Η ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ Ομοσπονδία Ποδοσφαίρου (ΟΥΕΦΑ), στο πλαίσιο της προσπάθειας που κάνει για τη βελτίωση της απόδοσης της διαιτησίας στο ποδόσφαιρο, αποφάσισε οι 23 καλύτεροι διαιτητές να διδαχθούν τη «γλώσσα του σώματος» από ειδικό ψυχολόγο. Η ΟΥΕΦΑ ελπίζει ότι με αυτό τον τρόπο θα βελτιωθεί η επικοινωνία των διαιτητών με τους ποδοσφαιριστές στον αγωνιστικό χώρο. Με την κίνηση αυτή θα αποφευχθούν πολλές παρεξηγήσεις που συμβαίνουν στα ευρωπαϊκά γήπεδα. Πολλοί διαιτητές προτιμούν να μιλήσουν με τον παίκτη και να τον ηρεμήσουν προτού αρχίσουν να δείχνουν κάρτες. Αυτό, όμως, είναι εφικτό στα εθνικά πρωταθλήματα, αλλά υπάρχουν προβλήματα επικοινωνίας στις διεθνείς συναντήσεις.
Η ελίτ των ευρωπαίων διαιτητών που διευθύνουν παιχνίδια τα οποία τελούν υπό τη διοργανωτική αιγίδα της ΟΥΕΦΑ συναντιούνται συχνά ώστε να μπορούν να συμβαδίσουν με τις αυξημένες απαιτήσεις του ποδοσφαίρου. Οι αξιωματούχοι της ΟΥΕΦΑ πιστεύουν ότι οι διαιτητές χρειάζονται συχνά σεμινάρια, γιατί, όπως οι ποδοσφαιριστές προπονούνται μεταξύ τους για να αποκτήσουν συνοχή, το ίδιο χρειάζονται και οι διαιτητές. Επιβάλλεται να συζητούν τα παιχνίδια που έχουν διευθύνει και, κατόπιν, αυτά που ακολουθούν.
Στο Παγκόσμιο Κύπελλο (Μουντιάλ) του 1994 στις ΗΠΑ υπήρξε ομοιομορφία εφαρμογής των κανονισμών, που οφείλεται στη συνάθροιση των διαιτητών μία εβδομάδα νωρίτερα. Δεν έγινε όμως το ίδιο και στο «Εύρω ’96», το περασμένο καλοκαίρι στην Αγγλία, με αποτέλεσμα οι διαιτητές να μην κατορθώσουν να συμβαδίσουν με το παιχνίδι και να κατηγορηθούν για ασυνέπεια στην εφαρμογή των κανονισμών.
Το επίπεδο των διαιτητών ποδοσφαίρου στην Ευρώπη έχει καλυτερεύσει, αλλά το έργο τους είναι πιο δύσκολο από ό,τι πριν από 20 χρόνια. Τότε το ποδόσφαιρο παιζόταν σε αργή κίνηση αν συγκριθεί με το σημερινό. Ειδικά τώρα, που κάθε αμφισβητούμενη φάση αναλύεται εκτενώς στην τηλεόραση.
Στην Ελλάδα είναι αληθές ότι η διαιτησία ανέκαθεν παρουσίαζε σοβαρά προβλήματα. Τα βήματα που κάνει προς βελτίωση, αν γίνονται, είναι σημειωτόν. Τα σφάλματα των διαιτητών επηρεάζουν δυσμενώς την ομαλή πορεία και εξέλιξη των εθνικών, περιφερειακών και τοπικών πρωταθλημάτων και του ποδοσφαιρικού Κυπέλλου στη χώρα μας. Η έλλειψη φυσικής κατάστασης των διαιτητών, η αδυναμία κατανόησης και ομοιόμορφης εφαρμογής των κανονισμών και η έλλειψη (από πολλούς) αντικειμενικής και δίκαιης κρίσης αποτελούν τις κύριες αιτίες των λεγομένων «ανθρώπινων λαθών» στους αγωνιστικούς χώρους.
Η ελληνική διαιτησία ποδοσφαίρου παρουσιάζει σοβαρότατα μειονεκτήματα και στον εκπαιδευτικό τομέα. Η εκπαίδευση του διαιτητή έχει αφεθεί στην ευθύνη των τοπικών συνδέσμων. Επίσης είναι εγκαταλελειμμένη, χωρίς οικονομικά μέσα, χωρίς επιστημονική και τεχνολογική υποστήριξη, χωρίς προστασία του κύρους και της προσωπικότητας του διαιτητή.
