Ο καθηγητής Μαρκ Γκαλεότι είναι από τους κορυφαίους ειδικούς στη Ρωσία – το οποίο ίσως εξηγεί γιατί η Μόσχα τού απαγόρευσε την είσοδο διά παντός στη χώρα το 2022. Σήμερα διευθύνει τη συμβουλευτική εταιρεία Mayak Intelligence, είναι επίτιμος καθηγητής στο University College London και ανώτερος ερευνητής στο ινστιτούτο RUSI στο Λονδίνο. «Το Βήμα» συνομίλησε μαζί του για να μας εξηγήσει τι συμβαίνει σε αυτό που πολλοί αποκαλούν «ξεχασμένο πόλεμο», το ρωσοουκρανικό μέτωπο.
Οι εξελίξεις στη Μέση Ανατολή έχουν βάλει το ουκρανικό ζήτημα στο πίσω μέρος της ατζέντας;
«Δεν θεωρώ αδύνατο να υπάρξουν συνομιλίες για κατάπαυση του πυρός μέσα στη χρονιά, ωστόσο οι προοπτικές λιγοστεύουν. Οι Ρώσοι, εφόσον μπορούν να συνεχίσουν να υφίστανται βαριές απώλειες, ενδεχομένως να συνεχίσουν να προωθούνται αργά. Οι Ουκρανοί μπορούν να ελπίζουν ότι θα κρατήσουν τις γραμμές του μετώπου, όχι όμως χωρίς κόστος. Καμία από τις δύο πλευρές δεν βρίσκεται αντιμέτωπη με κατάρρευση, αλλά το ερώτημα είναι για πόσο μπορούν αμφότερες να συνεχίσουν. Ο Πούτιν στοιχηματίζει ότι θα αντέξει περισσότερο από τη θέληση των Ουκρανών να πολεμούν αλλά και των Ευρωπαίων να συνεχίσουν να τους χρηματοδοτούν. Αν ο πόλεμος συνεχιστεί το 2027 και οι δύο πλευρές, για να προστατεύσουν τα στρατεύματά τους, θα βασίζονται ακόμη περισσότερο στο να πλήττουν η μία την άλλη με drones και πυραύλους».
Πρόσφατα, η Ουκρανία αγόρασε μέσω της γερμανικής κυβέρνησης πυραυλικά συστήματα Patriot. Πιστεύετε ότι αρκούν;
«Η Γερμανία έχει δεσμεύσει 3,7 δισ. δολάρια για να αγοράσει για την Ουκρανία τουλάχιστον 500 πυραύλους Patriot. Ωστόσο αυτές οι ελαφρώς φθηνότερες εκδόσεις δεν έχουν σχεδιαστεί για να αντιμετωπίζουν βαλλιστικούς πυραύλους. Και είναι και απίθανο να παραδοθούν φέτος. Με άλλα λόγια, αυτή η αγορά προσφέρει κάποια μακροπρόθεσμη ελπίδα, αλλά λίγα ή και τίποτα για να αλλάξει την κατάσταση άμεσα. Και ούτε θα καταφέρει να αποτρέψει έναν ακόμη χειμώνα ρωσικών επιθέσεων σε ό,τι έχει απομείνει από τις ενεργειακές υποδομές της Ουκρανίας».
Ποιος είναι ο νικητής και ποιος ο ηττημένος αυτής της τετραετούς σύγκρουσης; Αν η Ρωσία αρχίσει να έχει μεγαλύτερες απώλειες, θα ανεχθεί ο ρωσικός λαός το καθεστώς για πολύ ακόμη;
«Αυτό είναι πράγματι το μεγάλο ερώτημα: τι εννοούμε με τον όρο νίκη ή ήττα σε αυτόν τον πόλεμο; Η περίοδος που φανταζόταν κανείς τη Ρωσία να σπάει τις ουκρανικές γραμμές και να προελαύνει μέχρι το Κίεβο έχει περάσει προ πολλού. Την ίδια στιγμή, είναι δύσκολο να φανταστεί κανείς ότι οι Ουκρανοί θα μπορέσουν να εκδιώξουν τους Ρώσους από τα κατεχόμενα εδάφη. Αυτό που πραγματικά διακυβεύεται δεν είναι μόνο αν η Μόσχα μπορεί να καταλάβει το υπόλοιπο Ντονμπάς. Πάνω απ’ όλα είναι ποια όρια μπορεί να επιβάλει στην κυριαρχία της Ουκρανίας και πόσο μπορεί να υπονομεύσει τις πιθανότητές της να οικοδομήσει ένα σταθερό, ευημερούν δημοκρατικό κράτος – καθώς και σε ποιον βαθμό το Κρεμλίνο