Η ελπίδα και η σύγχυση της ευρωπαϊκής Αριστεράς

Η λιτότητα της τρόικας «μαυρίστηκε» στις εκλογές της 25ης Ιανουαρίου. Η επιβολή του ΔΝΤ, της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας και της Επιτροπής των Βρυξελλών

Η ελπίδα και η σύγχυση της ευρωπαϊκής Αριστεράς | tovima.gr
Η λιτότητα της τρόικας «μαυρίστηκε» στις εκλογές της 25ης Ιανουαρίου. Η επιβολή του ΔΝΤ, της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας και της Επιτροπής των Βρυξελλών δεν μπορεί πλέον να στηριχθεί σε μια κοινοβουλευτική πλειοψηφία στην Ελλάδα. Οι ευρωπαϊκοί θεσμοί και οι πολιτικοί από άλλες ευρωπαϊκές χώρες συνεχίζουν όμως να θέτουν την Αθήνα υπό την πίεση των δανειστών. Το σύνθημά τους είναι: Pacta sunt salvanda – Οι συμφωνίες πρέπει να τηρούνται. Το μήνυμα όμως των ελληνικών εκλογών είναι μονοσήμαντο: η ΤΙΝΑ, η προσφιλής λέξη της Μάργκαρετ Θάτσερ – «Δεν υπάρχει εναλλακτική λύση» -, πετάχτηκε στα σκουπίδια. Υπάρχουν λύσεις για την κρίση, στην οποία δεν βρίσκεται μόνο η Ελλάδα αλλά και οι άλλες ευρωπαϊκές κοινωνίες.
Αυτό θα φανεί σίγουρα και στις επικείμενες εκλογές στην Πορτογαλία και στην Ισπανία. Τότε θα φυσήξει πιο δυνατά στα πρόσωπα των νεοφιλελεύθερων πολιτικών ο άνεμος ενός νέου ξεκινήματος. Τα νέα κινήματα, όπως ο ΣΥΡΙΖΑ στην Ελλάδα και το Podemos στην Ισπανία, βρίσκουν ήδη μιμητές σε άλλες χώρες.
Οι κύριοι της Ευρώπης (αρσενικού και θηλυκού γένους) δοκιμάζουν τα πάντα για να σώσουν τις μεταρρυθμίσεις τους. Ονομάζουν χωρίς μεταρρυθμίσεις τα πακέτα λιτότητας με τα οποία ταλαιπωρούν τους ανθρώπους. Ετσι κλέβουν από τους αριστερούς μια σημαίνουσα έννοια. Δίνουν στις περικοπές στα συστήματα εκπαίδευσης και υγείας, καθώς και σε όλες τις άλλες κοινωνικές αγριότητες, το εύσημο της μεταρρύθμισης και λένε ότι η επιτυχία τους θα αποδειχθεί αν αυτές αφεθούν να λειτουργήσουν ανεμπόδιστα και στο μέλλον. Αυτό ήταν η ψεύτικη υπόσχεση του Σαμαρά, αλλά σε τέτοια σκουπίδια δεν πιστεύει κανείς πλέον.

Μη βιώσιμο χρέος
Το νεοφιλελεύθερο πρόγραμμα έχει χρεοκοπήσει. Οι λύσεις όμως για την έξοδο από τη μιζέρια στην οποία βρίσκεται ιδιαίτερα η Ελλάδα δεν μπορούν να βρεθούν στις κάλπες. Σε αυτές ψηφίστηκε η αλλαγή, το χερούλι της πόρτας πιέστηκε προς τα κάτω. Τώρα πρέπει να ανοιχθεί η πύλη για νέες ιδέες, νέες πολιτικές δυνάμεις, νέα πρόσωπα.
Αυτή είναι η ελπίδα που προσφέρει η νίκη του ΣΥΡΙΖΑ στους Πράσινους και στους Σοσιαλδημοκράτες, στους σοσιαλιστές και στους κομμουνιστές των άλλων ευρωπαϊκών χωρών. Η χαρά είναι μετριασμένη λόγω της σύγχυσης που προκαλεί ο σχηματισμός ενός συνασπισμού με τους Ανεξάρτητους Ελληνες. Χωρίς συμβιβασμούς όμως δεν μπορούν να υπάρξουν κυβερνήσεις συνεργασίας. Και με τις εκλογές δεν τελειώνει μια ιστορία αλλά αρχίζει μια νέα. Αυτή είναι ύστερα από μισό αιώνα ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης όχι μόνο ελληνική ιστορία αλλά και ευρωπαϊκή.
Ενα χρέος 317 δισ. ευρώ είναι αφόρητο για την Ελλάδα. Για να ξαναγίνει η χώρα φερέγγυα, σύμφωνα με τις συνταγές της τρόικας, το χρέος της εκτινάχθηκε στα περίπου πέντε χρόνια των μνημονίων από 113% σε 175% του ΑΕΠ. Και αυτό παρότι οι ελληνικές κυβερνήσεις ξεχαρβάλωσαν τα συστήματα Υγείας, Παιδείας και συντάξεων και με ένα ποσοστό 60% ανέργων στη νεολαία λήστεψαν το μέλλον μιας ολόκληρης γενιάς.

