ΜΙΛΑΝΟ. Λίγο προτού πέσει σε κώμα, τον Ιανουάριο του 1920, λέγεται ότι ο Αμεντέο Μοντιλιάνι ψιθύρισε στη σύντροφό του Ζαν Εμπυτέρν: «Ακουλούθησέ με όταν πεθάνω ώστε στον Παράδεισο να έχω μαζί μου το αγαπημένο μου μοντέλο. Θα μοιραστούμε μαζί την αιώνια ζωή». Και πράγματι, δύο μέρες μετά τον θάνατο του Αμεντέο, η Ζαν, οκτώ μηνών έγκυος στο δεύτερο παιδί τους, έπεσε από το παράθυρο του πέμπτου ορόφου της πολυκατοικίας όπου ζούσαν. Ετσι συναντήθηκαν στον Παράδεισο. Εκείνος ήταν 35 ετών και εκείνη μόλις 22. H τραγική ιστορία του ζευγαριού διόγκωσε τον θρύλο του Μοντιλιάνι, του «καταραμένου ζωγράφου», ενώ άφησε στη σκιά το έργο της ζωγράφου Εμπυτέρν. Τώρα, στο Palazzo Reale της ιταλικής μεγαλούπολης στην έκθεση Αμεντέο Μοντιλιάνι: Ο άγγελος με το θλιμμένο πρόσωπο, που μεταφέρθηκε από το Μουσείο του Λουξεμβούργου του Παρισιού, έχει εμπλουτιστεί με 20 πίνακες και 50 σχέδια της Ζαν Εμπυτέρν, τα οποία εκτίθενται δημόσια για πρώτη φορά, καθώς και φωτογραφίες. Τα έργα και οι φωτογραφίες ανήκουν στη συλλογή του Αντρέ Εμπυτέρν, αδελφού της Ζαν. Μετά από διάφορες ερωμένες, από την ποιήτρια Αννα Αχμάτοβα και το μοντέλο Λούνια Τσετσόφσκα ως τη δημοσιογράφο Μπέατρις Χέιστινγκς, ο ωραίος και γοητευτικός Μοντιλιάνι βρήκε στα γαλανά μάτια της μικρούλας Ζαν την ευτυχία, έστω και αν, όπως έχει πει ο ίδιος, «η ευτυχία είναι ένας άγγελος με θλιμμένο πρόσωπο». Από τα λίγα έργα που άφησε, οι τεχνοκριτικοί πιστεύουν ότι η Εμπυτέρν θα μπορούσε να είχε γίνει μεγάλη ζωγράφος αν δεν είχε ακολουθήσει τον Μοντιλιάνι στον Παράδεισο τόσο νέα. Φράσεις μιας ζωής


ΠΑΡΙΣΙ. Το αφιέρωμα στον Μορίς Μπεζάρ της Οπερας της Βαστίλλης παρουσιάζει ως τις 19 Ιουνίου το Πουλί της φωτιάς (1970) σε μουσική Ιγκορ Στραβίνσκι, το Βέμπερν, opus V (1966) σε μουσική Αντον Βέμπερν, τον Θαυμαστό Μανδαρίνο (1992) σε μουσική Μπέλα Μπάρτοκ και, σε παγκόσμια πρεμιέρα, τις Φράσεις Κουαρτέτου σε μουσική του Πιερ Ανρί. Οι Φράσεις Κουαρτέτου είναι αμάλγαμα αυτοβιογραφικών περιστατικών των δύο δημιουργών, του Μπεζάρ και του Ανρί. Σχεδόν συνομήλικοι, ο Μπεζάρ και ο Ανρί γνωρίστηκαν στο ξεκίνημά τους, πριν από μισόν αιώνα, το 1954, και η συνεργασία τους έκανε τον χορευτή Μπεζάρ και χορογράφο. Παρά τις επιτυχίες, από τη Συμφωνία για έναν μοναχικό άνθρωπο, το Ταξίδι στην καρδιά ενός παιδιού και την Υψηλή τάση, ως τη Λειτουργία για τον παρόντα χρόνο, η συνεργασία τους διακόπηκε το 1967. Πολλοί τότε είχαν πει ότι οι δυο τους είχαν μαλώσει άσχημα αλλά, όπως λέει σήμερα ο Μπεζάρ στον Monde, «η φιλία μου για τον Πιερ δεν διακόπηκε ποτέ». Οσο για τον Ανρί, αυτός προσθέτει: «Δεν μου αρέσει ο χορός, μου αρέσει ο Μορίς». H καινούργια συνεργασία του 76χρονου Μπεζάρ με τον 75χρονο Ανρί δημιούργησε ένα ακόμη κομψοτέχνημα. Στις Φράσεις Κουαρτέτου πρωταγωνιστεί ο Μανουέλ Λεγκρί, ο οποίος ενσαρκώνει τον Μορίς Μπεζάρ στα νιάτα του, πλαισιωμένος από τέσσερις χορεύτριες (φωτογραφία). Ευλογώντας τα γένια του


