Θα αυξηθεί η πελατεία σας μετά την προβολή της ταινίας «Hannibal», γιατρέ μου;
«Το ελπίζω».
Καθήμενος απέναντι από τον Δημήτρη Σούρα, που όταν τον ρωτάς την ακριβή ιδιότητά του απαντάει μονολεκτικά «ψυχίατρος-ψυχοθεραπευτής», νιώθεις σαν να κάνεις σκωτσέζικο ντους.
Η πρώτη εντύπωση απ’ αυτόν είναι εκείνη ενός «οδοστρωτήρα». Ακόμη και στις υπερατλαντικές πτήσεις του τσακίζει καμιά δεκαριά ταινίες είτε με τη μορφή βίντεο είτε με τη μορφή DVD είτε με τη συνηθισμένη τους μορφή. Οταν για παράδειγμα τον ρωτάς «τι έγινε στο συνέδριο στο Σικάγο;», εκείνος απαντάει με τίτλους ταινιών που ακόμη δεν έτυχε να προβληθούν στην Αθήνα: «Α, πετάχτηκα και είδα το “Almost famous”»!
Η δεύτερη όψη αυτού του οδοστρωτήρα είναι… γυαλιστερή. Γιατί όπως λέει και η λιλιπούτεια ιδιοφυΐα με το όνομα Γούντι Αλεν πίσω από κάθε ψυχίατρο κρύβεται ένας… τρελογιατρός. «Ξέρετε» του λέω «ότι ο Χάνιμπαλ Λέκτερ στην τελευταία του εμφάνιση ισχυρίζεται πως η ψυχιατρική δεν είναι επιστήμη;». «Τον κακό του τον καιρό!».
Κάπως έτσι άρχισε μια πολύωρη ψυχανάλυση, ένα group therapy, με ασθενείς μερικούς από τους διασημότερους ήρωες του Χόλιγουντ. Μια πολυπληθής πινακοθήκη τεράτων με επικεφαλής τον Χάνιμπαλ Λέκτερ (ή Λέκτορ), ακολουθούμενο από τους Ράμπο, Ρόκι, Ριγκς (του «Φονικού όπλου»), Μπάτμαν, Μονομάχο, Φόρεστ Γκαμπ και Ιντιάνα Τζόουνς. Τέτοια πελατεία VIPs ούτε στον θρυλικό πατριάρχη της ψυχιατρικής Σίγκμουντ Φρόυντ δεν είχε τύχει!
Τι είναι εκείνο που κάνει ελκυστικούς τους τρομακτικούς ήρωες στα εκατομμύρια των θεατών;
«Η μοναχικότητά τους και η δυνατότητά τους να κάνουν τα πάντα χωρίς να σκέφτονται τους άλλους, χωρίς να τους έχουν ανάγκη. Μέσα μας υπάρχει ένα κομμάτι νοσηρής περιέργειας που μας οδηγεί να δεχόμαστε και όχι υποχρεωτικά να αποδεχόμαστε ακραίες καταστάσεις. Είτε με τη διάθεση κριτικής είτε “για να δούμε κι αυτό” είτε για να δηλώσουμε την απέχθειά μας. Η ιδέα όμως όλων αυτών των αντικρουόμενων συναισθημάτων μάς γοητεύει. Κάπως έτσι κόβουμε εισιτήριο για να γευτούμε… θεαματικώς μια μπουκιά από το κανιβαλικό γεύμα του σαρκολάγνου Χάνιμπαλ Λέκτερ που καταβροχθίζει μυαλά πανέ του Ρέι Λιότα».
Αν ήταν ασθενείς σας, θα τους κλείνατε σε ψυχιατρική κλινική;
«Τον Χάνιμπαλ οπωσδήποτε. Ο άνθρωπος κινδυνεύει να πεθάνει από υπερβολική κατανάλωση κρέατος, επομένως πρέπει να μπει σε υποχρεωτική νηστεία. Τους υπόλοιπους θα τους αντιμετώπιζα ψυχοθεραπευτικά».
