Με τη σύγκρουση στο Ιράν να εξακολουθεί να σιγοκαίει, η εμμονή του προέδρου Ντόναλντ Τραμπ με τη Γροιλανδία μοιάζει με μια ξεχασμένη παράπλευρη ιστορία. Ωστόσο, τους τελευταίους τέσσερις μήνες, διαπραγματευτές από τη χώρα της Αρκτικής, τις Ηνωμένες Πολιτείες και τη Δανία – η οποία ελέγχει την εξωτερική πολιτική του νησιού – πραγματοποιούν άκρως απόρρητες συνομιλίες στην Ουάσιγκτον για το μέλλον της περιοχής.
Οι συνομιλίες είχαν ως αρχικό στόχο να προσφέρουν στον Τραμπ μια «διέξοδο» από τις απειλές του για στρατιωτική κατάληψη της Γροιλανδίας, αποκλιμακώνοντας μια κρίση που κινδύνευε να διασπάσει τη συμμαχία του ΝΑΤΟ. Όμως, οι γροιλανδοί ηγέτες ανησυχούν βαθύτατα για όσα πέφτουν στο τραπέζι, τα οποία μεταφράζονται σε έναν δραματικά αναβαθμισμένο ρόλο των ΗΠΑ στο νησί της Αρκτικής. Φοβούνται, μάλιστα, ότι αν εκτονωθεί το μέτωπο με το Ιράν, ο αμερικανός πρόεδρος θα στρέψει ξανά την επιθετικότητά του εναντίον τους.
Ορισμένοι Γροιλανδοί πολιτικοί έχουν κυκλώσει μια συγκεκριμένη ημερομηνία στο ημερολόγιό τους: τη 14η Ιουνίου, τα γενέθλια του Ντόναλντ Τραμπ.
REUTERS/Stoyan Nenov/File Photo
Έρευνα των New York Times, βασισμένη σε συνεντεύξεις με αξιωματούχους στην Ουάσιγκτον, την Κοπεγχάγη και τη Γροιλανδία, αποκαλύπτει το παρασκήνιο:
- Η «ρήτρα αιωνιότητας»: Οι ΗΠΑ προσπαθούν να τροποποιήσουν μια μακροχρόνια στρατιωτική συμφωνία, ώστε να διασφαλίσουν ότι τα αμερικανικά στρατεύματα θα μπορούν να παραμείνουν στη Γροιλανδία επ’ αόριστον, ακόμη και αν το νησί ανεξαρτητοποιηθεί. Πρόκειται ουσιαστικά για μια «ρήτρα αιωνιότητας», η οποία προκαλεί έντονες αντιδράσεις στους Γροιλανδούς.
- Το «βέτο» στις επενδύσεις: Η Ουάσιγκτον πιέζει ώστε οι συνομιλίες να επεκταθούν πέραν των στρατιωτικών θεμάτων, απαιτώντας δικαίωμα βέτο σε οποιεσδήποτε μεγάλες επενδυτικές συμφωνίες στη Γροιλανδία, με στόχο τον αποκλεισμό ανταγωνιστών όπως η Ρωσία και η Κίνα. Γροιλανδοί και Δανοί αντιτίθενται σθεναρά σε αυτό.
- Ορυκτός πλούτος κάτω από τον πάγο: Οι ΗΠΑ συζητούν τη συνεργασία με τη Γροιλανδία για τους φυσικούς πόρους. Το νησί είναι γεμάτο με πετρέλαιο, ουράνιο, σπάνιες γαίες και άλλα κρίσιμα μέταλλα, αν και μεγάλο μέρος τους βρίσκεται θαμμένο βαθιά κάτω από τους πάγους.
- Στρατιωτική επέκταση: Το Πεντάγωνο προχωρά με ταχείς ρυθμούς τα σχέδια για στρατιωτική επέκταση. Πρόσφατα, έστειλε αξιωματικό του Σώματος των Πεζοναυτών στο Ναρσαρσουάκ, μια πόλη στη νότια Γροιλανδία, για να επιθεωρήσει το αεροδρόμιο της εποχής του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, το λιμάνι και τις τοποθεσίες, όπου θα μπορούσαν να στεγαστούν αμερικανικά στρατεύματα.
«Σαν να υψώνουμε τη σημαία μας μέχρι τη μέση»
Οι αμερικανικές απαιτήσεις είναι τόσο σκληρές που οι γροιλανδοί αξιωματούχοι φοβούνται ότι ισοδυναμούν με κατάλυση της κυριαρχίας τους. Παρά τις διαβεβαιώσεις δανών και αμερικανών στελεχών ότι το μέλλον της Γροιλανδίας εξαρτάται αποκλειστικά από τους 57.000 κατοίκους της, οι ντόπιοι τονίζουν ότι οι όροι των ΗΠΑ θα τους δέσουν τα χέρια για γενιές.
