Κάντε TO BHMA προτιμώμενη πηγή

Ανταπόκριση από την Άγκυρα: Νίκος Μαρκοβίτης

«Η Τουρκία δεν πρόκειται να αποδεχτεί τη θαλάσσια εκδοχή της Συνθήκης των Σεβρών». Πρόκειται ίσως για την πλέον ακραία φράση που ακούστηκε τις τελευταίες ημέρες στη δημόσια σφαίρα της γείτονος με αντικείμενο το νομοσχέδιο διά του οποίου η Αγκυρα θα επιχειρήσει να καθορίσει τη δικαιοδοσία της στο Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο.

Ακραία μεν, χαρακτηριστική δε της ατμόσφαιρας που επικρατεί τις τελευταίες ημέρες στη χώρα, υπό τη συστηματική καλλιέργεια τόσο των φιλοκυβερνητικών ΜΜΕ όσο και της αντιπολίτευσης. Το περίφημο «σύνδρομο της περικύκλωσης», δηλαδή ο κατασκευασμένος φόβος των Τούρκων ότι ξένες δυνάμεις απεργάζονται την κυριαρχία και τα εδάφη τους, αναζητεί αντίδοτα στην έννομη τάξη της χώρας.

Νομικός μανδύας

Η – όχι και τόσο ξαφνική – σπουδή της Τουρκίας να περιβάλει με νομικό μανδύα τις γνωστές αναθεωρητικές θέσεις της περί χωρικών υδάτων, «γκρίζων ζωνών» και υφαλοκρηπίδας έως τη μέση του Αιγαίου, αλλά και να επιβάλει ως κανονικότητα τις αξιώσεις της στα ανατολικά του 25ου μεσημβρινού με όχημα την αποκαλούμενη «Γαλάζια Πατρίδα», προσλαμβάνεται από αρμόδιες πηγές ως αμήχανη προσπάθεια απάντησης στις αλληλοδιάδοχες κινήσεις της Αθήνας επί του πεδίου. Οι επιπτώσεις, όμως, στις διμερείς σχέσεις ενδέχεται να είναι σοβαρές.

Σύμφωνα με αυτή την ανάλυση, η οποία έχει αναδειχθεί επανειλημμένως από το «To Βήμα», η Αγκυρα προβληματίστηκε ιδιαιτέρως όταν είδε τον ελληνικό Θαλάσσιο Χωροταξικό Σχεδιασμό (ΘΧΣ) να κατατίθεται στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή (Απρίλιος 2025).

Και αυτό διότι η Αθήνα αποτύπωσε σε χάρτη – για πρώτη φορά στη διπλωματική Ιστορία της – τα απώτατα όρια της δυνητικής υφαλοκρηπίδας και Αποκλειστικής Οικονομικής Ζώνης (ΑΟΖ) της. Ο ΘΧΣ, μάλιστα, αποτελεί πλέον μέρος της ευρωπαϊκής έννομης τάξης.

Στην εκπόνηση του νομοσχεδίου, το οποίο σύμφωνα με τις πληροφορίες αναμένεται να έρθει προς ψήφιση στην τουρκική Βουλή τον Ιούνιο, μετά το πέρας του Κουρμπάν Μπαϊράμι, εμπλέκεται το DEHUKAM – το Εθνικό Κέντρο Ερευνών για το Δίκαιο της Θάλασσας – ως προμετωπίδα μιας ευρύτερης συνεργασίας με το υπουργείο Εξωτερικών, το υπουργείο Αμυνας και τις Ενοπλες Δυνάμεις.

Υπενθυμίζεται ότι το DEHUKAM κατέθεσε, το καλοκαίρι του 2025, μια εκδοχή του τουρκικού ΘΧΣ στην UNESCO, σε μια κίνηση αρκετά βεβιασμένη, δεδομένης της φύσης της εν λόγω αρχής των Ηνωμένων Εθνών.