Και τους θεατές που τη βρίσκουν με αυτούς;
«Υπάρχουν θεατές που ταυτίζονται για δύο ώρες, άλλοι που επηρεάζονται σε σημαντικό βαθμό και άλλοι που είναι ψυχροί παρατηρητές. Εξαρτάται από την ιδιοσυγκρασία του καθενός».
Το μέλλον είναι… χανιμπαλικό;
«Μπορεί να μη δούμε να κόβονται κρανία, αλλά θα αυξηθεί η τάση του ανθρώπου να σκέφτεται και να γοητεύεται από βίαιες καταστάσεις. Το ακραίο, όπως και το περιθωριακό, ασκεί ιδιαίτερη σαγήνη».
Μπορούμε να καταλογίσουμε ευθύνη στον Χάνιμπαλ για κάποιον πιθανό, αυριανό κανιβαλισμό;
«Η βία και οι ακρότητες, “χαρισμένες” από οποιοδήποτε μέσον επικοινωνίας, μπορεί να αποτελέσουν, ιδιαίτερα σε ευπαθή, νεαρά άτομα, εκλυτικό (προκλητικό) παράγοντα ψυχικής νόσου. Παραδείγματος χάριν, μπορεί να προκληθούν υποτροπή ψύχωσης και έντονη διαταραχή στην προσωπικότητα με επακόλουθα στοιχεία ψυχοπάθειας».
Ναι, αλλά η βία, και μάλιστα η πραγματική, η μαζικά φονική, είναι στη ζωή μας.
«Το ένα φέρνει το άλλο. Πρόκειται για φαύλο κύκλο».
ΜΠΑΤΜΑΝ Ιπτάμενος Ρομπέν των Δασών
«Ο υπερασπιστής του καλού και ο τιμωρός του κακού. Ο ιπτάμενος Ρομπέν των Δασών. Η σούπερ νυχτερίδα, χωρίς καθόλου ναρκισσιστικά στολίδια, αφού φροντίζει να κρύβει με μάσκα το πρόσωπό “της”, και χωρίς καθόλου υστερικά στοιχεία, αφού η παρουσία “της” γίνεται όταν το απαιτεί η περίσταση, και μάλιστα κάτω από αντίξοες συνθήκες. Ο χάρτινος ήρωας που εκπέμπει δυναμισμό, αυτοπεποίθηση, απέραντη σιγουριά, αλλά συγχρόνως ανία, γιατί είναι ιδιαίτερα προβλέψιμος. Πάντοτε αποτελεσματικός και ανίκητος. Ηρωας παιδικών ονείρων, ηλικιακών παλινδρομήσεων, γοητευτικής μυστικοπάθειας, κάτι ανάλογο του Ζορό, χωρίς όμως τις γήινες ικανότητες του δεύτερου, αλλά με τις εξωγήινες ενός όντος-πουλιού που ικανοποιεί την ψεύτικη πλευρά του χαρακτήρα μας, ικανή να επιβιώσει από καθετί, αρκεί να ξεπερνά τα όρια της προσωπικής μας αδηφαγίας».
ΜΟΝΟΜΑΧΟΣ Πολεμοχαρής και αιμοχαρής
«Ο ηρωισμός, η δικαιοσύνη, αλλά συγχρόνως η σκληρότητα, η δύναμη, η εκδίκηση, το ανικανοποίητο, και όλα αυτά στο βλέμμα ενός μόνου ανθρώπου. Από φύση πολεμιστής και πολεμοχαρής, άτομο με ακλόνητες απόψεις, συνήθως μοναχικό, προφανώς για καλύτερη συγκέντρωση και ίσως με περισσεύματα φόβου. Σκληροτράχηλος και βίαιος, ανυπότακτος στην κοινή λογική και υποταγμένος στην αντιστροφή του αντίχειρα. Συνήθως αιμοχαρής και ασυμβίβαστος, με έκδηλη στα χείλη του τη ρήση “ο θάνατός σου η ζωή μου”. Συγχρόνως ο ήρωας που όλοι θα θέλαμε να ήμασταν αλλά δεν μπορούμε μας εμποδίζουν σ’ αυτό τα στοιχεία της ψυχικής ετοιμότητας, της δράσης-αντίδρασης και της αυτοθυσίας που θα έπρεπε να είχαμε».