Αν οι Αμερικανοί πάρουν όλα όσα θέλουν, δήλωσε ο Γιούστους Χάνσεν, μέλος του κοινοβουλίου της Γροιλανδίας, δε θα υπάρξει ποτέ «πραγματική ανεξαρτησία». «Θα είναι σαν να υψώνουμε τη δική μας σημαία μέχρι τη μέση του ιστού», είπε χαρακτηριστικά.
Το Στέιτ Ντιπάρτμεντ και οι δανοί αξιωματούχοι τηρούν σιγή ιχθύος για τις διαπραγματεύσεις, των οποίων ηγείται ένας από τους κορυφαίους συμβούλους του υπουργού Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο, ο Μάικλ Νίντχαμ.
Το αμερικανικό όραμα για την Αρκτική
Ο στρατηγός Γκρέγκορι Μ. Γκιγιό, επικεφαλής της Βόρειας Διοίκησης του Πενταγώνου, περιέγραψε πρόσφατα στους Times το ευρύτερο αμερικανικό όραμα για την άμυνα της Αρκτικής – μιας περιοχής έντονου γεωπολιτικού ανταγωνισμού, καθώς η κλιματική αλλαγή λιώνει τους πάγους και ανοίγει περάσματα σε ένα από τα πιο απρόσιτα μέρη του κόσμου.
Ο στρατηγός Γκιγιό εξήγησε ότι η Γροιλανδία θα αποτελέσει μέρος μιας αλυσίδας διασυνδεδεμένων σταθμών ραντάρ και στρατιωτικών βάσεων, που περιλαμβάνει επίσης τοποθεσίες στην Αλάσκα και τον Καναδά. Πρόσθεσε ότι ο αμερικανικός στρατός χρειάζεται ένα λιμάνι βαθιών υδάτων και μια βάση για στρατιώτες των Ειδικών Δυνάμεων. Σύμφωνα με τον ίδιο, αυτό θα μπορούσε να επιτευχθεί μέσω του αμυντικού συμφώνου που υπέγραψαν οι ΗΠΑ με τη Δανία το 1951, όταν η Γροιλανδία ήταν ακόμη δανική αποικία.
Το «απρόβλεπτο» του Τραμπ και η πίεση του χρόνου
Οι διαπραγματευτές έχουν συναντηθεί περίπου πέντε φορές στην Ουάσιγκτον από τον Ιανουάριο, όταν ο Τραμπ απείλησε να καταλάβει τη Γροιλανδία, χαρακτηρίζοντάς την απαραίτητη για την αμερικανική εθνική ασφάλεια. Αν και τελικά υποχώρησε, λόγω του μετώπου στο Ιράν, ο Λευκός Οίκος έχει καταστήσει σαφές ότι το ενδιαφέρον του παραμένει αμείωτο.
Οι διαπραγματευτές ελπίζουν να καταλήξουν σε μια συμφωνία, που θα γίνει δεκτή από τον παρορμητικό πρόεδρο, αν και οι δύο πλευρές απέχουν ακόμη αρκετά. Ο Ντίλαν Τζόνσον, υφυπουργός Εξωτερικών για τις παγκόσμιες δημόσιες υποθέσεις, δήλωσε: «Αυτός δεν είναι ένας πρόεδρος που επιτρέπει στα προβλήματα να μένουν άλυτα, για να τα διαχειριστούν οι μελλοντικοί πρόεδροι».
«Δεν είναι δίκαιο, νιώθουμε εγκλωβισμένοι»
Οι Γροιλανδοί ξεκαθαρίζουν ότι δε θέλουν να γίνουν μέρος των ΗΠΑ, αλλά είναι ανοιχτοί στην παρουσία περισσότερων αμερικανών στρατιωτών – όπως συνέβαινε κατά τον Β’ Παγκόσμιο και τον Ψυχρό Πόλεμο. Ωστόσο, αισθάνονται ότι εξαναγκάζονται σε απαράδεκτες παραχωρήσεις χωρίς να έχουν κανένα μέσο πίεσης.
«Τίποτα από αυτά δεν είναι δίκαιο», δήλωσε η Πίπαλουκ Λίνγκε, πρόεδρος της επιτροπής Εξωτερικών Υποθέσεων του κοινοβουλίου της Γροιλανδίας. «Το καλύτερο αποτέλεσμα για εμάς είναι απλώς να μη δεχτούμε εισβολή ή έλεγχο».