Η αναδιάρθρωση του 1953
Υπάρχουν βέβαια και άλλες λύσεις. Τελευταία γίνεται συχνά λόγος για τον τρόπο διακανονισμού των γερμανικών χρεών και για τη συναφή Συμφωνία του Λονδίνου το 1953. Τότε διαγράφηκε το ήμισυ των γερμανικών κρατικών χρεών και επιμηκύνθηκε η αποπληρωμή του υπόλοιπου μισού ως το τέλος του 20ού αιώνα. Η Γερμανία δεν αναγκάστηκε ποτέ να πληρώσει για την εξυπηρέτησή του περισσότερο από 5% των κερδών των εξαγωγών της. Οι δανειστές ήταν το 1953 επιεικείς. Θυμούνταν τις φρικτές επιπτώσεις των επανορθώσεων που έπρεπε να πληρωθούν από τη Γερμανία στους νικητές του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου. Ο Τζον Μ. Κέινς είχε προειδοποιήσει το 1932 για τις επιπτώσεις της πολιτικής της λιτότητας με την οποία οι νικητές έλπιζαν να λύσουν το «German Transfer Problem» (Γερμανικό Πρόβλημα Μεταβίβασης Χρεών, όπως ήταν ο τίτλος άρθρου του στο «Economic Journal»). Στην πραγματικότητα, όμως, οι περικοπές, η ανεργία και η έλλειψη προοπτικής συνέβαλαν σημαντικά στην αναρρίχηση των ναζί στην εξουσία. Οταν το κατάλαβαν, οι δανειστές προέβησαν στην αναδιάρθρωση του χρέους. Τότε όμως ήταν αργά.
Μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο έπρεπε να μην επαναληφθεί αυτό το λάθος. Το γερμανικό χρέος μειώθηκε. Αυτό διευκολύνθηκε και από το γεγονός ότι τη δεκαετία του ’50 ήταν σε πλήρη εξέλιξη ο Ψυχρός Πόλεμος και ότι η ένταξη της Γερμανίας στην «ελεύθερη Δύση» αποτελούσε πρώτη προτεραιότητα. Επιπλέον η παγκόσμια οικονομία αναπτυσσόταν πυρετωδώς.
Η διαγραφή των χρεών και η επιμήκυνση του χρόνου εξυπηρέτησής τους ήταν τότε απαραίτητα και έτσι είναι και τώρα. Για να γίνει αυτό με συναίνεση πρέπει να δημιουργηθεί ένα δίκαιο πτώχευσης για κράτη-οφειλέτες. Αυτό ζητήθηκε να γίνει κατά την κρίση χρέους του Τρίτου Κόσμου τη δεκαετία του ’80 και εκ νέου κατά την ασιατική κρίση μετά το 1996. Οταν, κατά τη στροφή του αιώνα, βρισκόταν η Αργεντινή προ της χρεοκοπίας, τάχθηκε μάλιστα και η αντιπρόεδρος του ΔΝΤ Αν Κρούγκερ υπέρ της ρυθμισμένης πτώχευσης, ανεπιτυχώς όμως.