Στην εξίσωση, η οποία οδήγησε στην τουρκική αντίδραση, θα πρέπει να προστεθούν τόσο η ενίσχυση των διεθνών συμμαχιών της Ελλάδας – με τη Γαλλία, το Ισραήλ και τις χώρες του Κόλπου – όσο και η δημιουργία επιχειρησιακών τετελεσμένων με την ανάπτυξη των ελληνικών Ενόπλων Δυνάμεων στην Κύπρο, την Κάρπαθο, τη Λήμνο και τον Εβρο.

Επιπλέον, σύμφωνα με την εκτίμηση που επικρατεί τόσο στο Μέγαρο Μαξίμου όσο και στο υπουργείο Εξωτερικών, η Τουρκία, καθώς αισθάνεται ότι δεν μπορεί να επηρεάσει τις εξελίξεις στη μεγάλη εικόνα που διαμορφώνεται στη Μέση Ανατολή και τον Περσικό Κόλπο, σπεύδει να ενισχύσει τις θέσεις της στα δυτικά της και δη στην Ανατολική Μεσόγειο.

Ανησυχία για τα ήρεμα νερά

«Είναι εν μέρει εύλογο να υπάρχει αντίδραση από την πλευρά της Τουρκίας, βλέπετε πώς κινούνται και τα ΜΜΕ, αλλά πέραν αυτού αναλογιστείτε ότι εκτός από τον ΘΧΣ προχωρήσαμε τα θαλάσσια πάρκα αλλά και στις άδειες στη Chevron για τα νοτιοανατολικά της Κρήτης» επισημαίνει ανώτερη διπλωματική πηγή.

Προσθέτει δε ότι δεν υπάρχει ανησυχία, τουλάχιστον προς το παρόν, αλλά είναι βέβαιο ότι «τέτοιες κινήσεις δεν συμβάλλουν στο κλίμα των ήρεμων νερών».

Οπως, πάντως, έγινε κατανοητό από πηγές κοντά στην πολιτική ηγεσία του υπουργείου Εξωτερικών, οι δίαυλοι επικοινωνίας μεταξύ του Γιώργου Γεραπετρίτη και του Χακάν Φιντάν λειτουργούν αποτελεσματικά, εξ ου και η άποψη που επικρατεί είναι ότι δεν «πρόκειται να προκύψει κατάσταση μη διαχειρίσιμη».

Η Αθήνα, πάντως, θα τελεί τις επόμενες εβδομάδες σε αναμονή, καθώς, αν δεν δημοσιοποιηθούν οι διατάξεις, η δημόσια συζήτηση, αλλά και η προαναγγελία αντιδράσεων, είναι σχεδόν μάταιες. Οπως πάντως προεξοφλείται, η κίνηση που θα πρέπει να αναμένεται είναι η επίδοση μια αναλυτικής και πολύ μελετημένης ρηματικής διακοίνωσης στα Ηνωμένα Εθνη.

Η πρώτη επίσημη απάντηση της ελληνικής κυβέρνησης δόθηκε την περασμένη Πέμπτη, με τον κ. Γεραπετρίτη να αναδεικνύει το Δίκαιο της Θάλασσας ως μοναδικό εργαλείο επίλυσης των διαφορών, υπονοώντας μάλιστα ότι το νομοσχέδιο – ή έστω η πληροφόρηση πέριξ αυτού – διακρίνεται από εσωστρέφεια.

«Το διεθνές δίκαιο θα πρέπει να υπερισχύει των εσωτερικών προθέσεων, των προθέσεων ή των οραμάτων. Αντιλαμβάνομαι ότι η Τουρκία σκόπιμα απείχε από την υπογραφή και την επικύρωση της Σύμβασης των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας, αλλά οι διατάξεις της αποτελούν πλέον μέρος του διεθνούς εθιμικού δικαίου, πράγμα που σημαίνει ότι είναι ουσιαστικά δεσμευτικές για όλα τα κράτη» ανέφερε χαρακτηριστικά ο κ. Γεραπετρίτης.