Η ΟΥΕΦΑ επιχειρεί να
βελτιώσει το επίπεδο των διαιτητών στην Ευρώπη με συνεχείς προσπάθειες σε πολλούς τομείς. Στην Ελλάδα η διαιτησία βάλλεται συνεχώς και αποτελεί, όχι σπάνια, το εξιλαστήριο θύμα των αποτυχιών άλλων χώρων. Τα ίδια ερωτήματα, τα τελευταία χρόνια, μένουν αναπάντητα. Γιατί δεν πηγαίνει καλά η διαιτησία; Τι φταίει; Φταίει η οργάνωσή της; Φταίει η λειτουργία της; Φταίνε οι παράγοντες της διαιτησίας; Φταίνε οι
ίδιοι οι εν ενεργεία διαιτητές;
Με αφορμή το υπό εφαρμογή εκπαιδευτικό πρόγραμμα της ΟΥΕΦΑ για τη «γλώσσα του σώματος» απευθυνθήκαμε σε δύο εν ενεργεία διεθνείς διαιτητές, τους κκ. Θ. Ζαχαριάδη και Γ. Φασόλη, στον πρώην πρόεδρο της Επιτροπής Ορισμού Διαιτητών κ. Αντ. Βασσάρα, καθώς και στον αθλητικό ψυχολόγο κ. Τ. Σταλίκα. Ας δούμε τι αποφαίνονται για τη «γλώσσα του σώματος» αλλά και γενικότερα για τα προβλήματα που αντιμετωπίζουν οι έλληνες διαιτητές ποδοσφαίρου και ποιοι, κατά τη γνώμη τους, ευθύνονται για τη χρόνια κακοδαιμονία που πλήττει την ελληνική διαιτησία.
«Στην Ευρώπη μάς αποκαλούν “λοταρία”»
Ο κ. ΘΑΝΑΣΗΣ Ζαχαριάδης λέει ότι πρέπει να αυξηθούν οι αποδοχές των διαιτητών και να μη γίνεται κλήρωση αλλά ορισμός τους. Ο διεθνής διαιτητής κρίνει ότι είναι απαραίτητο οι «άρχοντες των αγώνων» να έρχονται πιο συχνά σε επαφή μεταξύ τους: «Στην αρχή της εφετεινής περιόδου πρότεινα στον Σύνδεσμο Διαιτητών Θεσσαλονίκης, όπου ανήκω, εκτός της προκαθορισμένης για όλα τα μέλη του συνδέσμου συγκέντρωσης να υπάρχει και μία αποκλειστικά για τους διαιτητές των επαγγελματικών κατηγοριών κάθε εβδομάδα ώστε να ανταλλάσσουμε απόψεις, να διορθώνουμε ο ένας τον άλλον και να αναλύουμε τις αποφάσεις μας στο βίντεο. Στο Παγκόσμιο Κύπελλο του ’94, όπου συμμετείχε και ο Νικάκης, οι διαιτητές συγκεντρώθηκαν μία εβδομάδα πριν από τους αγώνες. Σκοπός τους ήταν να κατορθώσουν να υπάρχει ομοιομορφία στις αποφάσεις τους. Στην Ελλάδα οι διαιτητές της Α’ Εθνικής δεν συναντιόμαστε ποτέ. Οπως έχει γίνει το ποδόσφαιρο, αυτό είναι επιβεβλημένο. Ο διαιτητής κρίνεται κάθε Κυριακή και οι αποφάσεις του περνούν από “ιερά εξέταση”. Δεν υπάρχει το περιθώριο του λάθους. Στο παρελθόν οι διαιτητές έμεναν δέκα χρόνια στον πίνακα της Α’ Εθνικής γιατί δεν υπήρχε η τηλεόραση για να δείχνει τα λάθη τους.
Μεγάλο πρόβλημα είναι ο τρόπος επιλογής των διαιτητών για τα παιχνίδια. Στην Ευρώπη μάς αποκαλούν “λοταρία”. Είμαστε στον πίνακα 30 διαιτητές. Δεν μπορούν όλοι να διευθύνουν παιχνίδι Ολυμπιακού – Παναθηναϊκού. Οχι γιατί δεν έχουν την ικανότητα, αλλά για την προστασία του ποδοσφαίρου. Δεν μπορεί να έχει διαιτητεύσει κάποιος τέσσερα παιχνίδια Α’ Εθνικής και να παίξει σε ντέρμπι. Δεν έχει την εμπειρία να αντεπεξέλθει στις ανάγκες του παιχνιδιού. Οταν διευθύνω έναν διεθνή αγώνα ο ορισμός μου έρχεται έναν μήνα πριν. Στην Ευρώπη δεν νοείται κλήρωση διαιτητή για ένα παιχνίδι.