ΡΑΜΠΟ Νάρκισσος και υπομανιακός
«Το “μούσκουλο” ενάντια στο διανοητικό πηλίκον (IQ). Η αφορμή της ύπαρξης ενάντια στο αποτέλεσμα της πράξης. Ο ηρωισμός του “Κοσμοπολίτ” και του “Ροζικλαίρ” ενάντια στο ψυχικό σθένος. Η υπερβολή και η υπερεπένδυση ενάντια στο εφικτό. Ο γήινος Superman ενάντια στον προετοιμασμένο πολεμιστή. Ράμπο, η δήθεν ικανότητα, η “απαραίτητη” μοναχικότητα, η πλήρης πειθαρχία, τα μπαζουκοειδή προσόντα, το επιθυμητό ανδρικό μοντέλο, μ’ έναν Σταλόνε με λίγο ύψος και ταλέντο, που ξυπνάει μέσα μας την υπερβολή, το ακατόρθωτο, τον θυμό, την εκδίκηση. Η μοναχικότητά του περικλείει στοιχεία παρανοειδούς διαταραχής της προσωπικότητας. Ο “υπέρτατος” ηρωισμός του υποκρύπτει κομμάτια νάρκισσου και ψυχοπαθητικού ατόμου. Η συνεχής κίνηση, ετοιμότητα και αντίδραση θυμίζουν υπομανιακό χαρακτήρα. Γενικά η αποθέωση της υπερβολής».
ΡΟΚΙ Απειλητικός και υστερικός
«Η αποθέωση της απλοϊκότητας, του λίγου, της λαϊκής ρήσης “αγάλια, αγάλια γίνεται η αγουρίδα μέλι”, αλλά συγχρόνως η υστερία της νίκης και του ηρωισμού. Κατόρθωμα και ακατόρθωτο, πείσμα, ιδρώτας, αλλά και ψυχική δύναμη, εξιδανίκευση και κουράγιο. Τίποτε δεν ξεφεύγει από την κανονική λειτουργία. Ολα σε ισορροπία, ακόμη και οι γροθιές. Και ανάμεσα σε αυτά ο έρωτας, η απομυθοποίηση του σεξ και η ενίσχυση του νορμάλ. Μοναδικός σκοπός του στην αρχή η επικράτηση της “αγάπης” και σιγά σιγά η βράβευση του ισχυρότερου, του πιο προετοιμασμένου και όχι απαραιτήτως του πιο έξυπνου. Το πορτρέτο ενός λαϊκού ήρωα απαραίτητου στις διηγήσεις μας και στην καθημερινή τροφή μας με ηρωικές πράξεις της εύκολης κατανάλωσης».
ΦΟΡΕΣΤ ΓΚΑΜΠ Ιδιοφυΐα και ηλιθιότητα
«Η ιδιοφυΐα της ηλιθιότητας ή η ηλιθιότητα της ιδιοφυΐας; Πού τελειώνει το πανέξυπνο και πού αρχίζει το απλοϊκό; Ποιοι κανόνες ρυθμίζουν τη βλακεία και ποιοι την εξυπνάδα; Ποιος είναι ο καθοριστικός ρόλος του διανοητικού πηλίκου; Πώς λέγεται το κατόρθωμα ενός διανοητικά καθυστερημένου που φθάνει σε επίπεδα απόλυτης επιτυχίας και προσωπικής ευτυχίας; Φόρεστ Γκαμπ, η καλοσύνη, η αθωότητα, η υπεραπλούστευση, το “κάπως” και συγχρόνως η γοητεία και η γλυκύτητα ενός ατόμου που καταργεί την υποχρεωτική δύναμη του μυαλού και σαν ένας “μικρός ήρωας” κάνει το προσωπικό του θαύμα, είτε ενστικτωδώς είτε συγκυριακώς είτε συμμετέχοντας εν αγνοία του ή ακόμη βοηθούμενος από άλλους».