ΛΟΝΔΙΝΟ. Το Shakespeare’s Globe Theatre εγκαινίασε την εφετινή σεζόν του με το έργο Ριχάρδος B´. Τον ανίκανο και εγωκεντρικό βασιλιά ενσαρκώνει ο καλλιτεχνικός διευθυντής του δημοφιλούς στους τουρίστες – και όχι μόνο – θεάτρου, Μαρκ Ράιλανς (φωτογραφία). H επιλογή από τον Ράιλανς του πρωταγωνιστικού ρόλου του πρώτου έργου του εφετινού προγράμματος σχολιάστηκε μάλλον δυσμενώς από μερίδα του βρετανικού Τύπου. Αλλά ο Ράιλανς, ως ψυχή του θεάτρου, θεωρεί ότι δικαιούται μια τέτοια πρωτιά δεδομένου ότι στα δύο επόμενα έργα του Βάρδου που θα παιχτούν στο Globe όλοι ανεξαρτήτως οι ηθοποιοί θα είναι γένους θηλυκού. Οι κριτικές πάντως για την ερμηνεία του Ράιλανς είναι όπως πάντα πολύ εγκωμιαστικές. H παράσταση χρησιμοποιεί μόνο άρρενες ηθοποιούς και τοποθετείται χρονικά στην εποχή που πρωτοπαίχτηκε, γύρω στο 1600, με σκηνικά και κοστούμια της εποχής εκείνης. Από την εποχή του Γουλιέλμου του Κατακτητή στη Βρετανία το ανθρώπινο και το θείο εκπροσωπούνταν αδιαίρετα και αδιαμφισβήτητα στο πρόσωπο του εκάστοτε βασιλέα. Αυτό ως την εποχή του Ριχάρδου B’, ο οποίος, με την ανικανότητα, τις αδικίες του και τις σπατάλες του, κατάφερε να τον εκθρονίσουν. Ενσαρκώνοντας αυτόν τον τρυφηλό αλλά ταυτόχρονα σκληρό άνακτα, ο Ράιλανς είναι ο αφέντης της σκηνής. Παρουσιάζει τον Ριχάρδο B´ πότε οργίλο και βάναυσο και πότε αβρό και τρυφερό με την ίδια πειστικότητα. Πρόκειται για ένα πραγματικό ρεσιτάλ ερμηνείας. Το έργο θα παίζεται στο Globe ως τις 27 Σεπτεμβρίου. Ενας Βέρντι χωρίς μελωδίες


ΜΙΛΑΝΟ. Στο Teatro degli Arcimboldi, όπου στεγάζεται προσωρινά η ορχήστρα και η χορωδία της Σκάλας του Μιλάνου, παίζεται ως τις 30 Μαΐου μια από τις λιγότερο δημοφιλείς όπερες του Βέρντι, Οι δύο Φόσκαρι. Πρόκειται για έργο που δεν αγαπήθηκε ποτέ από το κοινό όσο, λόγου χάρη, ο Ριγκολέτο ή η Αΐντα. Ο λόγος είναι ότι η παρτιτούρα αυτής της όπερας δεν περιλαμβάνει εύκολες άριες και μελωδίες. Πρόκειται για ένα έργο με άλλου είδους αρετές που φάνηκαν αμέσως με τη διεύθυνση του Ρικάρντο Μούτι, ο οποίος σημειωτέον ερμηνεύει αυτή την όπερα για πρώτη φορά στην καριέρα του. Ετσι, όπως τονίζει ο ιταλικός Τύπος, είναι η πρώτη φορά που αυτή η όπερα γίνεται κατανοητή και πραγματικά αγαπητή στο κοινό. Το λιμπρέτο του Φραντσέσκο Μαρία Πιάβε εμπνέεται από το ομώνυμο έργο του Μπάιρον και αφηγείται την τραγική ιστορία του γερο-Δόγη της Βενετίας, ο οποίος αναγκάζεται από το αξίωμά του να καταδικάσει σε εξορία τον μοναδικό εν ζωή γιο του παρ’ όλο που είναι βέβαιος ότι ο αυτός είναι αθώος. Ωστόσο οι δολοπλοκίες των εχθρών της οικογένειας Φόσκαρι είναι τόσο καλά υφασμένες ώστε δεν υπάρχει τρόπος διαφυγής για τον γιο Φόσκαρι. Σε τούτη την παράσταση όλοι οι συντελεστές είναι εξαιρετικοί, από τον μαέστρο και τον βαρύτονο Λέο Νούτσι, που ερμηνεύει τον Δόγη Φόσκαρι, ως τον τενόρο Φρανσίσκο Κασανόβα (Τζάκοπο Φόσκαρι) και την ελληνίδα υψίφωνο Δήμητρα Θεοδοσίου (μαζί στη φωτογραφία), η οποία ερμηνεύει τη Λουκρέτσια, σύζυγο του Τζάκοπο.