Η Βίβιαν Μότζφελντ, πρώην υπουργός Εξωτερικών της Γροιλανδίας, φοβάται ότι αν τελειώσουν οι πόλεμοι σε Ιράν και Ουκρανία, η Ρωσία και οι ΗΠΑ θα στραφούν ταυτόχρονα προς την Αρκτική. «Έρχονται και από τις δύο πλευρές», είπε, εκφράζοντας την ανησυχία της για εθνικές γιορτές των ΗΠΑ, όπως η 4η Ιουλίου ή τα γενέθλια του Τραμπ: «Αν θέλει να κάνει πράξη την πολιτική του για μια ”σπουδαιότερη Αμερική”, θα μπορούσε να εκμεταλλευτεί τέτοιες μέρες».
Από τα γήπεδα του μπάντμιντον στη γεωπολιτική θύελλα
Ritzau Scanpix/via REUTERS
Ο πρωθυπουργός της Γροιλανδίας, Γενς-Φρέντερικ Νίλσεν, ξεκαθαρίζει ότι οι περιβαλλοντικοί κανόνες για την εξόρυξη ορυκτών θα παραμείνουν αυστηροί. Ο 33χρονος Νίλσεν, πρώην πρωταθλητής του μπάντμιντον, που ανέλαβε την εξουσία πέρυσι, βρίσκεται ξαφνικά στο επίκεντρο ενός διεθνούς τυφώνα. Για προστασία, στηρίζεται στη Δανία.
«Το ζήτημα της ανεξαρτησίας της Γροιλανδίας και η σχέση μας με τη Δανία είναι κάτι που πρέπει να αποφασίσουμε εμείς εσωτερικά. Δεν είναι κάτι στο οποίο πρέπει να αναμειγνύονται οι Αμερικανοί ή οποιοσδήποτε άλλος», δηλώνει κατηγορηματικά.
Πάντως σήμερα και παρά την απουσία αλλαγής στην αμερικανική στάση, έκανε λόγο για μια πρώτη «εποικοδομητική» συνάντηση με τον απεσταλμένο των ΗΠΑ στη Γροιλανδία Τζεφ Λάντρι, κυβερνήτη της Λουιζιάνα.
«Ήταν μια εποικοδομητική συνάντηση, όπου μπορέσαμε να συζητήσουμε με καλή διάθεση και με μεγάλο αμοιβαίο σεβασμό», είπε σε δημοσιογράφους ο επικεφαλής της γροιλανδικής κυβέρνησης.
«Υπενθυμίσαμε με σαφήνεια ότι ο λαός της Γροιλανδίας δεν είναι προς πώληση και ότι οι Γροιλανδοί έχουν το δικαίωμα της αυτοδιάθεσης. Δεν είναι ένα θέμα προς διαπραγμάτευση», υπογράμμισε ο Νίλσεν.
«Αυτή η συνάντηση δεν μου έδειξε κανένα σημάδι πως οτιδήποτε έχει αλλάξει» στην αμερικανική θέση, διαπίστωσε εντούτοις.
«Το σημείο εκκίνησής μας δεν έχει αλλάξει. Έχουμε την κόκκινη γραμμή μας. Το σημείο εκκίνησης των Αμερικανών επίσης δεν έχει αλλάξει», επεσήμανε από την πλευρά του ο υπουργός Εξωτερικών Μούτε Έγκεντε.
Το «φάντασμα» της Κίνας πάνω από την Αρκτική
Η Ουάσιγκτον καίγεται να αποκτήσει δικαίωμα βέτο, για να μπλοκάρει τη Μόσχα και το Πεκίνο. Το 2018, μια κινεζική κρατική εταιρεία ήταν η επικρατέστερη για την κατασκευή νέων αεροδρομίων στο νησί. Μετά από ασφυκτικές αμερικανικές πιέσεις στη Δανία, η Γροιλανδία επέλεξε τελικά δανική εταιρεία.
Αν και οι Γροιλανδοί θέλουν την ανεξαρτησία τους, στερούνται των δυνατοτήτων των υπηρεσιών πληροφοριών, για να ελέγχουν επίδοξους επενδυτές. Έτσι, συζητείται ένας μηχανισμός όπου η Κοπεγχάγη θα κάνει τον έλεγχο με τη συνδρομή των ΗΠΑ. Το παράδοξο αποτέλεσμα; Αντί η Γροιλανδία να κερδίσει μεγαλύτερη κυριαρχία, οι διαπραγματεύσεις ενδέχεται να δώσουν στη Δανία ακόμη μεγαλύτερο έλεγχο πάνω στο γιγαντιαίο νησί.
Καθισμένος στο γραφείο του, φορώντας μαύρο κοστούμι και μαύρα αθλητικά παπούτσια, ο πρωθυπουργός Νίλσεν δεν έκρυβε την απογοήτευσή του: «Θα θέλαμε να δούμε ένα τέλος σε αυτό. Διότι πρόκειται για μια πολύ περίεργη κατάσταση».
