διάστημα), η Δημοκρατική Συμμαχία-Ντόρα Μπακογιάννη ή μεταπολεμικά το «Κόμμα Γεωργίου Παπανδρέου». Δεν αποτελεί επίσης μόνο ελληνικό φαινόμενο όπως δείχνουν, μεταξύ άλλων, οι περιπτώσεις της αριστερόστροφης Συμμαχίας Σάρα Βάγκενκνεχτ (BSW) στη Γερμανία ή της ακροδεξιάς Λέγκας του Ματέο Σαλβίνι στην Ιταλία.
Σε καιρούς αποδυνάμωσης των κομματικών ταυτοτήτων, υποχώρησης των παραδοσιακών ιδεολογικών διακρίσεων, μείωσης της εμπιστοσύνης σε θεσμούς και πολιτική καθώς και κυριαρχίας media και social media που δίνουν έμφαση στην εικόνα, τα πρόσωπα καθίστανται σημείο αναφοράς για την αξιολόγηση κομμάτων και πολιτικών προγραμμάτων.
Τα περισσότερα πάντως εμφανίζουν λαϊκιστικό πρσανατολισμό, είτε ανήκουν στην Αριστερά είτε στη Δεξιά. Συμμερίζονται δηλαδή την αντίληψη ότι ο «απλός» λαός είναι μόνιμο «θύμα» των «κακών» ελίτ.
Από τη σκοπιά αυτή, η «Ελπίδα» της Καρυστιανού εκκινεί, βάσει της πολιτικής διακήρυξης, από ένα τραγικό δυστύχημα για το οποίο ζητά δικαιοσύνη και εστιάζει ευρύτερα στο ζήτημα της διαφθοράς. Στρέφεται κατά της κυβέρνησης και του κομματικού συστήματος συνολικά όπως και των «επαγγελματιών» πολιτικών επιχειρώντας να κινητοποιήσει τους «απλούς» πολίτες απέναντι στο «κατεστημένο». Εμφανίζεται πολυσυλλεκτική απορρίπτοντας τις κλασικές ιδεολογικές διαιρέσεις και θέτει ως στόχο την εξουσία αφού δεν επιθυμεί συνεργασία με κανέναν.
Ωστόσο, τα εμπόδια στο εγχείρημά της είναι για την ώρα αρκετά.
Πρώτον, οι περισσότεροι συγγενείς θυμάτων των Τεμπών έχουν διαφωνήσει ανοικτά με την πολιτική της πρωτοβουλία με συνέπεια να αποδυναμώνεται το μήνυμά της.
Δεύτερον, η δίκη για το δυστύχημα έχει, έστω μετ’εμποδίων, ξεκινήσει. Ακολουθεί έτσι μια θεσμική τροχιά με συνέπεια να έχει υποχωρήσει από την πολιτική επικαιρότητα.
Τρίτον, το θέμα της διαφθοράς και του κράτους δικαίου, παρότι κρίσιμο, υπολείπεται σημαντικά του ζητήματος της οικονομίας και του πληθωρισμού στην κλίμακα των προτεραιοτήτων της κοινής γνώμης.
Τέταρτον, στο θέμα των Τεμπών έχουν επενδύσει πολιτικά και άλλες «αντισυστημικές» δυνάμεις όπως η Πλεύση Ελευθερίας και η Ελληνική Λύση. Άρα ο ανταγωνισμός είναι μεγάλος. Από τις δεξαμενές αυτές άλλωστε φαίνεται πως αντλεί και η «Ελπίδα» τους περισσότερους ψηφοφόρους της.
Πέμπτον, η κριτική της όχι μόνο στην κυβέρνηση αλλά το σύνολο των κομμάτων πολλαπλασιάζει τους πολιτικούς αντιπάλους – άρα και τις εστίες κομματικής αντιπαράθεσης και επικοινωνιακής φθοράς.
Έκτον, σχεδόν όλα τα υφιστάμενα κόμματα της αντιπολίτευσης δίνουν έμφαση στο θέμα της διαφθοράς ως αιχμή της κριτικής τους κατά της κυβέρνησης. Μοιραία είναι εξαιρετικά δύσκολο για ένα νέο κόμμα να διαφοροποιηθεί εστιάζοντας στην ίδια ατζέντα. Συνεπώς το όποιο διακριτό στίγμα θα προκύψει αναγκαστικά από τη σύγκριση των προσώπων. Η εικόνα Καρυστιανού εμφανίζει δύο πλευρές. Από τη μία, βάσει έρευνας της Μetron Analysis (29/4) που διεξήχθη πριν τις επίσημες ανακοινώσεις, η δημοφιλία της φθάνει στο 44% και είναι υψηλότερη των άλλων πολιτικών αρχηγών. Από την άλλη όμως, στο δείκτη της καταλληλότητας για την πρωθυπουργία που καταγράφει αυθόρμητες αναφορές, λαμβάνει μόλις 4%.
Σε κάθε περίπτωση, μένει να αποδειχθεί εάν είναι εφικτό να υπερκεραστούν τα εμπόδια για να μεγαλώσουν οι εκλογικές ελπίδες.
Ο κύριος Πάνος Κολιαστάσης είναι δρ Πολιτικής Επιστήμης στο Queen Mary University of London (QMUL) και διδάσκων στο Τμήμα Επικοινωνίας & ΜΜΕ του ΕΚΠΑ.