Δεν μπορεί να γίνει επαγγελματική η διαιτησία στην Ελλάδα. Εδώ κρινόμαστε κάθε Κυριακή. Αν σε ένα παιχνίδι δεν πάω καλά, θα με βγάλουν από τον πίνακα. Οι αποδοχές μας είναι 50.000 δρχ. σε κάθε παιχνίδι Α’ Εθνικής. Οι ισπανοί συνάδελφοι παίρνουν 500.000 δρχ. τον μήνα και άλλες 500.000 δρχ. σε κάθε παιχνίδι που σφυρίζουν. Τα τεστ φυσικής κατάστασης γίνονται τρεις φορές τον χρόνο. Στην Ευρώπη γίνονται πολύ πιο συχνά, αλλά ακόμη και σε αυτά οι ξένοι διαιτητές πληρώνονται. Εδώ τα βάζουμε όλα από την τσέπη μας».
«Μας φορτίζουν πριν από το παιχνίδι»
Ο ΔΙΕΘΝΗΣ διαιτητής κ. Γιώργος Φασόλης τονίζει ότι η ψυχική αντοχή του έλληνα διαιτητή επηρεάζεται από γεγονότα εντός και εκτός γηπέδου: «Οι ανάγκες του παιχνιδιού προϋποθέτουν ο διαιτητής να είναι καλά γυμνασμένος. Το ποδόσφαιρο είναι πιο γρήγορο από ό,τι ήταν στο παρελθόν. Η αντίληψη του διαιτητή στον αγωνιστικό χώρο έχει σχέση με τη θέση του μέσα στον αγωνιστικό χώρο. Δηλαδή σε ποιο σημείο βρίσκεται και από ποια γωνία βλέπει τη φάση. Αν έχει καλή φυσική κατάσταση, σημαίνει ότι έχει και ξεκούραστο εγκέφαλο. Αν δεν έχει, όσο περνάει η ώρα το σφύριγμα γίνεται πιο δύσκολο. Στο παρελθόν δεν υπήρχε τεστ φυσικής κατάστασης. Σήμερα οι διαιτητές είναι πιο γρήγοροι από ό,τι ήταν πριν από 20 χρόνια. Εκεί όπου υστερούμε είναι στον ψυχολογικό τομέα. Τα λάθη που γίνονται στο γήπεδο οφείλονται περισσότερο στην έλλειψη καλής ψυχολογίας. Την ψυχολογία του διαιτητή δεν την έχει υπολογίσει κανείς ως σήμερα.
Το μεγάλο πρόβλημα στην Ελλάδα είναι το τι μεσολαβεί πριν από τον αγώνα. Οταν ασχολείται ο Τύπος από την ημέρα της κλήρωσης με τον διαιτητή και αναλύει την κάθε κίνησή του στο γήπεδο, είναι σίγουρο ότι θα επηρεαστεί. Θα πρέπει να μη διαβάζει καθόλου εφημερίδες και να απέχει από την τηλεόραση. Οι συνθήκες που δημιουργούνται πριν από το παιχνίδι τον φορτίζουν. Στο εξωτερικό δεν ασχολούνται με το ποιος είναι ο διαιτητής του παιχνιδιού και δεν αναλύουν ένα λάθος που κάνει σε κάθε αθλητική εκπομπή.
Το σχέδιο της ΟΥΕΦΑ σύμφωνα με το οποίο οι καλύτεροι διαιτητές θα διδαχθούν τη γλώσσα του σώματος είναι στη σωστή κατεύθυνση. Θα βελτιώσει την επικοινωνία τους με τους ποδοσφαιριστές μέσα στο γήπεδο. Ομως στην Ελλάδα αφενός υπάρχει έλλειψη επικοινωνίας μεταξύ μας και αφετέρου ο τρόπος που γίνονται οι επιλογές για τον πίνακα της Α’ Εθνικής δεν είναι πάντα ο καλύτερος». «Οχι απολογία μέσα στο γήπεδο»
Ο κ. ΑΝΤΩΝΗΣ Βασσάρας ήταν πρόεδρος της ελληνικής επιτροπής διαιτησίας. Ο πρώην διεθνής διαιτητής υποστηρίζει ότι οι συνάδελφοί του δεν πρέπει να απολογούνται κατά τη διάρκεια του αγώνα για τα σφυρίγματά τους: «Οταν ήμουν πριν από 4 χρόνια στη Σουηδία, οι καλύτεροι διαιτητές συγκεντρώνονταν κάθε βδομάδα. Εδώ δεν γίνεται ποτέ γιατί δεν υπάρχουν χρήματα. Για να μαζέψεις τους διαιτητές της Α’ εθνικής πρέπει να υπάρχει από την Ελληνική Ποδοσφαιρική Ομοσπονδία ένα κονδύλι για αυτό τον σκοπό. Η συνάντηση των διαιτητών Α’ εθνικής είναι επιβεβλημένη και έχω προτείνει να γίνεται τακτικά. Ιδιαίτερη σημασία πρέπει να δοθεί και στην ψυχολογική στήριξη του διαιτητή. Η παρουσία του ψυχολόγου είναι απαραίτητη. Ο διαιτητής έχει σοβαρό έργο να επιτελέσει και χρειάζεται ενίοτε να εξωτερικεύσει κάποια πράγματα. Η πίεση που δέχεται είναι μεγάλη. Από την άλλη, το ποδόσφαιρο έχει γίνει πολύ γρήγορο και ο διαιτητής πρέπει είναι σε καλή κατάσταση για να μπορεί να ακολουθήσει τις ανάγκες του παιχνιδιού. Πρέπει κάθε δύο μήνες να περνάει από τεστ Κούπερ για να μπορούμε να ελέγξουμε τη φυσική του κατάσταση. Στην Ευρώπη γίνονται πολύ πιο συχνά από ό,τι στην Ελλάδα.