μπορεί να διαπραγματευτεί την άρση των κυρώσεων. Σε αυτό το πλαίσιο, υπό μία έννοια η Ρωσία είναι ήδη ο χαμένος, έχοντας υποστεί πάνω από ένα εκατομμύριο νεκρούς και τραυματίες και βαθιά οικονομική ζημιά. Ολα αυτά για ένα κομμάτι της Ουκρανίας που λίγοι Ρώσοι πραγματικά ήθελαν και το οποίο θα χρειαστεί δαπανηρή ανοικοδόμηση. Οταν τελειώσει ο πόλεμος, είναι πιθανό να υπάρξει μεγάλη ανακούφιση σε όλη τη Ρωσία, αλλά και μια νηφάλια αίσθηση ότι δεν άξιζε τον πόνο, ιδιαίτερα καθώς εκατοντάδες χιλιάδες βετεράνοι σημαδεμένοι από τη μάχη θα επιστρέψουν, επιβαρύνοντας το υπεχρηματοδοτούμενο σύστημα υγείας και πιθανότατα φέρνοντας μαζί τους αταξία, εγκληματικότητα και πολιτικές διαμαρτυρίες. Θα μπορούσε όμως αυτό να ρίξει τον Πούτιν; Είναι απίθανο. Δεν υπάρχει οργανωμένη αντιπολίτευση και εξακολουθεί να φαίνεται ότι ο ίδιος ελέγχει τον μηχανισμό ασφαλείας. Είναι πιθανότερο ο θάνατος ή η ασθένεια να τερματίσουν την εξουσία του».
Σχετικά με την καινοτομία στο πεδίο της μάχης, η παραγωγή drones από την Ουκρανία φθάνει πλέον τα εκατομμύρια ετησίως και τώρα βλέπουμε στρατιωτικά ρομπότ. Είναι αυτό το μέλλον;
«Είναι μέρος του μέλλοντος. Ο πόλεμος αυτός υπήρξε ένας εξαιρετικός επιταχυντής τακτικής και τεχνικής προσαρμογής και για τις δύο πλευρές, αλλά πρέπει να προσέξουμε να μη θεωρήσουμε ότι αυτή είναι αναπόφευκτα η μορφή των πολέμων που έρχονται. Υπάρχουν, άλλωστε, πολλά πολύ συγκεκριμένα χαρακτηριστικά σε αυτή τη σύγκρουση και πρέπει να μη θεωρούμε, για παράδειγμα, ότι το άρμα μάχης είναι παρωχημένο και ότι τα ρομπότ μπορούν να κάνουν τη δουλειά των ανθρώπων. Ωστόσο, έχουν αναδειχθεί ορισμένα ζητήματα που οι ευρωπαϊκοί στρατοί πρέπει να αντιμετωπίσουν για να μη μείνουν πίσω – κυρίως πώς θα διατηρήσουν την παραγωγική ικανότητα που απαιτεί ο σύγχρονος πόλεμος».
Είναι ακόμη «ζωντανή» η παραχώρηση εδαφών από τους Ουκρανούς με αντάλλαγμα την ειρήνη;
«Θα ήταν χρήσιμο αν η Ευρώπη επιτέλους εμπλεκόταν πιο ενεργά: καλές είναι οι δηλώσεις ότι δεν πρέπει να επιτραπεί στον Πούτιν να κερδίσει από την επιθετικότητά του, αλλά στον πραγματικό κόσμο μερικές φορές πρέπει να αποδεχθούμε ότι μια μη ικανοποιητική ειρήνη είναι καλύτερη από το καθόλου ειρήνη. Είναι σχεδόν βέβαιο ότι θα υπάρχει κάποιο στοιχείο “γη για ειρήνη” σε οποιαδήποτε συμφωνία. Απολύτως ζωτικής σημασίας όμως είναι οι ουσιαστικές εγγυήσεις ασφαλείας προς την Ουκρανία: το Κίεβο δεν θα δεχθεί συμφωνία που ανταλλάσσει εδάφη με κάτι που ίσως αποδειχθεί μια προσωρινή παύση προτού η Ρωσία επιτεθεί ξανά. Αυτό δεν θα συνεπάγεται ένταξη στο ΝΑΤΟ, ούτε στρατεύματα του ΝΑΤΟ στην Ουκρανία. Για να το πούμε ωμά, το πρώτο δεν βρισκόταν ποτέ πραγματικά στο τραπέζι, και το δεύτερο είναι κόκκινη γραμμή για τον Πούτιν. Πρέπει να βοηθηθούν οι Ουκρανοί ώστε να μπορούν να υπερασπιστούν τον εαυτό τους πολύ πιο αποτελεσματικά στο μέλλον. Η συμφωνία, λοιπόν, θα ήταν γη και εγγυήσεις με αντάλλαγμα την ειρήνη».