Η λυδία λίθος
Γιατί; Τα χρέη των μεν είναι οι χρηματικές περιουσίες των άλλων – και αντιστρόφως. Οποιος έχει χρηματική περιουσία δεν χαρίζει ευχάριστα κάτι σε άλλους. Οι τεράστιες περιουσίες ανά την υφήλιο φανερώνουν την αυξανόμενη ανισότητα σε κάθε χώρα και στον κόσμο συνολικά. Από τότε που κυκλοφόρησε το βιβλίο του Τομάς Πικετί για Το κεφάλαιο στον 21ο αιώνα, η ανήθικη αυτή ανισότητα ξανάγινε θέμα σε επιστήμη και πολιτική. Η οργάνωση Oxfam κατέδειξε τελευταία ότι το πλουσιότερο 1% του παγκόσμιου πληθυσμού κατέχει τόσες περιουσίες και έσοδα από αυτές όσες όλο το 99% του υπόλοιπου πληθυσμού.
Θα ήταν λοιπόν δυνατόν να διαγραφούν χρέη που δεν είναι βιώσιμα αν ταυτόχρονα μειώνονταν και οι μεγάλες περιουσίες μέσω μιας εισφοράς ή μέσω φόρων – τόσο διεθνώς όσο και σε εθνικό πλαίσιο. Στην Ελλάδα, όπως και σε άλλες χώρες επίσης, πολλοί πλούσιοι φοροφυγάδες έχουν μεταφέρει τις περιουσίες τους στην Ελβετία. Πρόκειται, ως εκτιμάται, για 280 δισ. ευρώ. Η αναδιανομή είναι λοιπόν αναγκαία, όπως και η διαφάνεια και ο διαφωτισμός. Υπέρ αυτών τάσσεται η ευρωπαϊκή Αριστερά και η Ελλάδα είναι μετά την 25η Ιανουαρίου η λυδία λίθος γι’ αυτό.

Η σεισάχθεια
Ετσι γινόταν κατά τα άλλα πάντα στην Ιστορία. Η Βίβλος αναφέρεται σε εορταστικούς χρόνους, όταν έπειτα από επτά επί επτά έτη τα χρέη στη χώρα του Ισραήλ διαγράφονταν κάνοντας έτσι δυνατό ένα νέο ξεκίνημα.
Καιρός για αγαλλίαση και στην Αθήνα του Σόλωνα το 954 π.Χ. Η μεγάλη απαλλαγή, η σεισάχθεια, απέβλεπε στο να ανασυστήσει την κοινωνική ειρήνη η οποία βρισκόταν σε κίνδυνο λόγω της υπερχρέωσης των μεν και της αύξησης των περιουσιών των δε. Ο Σόλων ήταν έξυπνος κρατικός ηγέτης, γι’ αυτό και συμπλήρωσε τα ad hoc μέτρα για τη διαγραφή των χρεών με ένα σύνταγμα για την Αθήνα. Αυτό ήταν ένα νέο και για τις τότε συνθήκες δημοκρατικό πολιτικό μοντέλο. Ενα ανάλογο μοντέλο πρέπει να στηρίζεται σήμερα στην πλατιά και όχι απλώς τυπική αλλά ουσιαστική συμμετοχή των πολιτών σε μια κοινωνικά προσανατολισμένη, οικολογικά υπεύθυνη και οικονομικά αποτελεσματική κοινωνία.
Ολα αυτά εκκρεμούν στην Ελλάδα – και αυτό το ξέρει ο νέος πρωθυπουργός Αλέξης Τσίπρας. Τα χρέη πρέπει να ελεγχθούν από μια διεθνή εξεταστική επιτροπή και τα μη δικαιολογημένα από αυτά («odious debt», απεχθή χρέη) να διαγραφούν. Αυτό δεν είναι πιο ακριβό από την επιχείρηση «Ποσοτική χαλάρωση» της ΕΚΤ, η οποία βρίσκεται σε εξέλιξη από τις 15 Ιανουαρίου και θα «ξεβράσει» περισσότερο από ένα τρισεκατομμύριο ευρώ στα θησαυροφυλάκια των χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων. Αλλά η Ελλάδα χρειάζεται περισσότερα από μια βραχυπρόθεσμη χρηματική ευλογία. Χρειάζεται ένα πολιτικό πρόγραμμα τώρα που η πύλη για ένα νέο ελληνικό ξεκίνημα εντός μιας Ευρωπαϊκής Ενωσης που πρέπει να μεταρρυθμιστεί άνοιξε διάπλατα την 25η Ιανουαρίου.

Ο κ. Ελμαρ Αλτφάτερ είναι ομότιμος καθηγητής Πολιτειολογίας στο Ελεύθερο Πανεπιστήμιο του Βερολίνου.

ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Ακολουθήστε στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις
Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, από
Γνώμες
ΒΗΜΑτοδότης
Σίβυλλα
Helios Kiosk