Ο διαιτητής δεν είναι υποχρεωμένος να εξηγεί την κάθε απόφασή του. Ο μοναδικός που είναι υπεύθυνος για να τον κρίνει είναι ο παρατηρητής στην εξέδρα και δεν υπάρχει λόγος να απολογείται στους ποδοσφαιριστές για το κάθε του σφύριγμα είτε μιλώντας είτε χρησιμοποιώντας μια κωδικοποιημένη συμπεριφορά όπως είναι η γλώσσα του σώματος στο μπάσκετ». «Κινητική αντίδραση και κινητικότητα σκέψης»
Ο κ. ΤΑΣΟΣ Σταλίκας είναι αθλητικός ψυχολόγος και ερευνητής στο Εθνικό Κέντρο Αθλητικών Ερευνών (ΕΚΑΕ). Επισημαίνει ότι έχουν ιδιαίτερη σημασία οι λειτουργικές ικανότητες του διαιτητή για να αντεπεξέλθει στις ανάγκες του παιχνιδιού: «Η αξιολόγηση του διαιτητή από ψυχολογικής πλευράς είναι απαραίτητη. Εχουμε προτείνει οι διαιτητές να εξετάζονται κάθε χρόνο με τις μεθόδους της σύγχρονης επιστημονικής τεχνολογίας. Ομως τέτοιου είδους αξιολόγηση δεν προβλέπεται από την υπάρχουσα νομοθεσία. Το τεστ νοημοσύνης που κάνουμε στους διαιτητές κάθε χρόνο στο Εθνικό Κέντρο Αθλητικών Ερευνών γίνεται απλώς για να διαπιστώσουμε τον βαθμό συγκέντρωσής τους. Για την ψυχολογική τους όμως υποστήριξη δεν προβλέπεται τίποτε συγκεκριμένο. Εναπόκειται μόνο στον ψυχολόγο τι μπορεί να κάνει για να τους βοηθήσει.
Η γλώσσα του σώματος που εφαρμόζεται στο μπάσκετ και που τώρα η ΟΥΕΦΑ έχει σκοπό να την μάθει στους 23 καλύτερους διεθνείς διαιτητές, είναι μια κωδικοποιημένη συμπεριφορά. Θα βοηθήσει να γίνεται κατανοητό τι σφυρίζει ο διαιτητής χωρίς να χρειάζεται να δώσει εξηγήσεις. Ο ποδοσφαιριστής διαμαρτύρεται πιο έντονα όταν του εξηγείς. Η γλώσσα του σώματος είναι μια κωδικοποιημένη συμπεριφορά που δεν αναστέλλεται· σφύριγμα και τέρμα.
Επίσης ιδιαίτερη σημασία έχουν οι λειτουργικές ικανότητες του διαιτητή. Δηλαδή η κινητική αντίδραση, η κινητικότητα σκέψης, η ταχύτητα αντίληψης και η στερεοσκοπική όραση. Ο διαιτητής τη στιγμή που διαπιστώνει παράβαση των κανονισμών πρέπει αμέσως να σφυρίξει και να μην περιμένει την αντίδραση των οπαδών και των παικτών. Η φυσική κατάσταση ενός διαιτητή πρέπει να είναι ίδια με του ποδοσφαιριστή. Αλλιώς όταν έχουμε κόπωση έχουμε κατευθείαν έκπτωση όλων των ψυχοσωματικών λειτουργιών. Εκεί πάσχουν οι έλληνες διαιτητές. Αν παρατηρήσουμε μάλιστα τα στατιστικά, διαπιστώνουμε ότι στο τέλος γίνονται τα περισσότερα λάθη και επεισόδια. Ο ποδοσφαιριστής είναι πλέον κουρασμένος και δεν αυτοκυριαρχείται και ο διαιτητής, λόγω κόπωσης και άγχους, δεν είναι σε θέση να πάρει τις σωστές αποφάσεις».
