Οι πρώην πρωθυπουργοί, όπως ο κ. Τσίπρας, είναι θετικό να γράφουν τα απομνημονεύματά τους. Ωστόσο είναι αρνητικό, κατά την κρίση μου, οι πρώην πρωθυπουργοί να θέλουν διακαώς να επιστρέψουν στην εξουσία.
Και αυτό γιατί έχουν κλείσει τον ιστορικό τους κύκλο.
Εξάλλου, η πολιτική δεν είναι ένα συνηθισμένο επάγγελμα, όπως υποστήριζε και ο Max Weber ( Politik als Beruf) . Είναι μια ανώτερη κοινωνική λειτουργία με την οποία πρέπει να ασχολούνται όλοι οι πολίτες, ώστε να γίνεται εφικτή η αναζήτηση του «κοινού καλού».
Και υφίσταται και ένα πιο σημαντικό μέγεθος.
Ποιο;
Δηλαδή, σε ποιο βαθμό είναι αξιόπιστος ένας πρώην πρωθυπουργός ο οποίος επιθυμεί να επιστρέψει στην πολιτική;
Κατά τη γνώμη μου η αξιοπιστία ενός τέτοιου προσώπου «αποκαλύπτεται» ή κρίνεται από τις σημαντικές πολιτικές αποφάσεις τις οποίες είχε λάβει κατά τη διάρκεια της πρωθυπουργίας του (επειδή το παρελθόν μιας χώρας επηρεάζει και το μέλλον της).
Και μια παρόμοια απόφαση η οποία «χαρτογραφεί» ή ανιχνεύει την αξιοπιστία του κ. Τσίπρα ήταν η προκήρυξη του δημοψηφίσματος του Ιουλίου του 2015.
Το δημοψήφισμα τούτο είχε πολλά νομικά και πολιτικά προβλήματα.
Βεβαίως, ο πρώην πρωθυπουργός στο πρόσφατα απομνημονεύματά του εκθέτει τη δική του «σχετικοποιημένη αλήθεια» για το ανωτέρω δημοψήφισμα .
Μέσα στο πλαίσιο αυτό ο κ Τσίπρας αναφέρει στο βιβλίο του, ότι η ιδέα του δημοψηφίσματος του Ιουλίου του 2015 ήταν δική του αποκλειστική ιδέα και ότι την είχε «βασανίσει όχι μόνο στο μυαλό, αλλά και στην καρδιά του».
Η αλήθεια όμως καταδεικνύει (έτσι όπως την αντιλαμβάνομαι εγώ) , ότι όλα είχαν γίνει εντελώς βιαστικά, ανοργάνωτα και χωρίς σαφείς στοχεύσεις, φθείροντας ανεπανόρθωτα το θεσμό των δημοψηφισμάτων , ο οποίος συνιστούσε πάντοτε δομικό στοιχείο της κουλτούρας της προοδευτικής διανόησης, ότι και αν σημαίνει ο όρος αυτός σήμερα ( « Beck, Η επινόηση του πολίτικού).
Υπό ποια έννοια;
Καταρχήν, το ανωτέρω εξαγγελθέν δημοψήφισμα είχε σοβαρά νομικά προβλήματα. Έτσι το άρθρο 3 του σχετικού νόμου για τα δημοψηφίσματα
(ν. 4023/2011) απαιτούσε «τα ερωτήματα τα οποία τίθενται στους ψηφοφόρους να διατυπώνονται κατά τρόπο σαφή και σύντομο».
Ωστόσο, μόνο σαφή ερωτήματα δεν είχαν τεθεί στους πολίτες (όπως θυμούνται όλοι). Έτσι, οι λιγότερο ή και οι περισσότερο μορφωμένοι άνθρωποι της πόλης ή του χωριού ήταν αναγκαίο να απαντήσουν στο εξής πράγμα:
Εάν, δηλαδή, εγκρίνουν με ένα ναι ή με ένα όχι «το δεύτερο πρόγραμμα της προκαταρκτικής ανάλυσης της βιωσιμότητας του χρέους (Preliminary Debt Sustainability Analysis)».