ΙΝΤΙΑΝΑ ΤΖΟΟΥΝΣ Υστερόβουλος και ανικανοποίητος
«Ατομο έξυπνο, μορφωμένο, γενναίο, ικανό, διορατικό, υπεύθυνο, αναλυτικό, ασφαλές, δυναμικό, ψυχικά ισορροπημένο, τολμηρό, αλλά συγχρόνως ανικανοποίητο, περίεργο, με τάσεις εγωκεντρισμού και με πολλές εκλογικεύσεις. Η συνειρμική σκέψη του και η διεισδυτική ικανότητα του μυαλού του τον καθιστούν ιδιαίτερα οξυδερκή και άνετο, αλλά πολλές φορές απρόβλεπτο και χωρίς συγκεκριμένα όρια αντοχής και ανοχής του φόβου και της τόλμης του. Αγωνιά για το καλό, αλλά διαθέτει και αρκετές δόσεις υστεροβουλίας, μια και βρίσκεται πάντοτε στην ανακάλυψη κάποιου ανθρώπου ή πράγματος, ικανοποιώντας έτσι τον τυχοδιωκτικό χαρακτήρα του».
ΧΑΝΙΜΠΑΛ ΛΕΚΤΕΡ Ο σαρκολάγνος κανίβαλος
Το ψυχαναλυτικό πορτρέτο του Χάνιμπαλ Λέκτερ σύμφωνα με τη γνωμάτευση του Δημήτρη Σούρα αποτελείται από τα εξής χαρακτηριστικά:
«Κανίβαλος, σαρκολάγνος, εγωκεντρικός, παρανοϊκός, δολοπλόκος. Ατομο με υπερβολικά υψηλό δείκτη ευφυΐας, άνω του 140, με σχιζοειδή διαταραχή της προσωπικότητας, με μοναχικές δραστηριότητες, με ελάχιστες ως καθόλου στενές σχέσεις και με δυσκολία στη βίωση συναισθημάτων. Ανθρωπος σε εγρήγορση τόσο πνευματική όσο και ψυχική. Πολλές ψυχικές λειτουργίες σε υπέρδραση, όπως η σκέψη, η αντίληψη, η προσοχή, η συγκέντρωση, η μνήμη. Απρόσιτος, αινιγματικός, κατορθώνει να συγκεντρώσει μέσα μας την περιέργεια μιας πιθανούς ταύτισης έστω στο ασυνείδητο, αφού η παραδοχή τέτοιων στοιχείων στο συνειδητό μάς τρομάζει, μας απειλεί και μας αγχώνει. Χανιμπαλισμός ή αυτοκαταστροφή, ψύχωση ή reality test, αδιαφορία ή προσήλωση; Σ’ εσάς η λύση. Κάπου επεμβαίνει και ο έρωτας. Στην αρχή η κατανόηση του προβλήματος, πλήρης αντίληψη της “σιωπής των αμνών”, το κρυφό κομμάτι του παζλ που κάποιος τολμά να βρει, να αποκωδικοποιήσει και να το τοποθετήσει στην κατάλληλη θέση, και μετά το ατελείωτο παιχνίδι του Κακού και του Καλού, η αποθέωση της γοητείας, το αιώνιο κυνηγητό της γάτας πίσω από ένα ποντίκι που μπορεί να το φθάσει και να το φάει, όμως δεν το κάνει, γιατί μέσα από τα μικροσκοπικά αλλά σαγηνευτικά μάτια του έχει ήδη φαγωθεί από εκείνο. Χάνιμπαλ και Κλαρίς: η ψυχοπάθεια και ο φόβος, ο Ρασπούτιν και η Οφηλία, το μεταίχμιο της τρέλας και της κανονικότητας, η αλληλεπίδραση και η μεταβίβαση, η αμφιθυμία δύο αντίθετα συναισθήματα στο πακέτο του ενός και η καθαρότητα του έρωτα. Το αιώνιο παιχνίδι καταστροφής και αυτοκαταστροφής μέσα από την απόλυτη τήρηση των όρων του Χάνιμπαλ. Προσοχή όμως μην τον πάρετε στο κρανίο!».