Φυσικά, όλοι στην Αθήνα είναι βέβαιοι ότι αυτά που θα δουν πόρρω απέχουν από τη διεθνή νομιμότητα: σύμφωνα με την Τουρκία, τα ελληνικά νησιά έχουν δικαίωμα μόνο σε χωρικά ύδατα 6 ναυτικών μιλίων, η υφαλοκρηπίδα υπολογίζεται από τις ηπειρωτικές ακτές των δύο κρατών και το τουρκολιβυκό μνημόνιο είναι σύννομο. Πρόκειται για τις πάγιες θέσεις της Αγκυρας, αλλά και διαχρονικές ελληνοτουρκικές διαφορές. Ομως, μετά τη νομοθέτησή τους θα αποκτήσουν και μια νέα, επίσημη, διάσταση.

Τι περιλαμβάνει ο νόμος;

Χωρίς, πάντως, ακόμη να είναι γνωστό το ακριβές περιεχόμενο του νομοσχεδίου, σύμφωνα με πληροφορίες από την Αγκυρα, σε αυτό θα ορίζονται μέτρα προστασίας και ελέγχου δραστηριοτήτων σε όλες τις θαλάσσιες ζώνες και την υφαλοκρηπίδα, ενώ θα περιλαμβάνεται αναφορά σε «θαλάσσιες περιοχές με ειδικό καθεστώς», οι οποίες θα ορίζονται μονομερώς με απόφαση του προέδρου.

Ο νόμος θα προβλέπει την ενσωμάτωση της επέκτασης στα 12 ναυτικά μίλια – σε Μαύρη Θάλασσα και Μεσόγειο – στο εσωτερικό δίκαιο, ενώ στο Αιγαίο θα διατηρηθεί το καθεστώς των 6 μιλίων, με την τουρκική απειλή πολέμου (casus belli) να παραμένει σε ισχύ. Παράλληλα, θα αποσαφηνιστούν οι ορισμοί της υφαλοκρηπίδας και της ΑΟΖ, θα απαιτείται κρατική άδεια για θαλάσσιες έρευνες και ενεργειακές δραστηριότητες, ενώ δημιουργείται και το πλαίσιο θέσπισης θαλάσσιων προστατευόμενων περιοχών.

Πρόκειται για νομοθετική κατοχύρωση, έναν εσωτερικό νόμο της λεγόμενης «Γαλάζιας Πατρίδας», εξηγούν αναλυτές από την άλλη πλευρά του Αιγαίου. «Σύμφωνα με τη δική μας αντίληψη, η “Γαλάζια Πατρίδα” μας δεν είναι μόνο οι θάλασσες που περιβάλλουν την Τουρκία, αλλά όλες οι θάλασσες στις οποίες μπορεί να φτάσει ένα πλοίο στο οποίο κυματίζει η τουρκική σημαία» είπε σε ειδική συνέντευξη Τύπου που διοργανώθηκε στην Αγκυρα ο Μουσταφά Μπασκαρά, πρόεδρος του ΔΣ του DEHUKAM, αντανακλώντας τις θέσεις του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν περί των «συνόρων της καρδιάς του».

Επιπλέον αυτών, η Τουρκία επιδιώκει να ενισχύσει τη νομική τεκμηρίωση της ατζέντας της σε διεθνές επίπεδο, αξιοποιώντας μελλοντικά τον νέο νόμο ως επιχείρημα στα Ηνωμένα Εθνη, στη βάση μιας διμερούς διαπραγμάτευσης ή ακόμα και προσφυγής σε δικαιοδοτικά όργανα. Σύμφωνα με μια πιο αισιόδοξη ανάγνωση που εντοπίζεται στην Αθήνα, η συμπερίληψη των τουρκικών θέσεων για τις θαλάσσιες ζώνες σε νόμο θα μπορούσε, πράγματι, να εκτιμηθεί ως μαξιμαλιστική γραμμή εκκίνησης μιας μελλοντικής διαπραγμάτευσης.

Σε κάθε περίπτωση, το τουρκικό νομοσχέδιο δημιουργεί ένα στρατηγικό πλαίσιο για τη θαλάσσια πολιτική της χώρας με χαρακτηριστικά διαρκείας, ανεξαρτήτως των πολιτικών αλλαγών, αλλά και ενισχύοντας ταυτοχρόνως την εμπλοκή των Ενόπλων Δυνάμεων στη χάραξη και την εφαρμογή της εξωτερικής πολιτικής.