Είναι σαφές, ότι κανείς δεν καταλάβαινε εύκολα τι υποκρυπτόταν πίσω από το ερώτημα τούτο και επομένως υπήρχε το ισχυρό ενδεχόμενο φαλκίδευσης της ψήφου των πολιτών.
Όπως και έγινε, αφού οι περισσότεροι πολίτες νόμιζαν ότι ψήφιζαν εναντίον της σκληρής λιτότητας η οποία είχε επιβληθεί στη χώρα μας από τους διεθνείς δανειστές.
Μάλιστα, πολλοί νόμιζαν ότι με το ναι ή με το όχι ετίθετο υπό κρίση και η παραμονή της χώρας μας στην Ευρωζώνη.
Επιπλέον, υπήρχε και ένα άλλο νομικό πρόβλημα, αφού η ψηφοφορία έπρεπε να γίνει «εντός τριάντα ημερών από τη δημοσίευση του προεδρικού διατάγματος με το οποίο προκηρυσσόταν το δημοψήφισμα».
Ωστόσο, η ψηφοφορία των πολιτών είχε λάβει χώρα παράτυπα μόλις πέντε ημέρες μετά την προκήρυξη του δημοψηφίσματος και έτσι δεν είχε γίνει ένας ολοκληρωμένος διάλογος στην κοινωνία των πολιτών για την Ευρώπη (ή για τις εναλλακτικές λύσεις που αναζητούσαν κάποιοι , εντελώς παράδοξα κατά τη γνώμη μου, στη Ρωσία ή την Κίνα)!
Και μέσα στο βιβλίο του ο πρώην πρωθυπουργός αποκαλύπτει την κυνική απάντηση την οποία είχε δώσει ο Ρώσος Πρόεδρος Πούτιν. Μ ε άλλα λόγια ότι οποιοδήποτε ποσό χρημάτων και αν έδινε (για βοήθεια) η Ρωσία προς την Ελλάδα, θα ήταν σαν να «ρίχνονταν» αυτά τα χρήματα σε ένα σκουπιδοτενεκέ , αφού η χώρα μας ήταν χρεοκοπημένη.
Το αποτέλεσμα είναι γνωστό. Το 62% των Ελλήνων πολιτών είχαν ψηφίσει ΟΧΙ, νομίζοντας προφανώς ότι καταψηφίζουν τη σκληρή λιτότητα . Ο τότε πρωθυπουργός κ. Τσίπρας θεωρούσε αντίθετα ( όπως το αποδέχεται και στο βιβλίο του) ότι το δημοψήφισμα ήταν απλώς «ένα μέσο» για να πιέσει τους διεθνείς δανειστές .
Ο καθένας δηλαδή ψήφιζε ναι ή όχι για διαφορετικά μεγέθη! Και στο τέλος είχε ψηφιστεί από την τότε κυβέρνηση και ένα νέο μνημόνιο και οι επαχθείς νομισματικοί περιορισμοί από την επιβολή των capital controls είχαν διαρκέσει επί πολλά χρόνια ( υπονομεύοντας έντονα την ελληνική οικονομία),
Το συμπέρασμα;
Κατά την κρίση μου η αξιοπιστία του πρώην πρωθυπουργού κ. Τσίπρα έχει υπονομευθεί λόγω των πολιτικών και νομικών προβλημάτων του δημοψηφίσματος του Ιουλίου του 2015.
Και όπως ανέφερα και παραπάνω είναι θετικό οι πρώην πρωθυπουργοί να γράφουν τα απομνημονεύματά τους. Ωστόσο, όταν έχουν ένα συγκεκριμένο παρελθόν δεν είναι δυνατό να επιθυμούν να επιστρέψουν στην εξουσία (σαν να μην έχει συμβεί τίποτε).
Ο Γρηγόρης Καλφέλης είναι Καθηγητής της Νομικής Σχολής του Α.Π.Θ
Kalfelis@law.auth.gr
